Μια χελώνα στην Κεντρική Ασία. Φωτογραφία του Saxon Bosworth. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Αυτό το άρθρο γράφτηκε από τον Albert Otkjaer για το Vlast.kz και δημοσιεύτηκε στις 19 Αυγούστου 2025. Μια τροποποιημένη έκδοση του άρθρου δημοσιεύθηκε στο Global Voices στο πλαίσιο μιας συμφωνίας συνεργασίας με τα μέσα ενημέρωσης.

Το απέραντο Οροπέδιο του Ουστιούρτ, μια διασυνοριακή έρημος από άργιλο που εκτείνεται μεταξύ του Τουρκμενιστάν, του Ουζμπεκιστάν και του δυτικού Καζακστάν, φιλοξενεί τη χελώνα της Κεντρικής Ασίας, γνωστή ως tasbaqa στα καζακικά.

Η ανθρώπινη δραστηριότητα αποτελεί την κύρια απειλή για αυτή και για άλλα είδη της περιοχής. Οι χελώνες εμπορευματοποιούνται, σκοτώνονται ακούσια ή παγιδεύονται σε τάφρους για το ζωικό κεφάλαιο.

Το Οροπέδιο του Ουστιούρτ στο δυτικό Καζακστάν. Φωτογραφία του Saxon Bosworth. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Ο Βρετανός σκηνοθέτης Saxon Bosworth πρόσφατα ολοκλήρωσε την καινούργια του ταινία Tasbaqa, ένα σύντομο ντοκιμαντέρ για τη ζωή της χελώνας της Κεντρικής Ασίας, ενός είδους που απειλείται προς εξαφάνιση.

Η Yuliya Zaugg, διευθύντρια του Fondo Tasbaqa, ενός οργανισμού για την προστασία του περιβάλλοντος, που ασχολείται με τις χελώνες της Κεντρικής Ασίας, υποστηρίζει ότι η ταινία δίνει φωνή στις χελώνες.

Μια χελώνα της Κεντρικής Ασίας. Φωτογραφία του Saxon Bosworth. Χρησιμοποιείται με άδεια.

«Η ταινία του Saxon αιχμαλωτίζει τον τρόπο με τον οποίο μια χελώνα θα έπρεπε να ζει, ένας τρόπος ζωής που σύντομα θα μπορούσε να σταματήσει επειδή το οικοσύστημά της απειλείται από την ανθρώπινη δραστηριότητα», είπε η Zaugg στο Vlast.

Τον Ιούλιο, ο Bosworth παρουσίασε την ταινία Tasbaqa στη Βασιλική Γεωγραφική Εταιρεία στο Λονδίνο. Το Vlast πήρε συνέντευξη από τον Bosworth σχετικά με την ταινία και το νόημά της.

Albert Otkjaer (AO): Τι σε ενέπνευσε για να πραγματοποιήσεις αυτή την ταινία;

Saxon Bosworth (SB): There isn’t a lot of film or media on the biodiversity of the plateau. I only discovered the Ustyurt Plateau when I came face to face with it in 2020. I was on the Karakalpak side in Uzbekistan, driving alongside the steep ridges on the way to the Aral Sea to document the last living species of the South Aral, the artemia brine shrimp.

I was stunned by the 21–23 million-year-old layers of rock that form the “chinks” (cliffs) and “sors” (valleys) of the mighty Ustyurt. A few years later, I started to imagine a project that would investigate the biodiversity of the plateau. Through long dialogue with local researchers, I discovered and then focused on the unique story of the wild Central Asian tortoise.

Saxon Bosworth (SB): Δεν υπάρχουν πολλές ταινίες ή προγράμματα για τη βιοποικιλότητα του Οροπεδίου. Ανακάλυψα το Οροπέδιο του Ουστιούρτ μόνο όταν βρέθηκα μπροστά του το 2020. Ήμουν στην πλευρά του Καρακαλπακστάν, στο Ουζμπεκιστάν, κατά μήκος των απότομων κορυφογραμμών στο δρόμο προς τη λίμνη Αράλη για να απαθανατίσω το τελευταίο ζωντανό είδος της νότιας Αράλης, τη γαρίδα salino artemia.

Έμεινα εμβρόντητος από τα στρώματα πετρωμάτων, που χρονολογούνται από 21-23 εκατομμύρια χρόνια πριν και σχηματίζουν chinks (λόφους) και sors (κοιλάδες) του επιβλητικού Ουστιούρτ. Μερικά χρόνια αργότερα, άρχισα να φαντάζομαι ένα σχέδιο, που θα μελετούσε τη βιοποικιλότητα του Οροπεδίου. Μέσω ενός μακρύ διαλόγου με τους τοπικούς ερευνητές, ανακάλυψα και στη συνέχεια επικεντρώθηκα στη μοναδική ιστορία της άγριας χελώνας της Κεντρικής Ασίας.

AO: Τι θέμα έχει η ταινία; 

SB: The viewer follows a day in the life of the tortoise, which  represents the entirety of the two-to-three month active window in the life of a tortoise of the Ustyurt. It emerges in late March, it mates and feeds, and then in May returns to its very long hibernation. I wanted to show the Central Asian tortoise living its true, bold, wild life, because it's something that is not  commonly understood, or perhaps easy to imagine, and that certainly includes myself. What does a wild tortoise's life look like? What makes up their day-to-day? And how has their life adapted to a place so extreme and vast as the Ustyurt Plateau?

It is this age-old relationship between species and ecosystem. This is something I find really entrancing. The film is very much about the symbiosis of the plateau and the tortoise — a relationship more than 1 million years old. To me, this is where the film lies. We know that tortoises hibernate for a long time, but the Tasbaqa of the Ustyurt sleeps for up to 10 months. This is highly adapted, this is exceptional.

SB: Ο θεατής παρακολουθεί μια μέρα από τη ζωή της χελώνας, η οποία αντιπροσωπεύει ολόκληρη την ενεργό περίοδο δύο-τριών μηνών στη ζωή μιας χελώνας του Ουστιούρτ. Βγαίνει στα τέλη Μαρτίου, ζευγαρώνει και τρέφεται, στη συνέχεια το Μάιο επιστρέφει στη μακρόχρονη χειμερία νάρκη της.  Ήθελα να δείξω πως η χελώνα της Κεντρικής Ασίας ζει την πραγματική, τολμηρή και άγρια ζωή της, γιατί αυτό είναι κάτι που δεν είναι ευρέως κατανοητό ή ίσως εύκολο να φανταστεί κανείς, και αυτό σίγουρα περιλαμβάνει και τον εαυτό μου. Πώς είναι η ζωή μιας χελώνας; Πώς είναι μια τυπική μέρα της ζωής τους; Και πώς προσαρμόστηκαν σε ένα τόσο ακραίο και απέραντο μέρος όπως το Οροπέδιο του Ουστιούρτ;

Είναι αυτή η αιώνια σχέση μεταξύ των ειδών και του οικοσυστήματος. Είναι κάτι που βρίσκω πραγματικά συναρπαστικό. Η ταινία αναφέρεται ακριβώς στη συμβίωση μεταξύ του οροπεδίου και της χελώνας, μια σχέση που διαρκεί πάνω από ένα εκατομμύριο χρόνια. Για εμένα, αυτό είναι η καρδιά της ταινίας. Ξέρουμε ότι οι χελώνες μπαίνουν σε χειμερία νάρκη για μεγάλα χρονικά διαστήματα, αλλά η tasbaqa του Ουστιούρτ κοιμάται έως και δέκα μήνες. Πρόκειται για μια εξαιρετική, πραγματικά εκπληκτική προσαρμογή.

AO: Τι ρόλο παίζει σε αυτό το ντόμπρα, ένα εθνικό καζακικό μουσικό όργανο;

SB: From the beginning, I was set on recording Kazakh music for the soundtrack of the film. Friends introduced me to Kosaman Saparbayev and Ali Akyltai, and there it was: the soundtrack came together very naturally.

The dombra has such an emotional depth. While it looks like a simple two-string instrument, the combination of technical skill, emotional intelligence, and depth of character makes it so powerful. I only play the role of curator, the album is made by two dombra masters, Kosaman from Zhanaozen in Mangystau in the west, and Ali from Almaty in the east, who both come with their respective regional styles of playing dombra.

Kosaman plays Tokpe kuy and Ali plays Shertpe kuy. The two different styles come together beautifully. In the film, you have scenes like the tortoise waking up, gently going about its business where the more soft, tender dombra is played by Ali, and then you have a battle sequence where the more dramatic, epic piece is being played by Kosaman. Uniting their forces and styles covers the emotional landscape of the short film.

SB: Από την αρχή, είχα αποφασίσει να ηχογραφήσω καζακική μουσική για το soundtrack της ταινίας. Μερικοί φίλοι μου παρουσίασαν τον Kosaman Saparbayev και τον Ali Akyltai, και να ‘τη: το soundtrack προέκυψε με πολύ φυσικό τρόπο.

Το ντόμπρα έχει μεγάλο συναισθηματικό βάθος. Αν και μπορεί να φαίνεται ένα απλό όργανο με δύο χορδές, ο συνδυασμός τεχνικών δεξιοτήτων και συναισθηματικής νοημοσύνης, καθώς και το βάθος του χαρακτήρα του, το καθιστούν πολύ ισχυρό. Από την πλευρά μου, εγώ έχω μόνο το ρόλο του επιμελητή, το άλμπουμ έχει δημιουργηθεί από δύο δασκάλους ντόμπρα, τον Kosaman από το Ζαναοζέν στα δυτικά του Μανγκιστάου, και τον Ali από τα ανατολικά του Αλμάτι, οι οποίοι έχουν ο καθένας το δικό του τοπικό στυλ παιξίματος ντόμπρα.

Ο Kosaman παίζει Tokpe kuy και ο Ali παίζει Shertpe kuy. Τα δύο διαφορετικά στιλ συνδυάζονται υπέροχα. Στην ταινία υπάρχουν σκηνές όπως εκείνη κατά την οποία η χελώνα ξυπνάει και αφοσιώνεται ήσυχα στις δραστηριότητές της, συνοδευόμενη από πιο μαλακό και ήπιο ήχο της ντόμπρα που παίζεται από τον Ali, και στη συνέχεια υπάρχει μια σκηνή μάχης, όπου ο Kosaman παίζει ένα πιο δραματικό και επικό κομμάτι. Η ένωση των δυνάμεων και των στιλ τους καλύπτει το συναισθηματικό τοπίο της ταινίας μικρού μήκους.

AO: Τι ελπίζεις να αποκομίσει το κοινό από την ταινία; 

SB: I like the idea that a viewer can watch and make up their own mind, that they can see and understand elements that perhaps even I as its creator cannot.

Yuliya from the Tasbaqa Fund has said, “these humble tortoises don’t have a voice in the world we are building. But through this film they get one for a moment and speak not only for themselves, but for others too.”

I would be delighted if the film does indeed offer a voice for voiceless creatures. I would recommend people to explore the work of the Tasbaqa Fund, a key objective of the project is to raise awareness for the tortoise. Presenting the bold life of a wild Central Asian tortoise is certainly a way in which the conservation efforts and film’s narrative are deeply entwined.

I deeply wish that a product of this film and impact campaign is for both the tortoise itself and the Tasbaqa Fund to have more allies and friends looking out for them, standing by them, and supporting them for years to come.

SB: Μου αρέσει η ιδέα ότι ο θεατής μπορεί να δει και να σχηματίσει τη δική του γνώμη, ότι μπορεί να δει και να κατανοήσει στοιχεία που ίσως ούτε εγώ, ως δημιουργός, δεν μπορώ να αντιληφθώ.

Η Yuliya από το Fondo Tasbaqa υποστηρίζει ότι «αυτές οι απλές χελώνες δεν έχουν φωνή στον κόσμο που χτίζουμε. Αυτή η ταινία τους δίνει φωνή για λίγο και μιλάει επίσης για άλλα είδη».

Θα ήμουν πολύ χαρούμενος, έαν η ταινία πρόσφερε πραγματικά μια φωνή στα πλάσματα, που δεν μπορούν να μιλήσουν. Προτείνω σε όλους να ανακαλύψουν τη δουλειά του Fondo Tasbaqa, ένας από τους κύριους στόχους του οποίου είναι να ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη σχετικά με την κατάσταση της χελώνας. Η παρουσίαση της τολμηρής ζωής μιας άγριας χελώνας της Κεντρικής Ασίας είναι σίγουρα ένας τρόπος για να συνδεθούν βαθιά οι προσπάθειες διατήρησης και η αφήγηση της ταινίας.

Ελπίζω ειλικρινά ότι αυτή η ταινία και η εκστρατεία ευαισθητοποίησης θα έχουν ως αποτέλεσμα τόσο η χελώνα όσο και το Fondo Tasbaqa να αποκτήσουν περισσότερους συμμάχους και φίλους που θα τους φροντίζουν, θα τους υποστηρίζουν και θα τους στηρίζουν στα επόμενα χρόνια.

Το soundtrack της ταινίας είναι διαθέσιμο σε πλατφόρμες μουσικής ροής (live performance, Spotify, Apple Music, YouTube).