Εικόνα από το Caracas Chronicles, χρησιμοποιείται με άδεια.

Η Μαρία Κορίνα Ματσάδο, πολιτικός της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας, η οποία κρύβεται από τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους, τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης 2025 την Παρασκευή 10 Οκτωβρίου. Το βραβείο της σηματοδοτεί το πρώτο ατομικό βραβείο Νόμπελ της Βενεζουέλας σε οποιαδήποτε κατηγορία. Είναι η δεύτερη γυναίκα από λατινοαμερικανική χώρα (μετά τη Ριγοβέρτα Μεντσού της Γουατεμάλας) και η 19η γυναίκα βραβευμένη στην 124χρονη ιστορία του βραβείου.

Ενώ η πολιτική καριέρα της Ματσάδο εκτείνεται σε τρεις δεκαετίες, το βραβείο Νόμπελ αναγνώρισε την ηγετική της ικανότητα κατά τη διάρκεια των προεδρικών εκλογών της Βενεζουέλας το 2024, όταν ηγήθηκε μιας από τις πιο φιλόδοξες προσπάθειες παρακολούθησης των εκλογών από τους πολίτες της Βενεζουέλας: μιας πανεθνικής πρωτοβουλίας, που αποδείχθηκε απαραίτητη για την τεκμηρίωση και την επαλήθευση της εκτεταμένης εκλογικής απάτης του Νικολάς Μαδούρο.

Η επιτροπή δήλωσε: «Ως ηγέτιδα του δημοκρατικού κινήματος στη Βενεζουέλα, η Μαρία Κορίνα Ματσάδο είναι ένα από τα πιο εξαιρετικά παραδείγματα θάρρους των πολιτών στη Λατινική Αμερική τα τελευταία χρόνια». Πρόσθεσε ότι η Ματσάδο υπήρξε «μια βασική, ενωτική προσωπικότητα σε μια πολιτική αντιπολίτευση, που κάποτε ήταν βαθιά διχασμένη», αλλά κατάφερε να βρει κοινό έδαφος όσον αφορά την υπεράσπιση των ελεύθερων εκλογών και της αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης: «Αυτό ακριβώς βρίσκεται στην καρδιά της δημοκρατίας: η κοινή μας προθυμία να υπερασπιστούμε τις αρχές της λαϊκής διακυβέρνησης, παρόλο που διαφωνούμε».

Όταν η Ματσάδο έλαβε το τηλεφώνημα στις 3:00 π.μ. τοπική ώρα, δύσκολα μπορούσε να πιστέψει τα νέα. Τα πρώτα της λόγια αντανακλούσαν την κλίμακα της κοινωνικής οργάνωσης που είχε αναδυθεί κατά τη διάρκεια των εκλογών του 2024: «Σας ευχαριστώ βαθιά, αλλά ελπίζω να καταλαβαίνετε ότι αυτό είναι ένα κίνημα – ένα επίτευγμα μιας ολόκληρης κοινωνίας. Είμαι απλώς ένα άτομο. Σίγουρα δεν το αξίζω», είπε στον Kristian Berg Harpviken, γραμματέα της Επιτροπής Νόμπελ, σε απόσπασμα που κοινοποιήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Οι αντιδράσεις στη νίκη της Ματσάδο ήταν τόσο υποστηρικτικές όσο και επικριτικές. Συνεχίζει να ζει κρυμμένη μετά τη σύντομη και βίαιη απαγωγή της από τις επίσημες δυνάμεις ασφαλείας τον Ιανουάριο του 2025 αλληλεπιδρώντας με τους ακολούθους της και τους δημοσιογράφους μόνο μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή βιντεοκλήσεων. Η περιορισμένη κυκλοφορία της σημαίνει ότι δεν μπορεί να επικοινωνήσει ελεύθερα ούτε με τους επικριτές της ούτε με τους υποστηρικτές της για να υπερασπιστεί ή να εξηγήσει εαυτόν.

Μια σταδιοδρομία που ορίζεται από ανυπακοή· μια εκστρατεία υπό πολιορκία

Η Ματσάδο δεν είναι νέα στην πολιτική σκηνή της Βενεζουέλας. Η 58χρονη βιομηχανική μηχανικός από το Καράκας μπήκε για πρώτη φορά στη δημόσια ζωή το 2002 μέσω της Súmate, μιας ΜΚΟ αφιερωμένης στην παρακολούθηση των εκλογών. Η οργάνωση απέκτησε εξέχουσα θέση, αφότου ηγήθηκε μιας εκστρατείας, που συγκέντρωσε 3,2 εκατομμύρια υπογραφές για να πυροδοτήσει το δημοψήφισμα του 2004 για την ανάκληση της εξουσίας κατά του τότε προέδρου Ούγκο Τσάβες.

Η Ματσάδο αργότερα διεκδίκησε αιρετό αξίωμα, υπηρετώντας ως ανεξάρτητη βουλευτής από το 2011 έως το 2014. Το 2012, ίδρυσε το Vente Venezuela, ένα κεντροδεξιό πολιτικό κίνημα που προωθεί φιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές και ατομικές ελευθερίες. Όπως σημείωσε η El País το 2023, το πολιτικό της όραμα θυμίζει αυτό της Μάργκαρετ Θάτσερ ή του Ρόναλντ Ρίγκαν. Σήμερα, το Vente Venezuela παραμένει μη αναγνωρισμένο ως επίσημο κόμμα από την εκλογική αρχή της χώρας και έχει γίνει το πιο σοβαρά διωκόμενο κόμμα στη Βενεζουέλα.

Η άνοδός της στην πλήρη ηγεσία της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας ήρθε το 2024, μετά την αποφασιστική νίκη της Ματσάδο στις προκριματικές εκλογές του Νοεμβρίου 2023, οι οποίες είχαν ως στόχο να ενώσουν τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης γύρω από έναν μόνο υποψήφιο για την προεδρία. Η νίκη της, ωστόσο, ήταν βραχύβια: μέσα σε λίγες μέρες, η κυβέρνηση Μαδούρο την απέκλεισε από δημόσιο αξίωμα, οπότε έδωσε την υποστήριξή της στον πρώην διπλωμάτη Εντμούντο Γκονζάλες Ουρούτια, ο οποίος τελικά θα εμφανιζόταν στο ψηφοδέλτιο.

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, η Ματσάδο βοήθησε στην οργάνωση ενός τεράστιου δικτύου παρακολούθησης με επικεφαλής τους πολίτες, το οποίο αποτελούνταν από περισσότερους από μισό εκατομμύριο εθελοντές, πολλοί από τους οποίους ήταν γυναίκες, οι οποίοι παρακολούθησαν και επαλήθευσαν την καταμέτρηση των ψήφων σε όλη τη χώρα. Τα δεδομένα που συνέλεξαν οι ομάδες της έδειχναν μια σαφή νίκη για τον Γκονζάλες Ουρούτια, με περίπου το 70% των ψήφων, σε έντονη αντίθεση με την επίσημη δήλωση του Εθνικού Εκλογικού Συμβουλίου ότι είχε επανεκλεγεί ο Νικολάς Μαδούρο.

Όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα, η Ματσάδο προέτρεψε για ειρηνικές διαδηλώσεις σε εθνικό επίπεδο, αλλά σύντομα κρύφτηκε εν μέσω κλιμακούμενων απειλών από τις κρατικές δυνάμεις ασφαλείας. Διατήρησε επαφή μόνο μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Μετά την αμφισβητούμενη ψηφοφορία, η κυβέρνηση Μαδούρο κλιμάκωσε την εκστρατεία καταστολής της. Πέρα από την εδραίωση της εκλογικής νοθείας, οι Αρχές στοχοποίησαν τις διαμαρτυρίες σε γειτονιές χαμηλού εισοδήματος με πρωτοφανή βία, με αποτέλεσμα 25 θανάτους, περισσότερες από 2.000 κρατήσεις και δεκάδες παράνομες επιδρομές στο πλαίσιο της επιχείρησης Tun Tun.

Πάνω από 800 πολιτικοί κρατούμενοι παραμένουν άδικα κρατούμενοι σε κέντρα κράτησης μέχρι σήμερα, πολλοί από τους οποίους είναι θύματα της μετεκλογικής καταστολής του 2024. Αυτός ο αριθμός περιλαμβάνει υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλοδαπούς, ακόμη και ανηλίκους, κάτι που επιβεβαιώνεται περαιτέρω από την Αποστολή Διερεύνησης Γεγονότων των Ηνωμένων Εθνών για τη Βενεζουέλα, η οποία δραστηριοποιείται στη χώρα από το 2019.

Μια ώθηση για τη δημοκρατία της Βενεζουέλας;

Η πολιτική καριέρα της Ματσάδο δεν είναι χωρίς αντιπαραθέσεις. Το 2014, ήταν μία από τους ηγέτες της La Salida, ενός κύματος αντικυβερνητικών διαμαρτυριών, που έγινε ένα από τα πιο βίαια κατασταλμένα επεισόδια στη σύγχρονη ιστορία της Βενεζουέλας.

Με την πάροδο των ετών, έχει επίσης ευθυγραμμιστεί με δεξιές διεθνείς προσωπικότητες διατηρώντας μια μακρά, αν και μακρινή σχέση με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, και επί του παρόντος υποστηρίζει μια συμμαχία με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, του οποίου η κυβέρνηση έχει υιοθετήσει επιθετική στάση απέναντι στη Βενεζουέλα, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης πολεμικών πλοίων στην Καραϊβική για να στοχεύσουν το λεγόμενο «Καρτέλ των Ήλιων».

Η Ματσάδο μάλιστα ευχαρίστησε τον Τραμπ στην ομιλία της στα ισπανικά και στη συνέχεια πρόσθεσε σε μια ανάρτηση στα αγγλικά στο X: «Αφιερώνω το βραβείο στον λαό της Βενεζουέλας που υποφέρει και στον Πρόεδρο Τραμπ για την αποφασιστική του υποστήριξη στον σκοπό μας!».

Πολωμένες αντιδράσεις, σιωπηλή κάλυψη

Στη Βενεζουέλα, οι δημόσιοι εορτασμοί για το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης ήταν σιωπηλοί, με τα τοπικά ανεξάρτητα ΜΜΕ να καλύπτουν τα νέα με περιορισμένο τρόπο. Σύμφωνα με το Εθνικό Συνδικάτο Εργαζομένων στον Τύπο, δημοσιογράφοι από μεγάλα ΜΜΕ, που ανέφεραν για το βραβείο, στη συνέχεια απειλήθηκαν ή τέθηκαν προσωρινά σε διαθεσιμότητα από τις θέσεις τους.

Η διεθνής αντίδραση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για το βραβείο ήταν ανάμεικτη. Οι υποστηρικτές εξήραν την ηγεσία της Ματσάδο και τη δέσμευσή της σε μη βίαιες διαμαρτυρίες κατά τη διάρκεια των αμφιλεγόμενων εκλογών του Ιουλίου 2024, ενώ οι επικριτές αμφισβήτησαν τον χαρακτηρισμό των τακτικών της ως απολύτως «ειρηνικών».

Ο Αντόλφο Πέρεζ Εσκουιβέλ, ο Αργεντινός βραβευμένος με το Νόμπελ Ειρήνης του 1980 για την αντίθεσή του στην τελευταία πολιτικοστρατιωτική δικτατορία της χώρας του (1976–1983), επέκρινε το νεύμα της Ματσάδο προς τον Ντόναλντ Τραμπ:

Me preocupa que no hayas dedicado el Nobel a tu pueblo y sí al agresor de Venezuela. Creo Corina que tienes que analizar y saber dónde estás parada, si eres una pieza más del coloniaje de Estados Unidos, sometida a sus intereses de dominación, lo que nunca puede ser para el bien de tu pueblo.

Ανησυχώ που αφιερώσατε το Νόμπελ στον επιτιθέμενο της Βενεζουέλας και όχι στον λαό σας. Πιστεύω, Κορίνα, ότι πρέπει να αναλύσετε και να κατανοήσετε την άποψή σας, αν είστε ένα ακόμη κομμάτι της αποικιοκρατίας των Ηνωμένων Πολιτειών, υποταγμένο στα συμφέροντά τους. Κάτι που δεν μπορεί ποτέ να φέρει καλό στον λαό σας.

Η Iria Puyosa, συνεργάτιδα και ερευνήτρια του Global Voices από τη Βενεζουέλα, τόνισε πώς το βραβείο τελικά σημαίνει αναγνώριση για τον μακροχρόνιο αγώνα των συνανθρώπων στη Βενεζουέλα ενάντια στην καταστολή της διακυβέρνησης του Μαδούρο, καθώς και του προκατόχου του, Ούγκο Τσάβες:

Hoy, las reacciones de centenares de conocidos, amigos, colegas, compañeros de viaje, no me han dejado dudas. La gente siente que se trata de un premio a quienes han luchado durante más de 20 años por recuperar la democracia en Venezuela. Un premio para quienes no hemos cedido ante la persecución y la represión.

Σήμερα, οι αντιδράσεις εκατοντάδων γνωστών, φίλων, συναδέλφων, συνταξιδιωτών δεν άφησαν καμία αμφιβολία. Ο κόσμος αισθάνεται ότι αποτελεί αναγνώριση για όσους αγωνίστηκαν για περισσότερα από 20 χρόνια για την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη Βενεζουέλα. Ένα βραβείο για όσους από εμάς δεν έχουμε ενδώσει στις διώξεις και την καταστολή.