Η καταστροφή στη Γάζας.  Φωτογραφία του Jaber Jehad Badwan στο Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).

Του Masum Mahbub

Επιτέλους υπογράφηκε η εκεχειρία. Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις ξαναρχίζουν τις δραστηριότητές τους για να προσεγγίσουν τις παλαιστινιακές οικογένειες, που έχουν πληγεί από το λιμό, σχεδόν δύο χρόνια από την έναρξη των αδιάκοπων βομβαρδισμών και τον αποκλεισμό των ανθρωπιστικών βοηθειών. Και τώρα ο κόσμος στρέφει την προσοχή του στην ανοικοδόμηση της Γάζας.

Η εκμηδένιση της Λωρίδας της Γάζας δεν είναι απλά μια ανθρώπινη τραγωδία. Προκάλεσε μια από τις πιο τρομακτικές περιβαλλοντικές καταστροφές του 21ου αιώνα. Δύο χρόνια αδιάκοπων βομβαρδισμών έχουν ισοπεδώσει ολόκληρες γειτονιές, δηλητηριασει το έδαφος και μολύνει το νερό και τον αέρα. Ενώ ο κόσμος κινητοποιείται για την ανοικοδόμηση, είναι απαραίτητο να κατανοήσουμε ότι η πρόκληση που έχουμε μπροστά μας δεν είναι μόνο ανθρωπιστική ή πολιτική.

Ως επικεφαλής ενός οργανισμού που εργάζεται εδώ και δεκαετίες για τη σύνδεση μεταξύ ανθρωπιστικής έκτακτης ανάγκης και κλιματικής αλλαγής, έχω δει πόσο παραλύει μια κοινότητα η περιβαλλοντική παρακμή. Κι όμως, αυτό που βλέπουμε στη Γάζα είναι κάτι το εντελώς διαφορετικό. Δεν είναι απλώς οι παράπλευρες ζημιές ενός πολέμου· είναι η εσκεμμένη και συστηματική καταστροφή ενός ολόκληρου περιβάλλοντος.

Αυτό είναι μια οικοκτονία, τετελεσμένη και χρησιμοποιημένη οργανικά ως όπλο για να καταστήσει το παλαιστινιακό έδαφος ακατοίκητο και αποκλεισμένο από οποιοδήποτε  μέλλον για μια αυτοδύναμη παλαιστινιακή κοινωνία.

Συστηματική καταστροφή

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών, οι Παλαιστίνιοι της Γάζας έχουν σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο στον τομέα της κλιματικής ανθεκτικότητας, παρά τον ασφυκτικό αποκλεισμό που έχει επιβληθεί στη Λωρίδα. Η Γάζα έχει φτάσει σε μία από τις υψηλότερες πυκνότητες φωτοβολταϊκών στεγών στον κόσμο, μια απλή λύση στην κρίση της ενεργειακής παραγωγής. Οι Παλαιστίνιοι εφάρμοζαν έργα διαχείρισης της λειψυδρίας και προσαρμογής στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Αυτές οι προσπάθειες ήταν το έμβλημα της επιμονής τους, αλλά η στρατιωτική επίθεση του Ισραήλ έχει σαρώσει συστηματικά κάθε ίχνος αυτής της προόδου.

Δεν επρόκειτο για μεμονωμένες πολεμικές ενέργειες. Ο αφανισμός σχεδόν του 70% γεωργικής γης της Γάζας, η υλοτόμηση αρχαίων ελαιώνων, η αποσυναρμολόγηση του δικτύου ύδρευσης και η καταστροφή και των πέντε εγκαταστάσεων επεξεργασίας νερού αποτελούν προμελετημένες επιθέσεις στα θεμέλια της ίδιας της ζωής.

Όταν οι ισραηλινές δυνάμεις αντλούν θαλασσινό νερό στα υπόγεια τούνελ, ρισκάρουν να προκαλέσουν μόνιμη αλατούχα δηλητηρίαση του μοναδικού κύριου υδροφόρου ορίζοντα της Γάζας, πρωταρχική πηγή πόσιμου νερού για τουλάχιστον δύο εκατομμύρια ανθρώπους. Όταν οι βόμβες χτυπούν σειρές φωτοβολταϊκών πάνελ, καταστρέφουν την μόνη εγγύηση ηλεκτρικής ανεξαρτησίας για ιδιωτικές κατοικίες και νοσοκομεία.

Μνημειακό γεγονός άνθρακα

Ο απολογισμός της περιβαλλοντικής ζημιάς εκτείνεται πολύ πέρα από τα σύνορα της Γάζας, προκαλώντας ένα τεράστιο αποτύπωμα άνθρακα με συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο. Μόνο κατά τις πρώτες 60 ημέρες, η σύρραξη είχει παράξει περίπου 281.000 μετρικούς τόνους CO₂, που αντιστοιχούν σε περισσότερες από τις ετήσιες εκπομπές άνθρακα των 20 πιο ευάλωτων από κλιματική άποψη χωρών του κόσμου μαζί.

Πάνω από το 99% αυτών των εκπομπών αποδίδεται στις στρατιωτικές επιχειρήσεις που διεξάγει το Ισραήλ από ξηρά και αέρα. Και το περιβαλλοντικό κόστος θα έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις, πολύ πέρα από τη ρίψη της τελευταίας βόμβας.

Η ανοικοδόμηση της Γάζας προβλέπεται να αποτελέσει ένα περιβαλλοντικό γεγονός τεράστιας κλίμακας. Η ανοικοδόμηση των 100.000 περίπου κατεστραμμένων κτηρίων θα μπορούσε να διασκορπίσει 30 εκατομμύρια επιπλέον κυβικούς τόνους CO2, που ισοδυναμούν με τις ετήσιες εκπομπές μιας χώρας όπως η Νέα Ζηλανδία.

Ο τρέχων λιμός στη Γάζα είναι άμεση συνέπεια της σκόπιμης πολιορκίας της περιοχής. Ο υποσιτισμός δεν είναι παρενέργεια της σύρραξης· είναι όπλο πολέμου.  Όταν καταστρέφεται η γεωργική παραγωγή, ισοπεδώνεται το 70% του αλιευτικού στόλου και μολύνονται οι πηγές πόσιμου νερού με την εκροή 130.000 κυβικών μέτρων ακατέργαστων λυμάτων την ημέρα, επιδιώκοντας να προκληθεί λιμός. Όταν μολύνεται η περιοχή με 37 εκατομμύρια τόνους τοξικών αποβλήτων και μη εκραγέντων πυρομαχικών, αυτή η γη γίνεται επικίνδυνη για τους ίδιους τους κατοίκους της. Η ατμόσφαιρα είναι γεμάτη με ψιλή σκόνη, που προέρχεται από τσιμέντο, αμίαντο και βαρέα μέταλλα. Λόγω των δεκάδων χιλιάδων πτωμάτων που αποσυντίθενται κάτω από τα ερείπια, οι παθογόνοι μικροοργανισμοί θα συνεχίσουν να διεισδύουν στο έδαφος και στα υπόγεια ύδατα για χρόνια.

Πώς να καταστεί η Γάζα και πάλι βιώσιμη;

Το κόστος της ανοικοδόμησης της Γάζας είναι, επομένως, διαφορετικό από οτιδήποτε άλλο έχουμε αντιμετωπίσει. Δεν είναι ένα θέμα τσιμέντων και τούβλων. Πώς απολυμαίνεται ένα ολόκληρο υδροφόρο στρώμα; Πώς ανασυγκροτείται ένα έδαφος που έχει καταστραφεί επανειλημμένα και μολυνθεί από λευκό φώσφορο; Πώς απομακρύνονται εκατομμύρια τόνοι αποβλήτων που είναι κορεσμένοι με καρκινογόνες ουσίες;

Για να καταστεί η Γάζα βιώσιμη εκ νέου θα απαιτηθεί μια παγκόσμια προσπάθεια άνευ προηγουμένου, βασισμένη σε ένα σχέδιο που δεν θα αφορά απλώς την ανασυγκρότηση των υποδομών, αλλά και τη βαθιά οικολογική αποκατάσταση.

Η ανοικοδόμηση της Γάζας θα είναι η δοκιμασία όχι μόνο της συμπόνιας μας,  αλλά και της συλλογικής μας συνείδησης. Η εκεχειρία μπορεί να έχει σιγήσει τις βόμβες, αλλά δεν έθεσε τέλος στις ζημιές που προκλήθηκαν στη γη, στο νερό και στην ατμόσφαιρα που ανήκουν σε όλους μας. Αυτό που θα συμβεί τώρα, θα δείξει εαν ο κόσμος έμαθε κάτι από αυτήν την καταστροφή ή όχι.

Μπορούμε να περιοριστούμε στο να κατασκευάσουμε τοίχους και δρόμους ή μπορούμε να ανοικοδομήσουμε τη Γάζα με αίσθηση ευθύνης: αποκαθιστώντας την περιοχή και ενοχοποιώντας τους υπεύθυνους για αυτή την οικοκτονία και γενοκτονία.