Η ιδρύτρια του Horizon OKC Ντάρια Κουζνέτσοβα επέστρεψε από την Μόσχα στη γενέτειρά της μετά από την έναρξη του πολέμου. Φωτογραφία: Εβγκένι Ντεμσίν για την Novaya Vkladka. Χρησιμοποιείται κατόπιν αδείας.

Αυτό το άρθρο της Λόλα Ρομάνοβα δημοσιεύτηκε στη Novaya Vkladka (Новая вкладка) στις 25 Αυγούστου 2023. Το Global Voices αναπαράγει μία μεταφρασμένη και επεξεργασμένη έκδοσή του, κατόπιν αδείας. 

Οι νέοι της Ρωσίας, που επέστρεψαν στα χωριά καταγωγής τους, αφού έζησαν στις μεγαλουπόλεις, αυτοαποκαλούνται η «Γενιά Μπούμερανγκ». Καλλιτέχνες, ποιητές και πολεοδόμοι επέστρεψαν στο Τσαϊκόφσκι, μία μικρή πόλη στα Ουράλια, και εκεί δημιούργησαν ένα δημόσιο πολιτιστικό κέντρο. Ωστόσο, τώρα αντιμετωπίζουν την εναντίωση των τοπικών αξιωματούχων και τη λιγοστή κατανόηση των ντόπιων.

«Είτε μεταναστεύω είτε επιστρέφω στο Τσαϊκόφσκι»

Η 25χρονη Ντάρια Κουζνέτσοβα κατάγεται από το Τσαϊκόφσκι και είναι απόφοιτη του Κρατικού Πανεπιστημίου της Μόσχας. Κατά τη διάρκεια των σπουδών της στη Μόσχα, αφιέρωνε, επίσης, τον ελεύθερό της χρόνο για να δίνει διαλέξεις για την τέχνη στο Μουσείο Τέχνης και Ιστορίας της γενέτειράς της, Τσαϊκόφσκι.

Ζωγραφιά βασισμένη σε έναν πίνακα του Καζίμιρ Μάλεβιτς στο Τσαϊκόφσκι. Φωτογραφία του Εβγκένι Ντεμσίν για την Novaya Vkladka. Χρησιμοποιείται κατόπιν αδείας.

Και τότε ξεκίνησε ο πόλεμος

«Τις δύο πρώτες βδομάδες του Φεβρουαρίου στη Μόσχα, όλα ήταν μία πρόκληση. Μία αίσθηση απάθειας με κυρίευσε και στο κεφάλι μου επικρατούσε μονίμως ένας λευκός θόρυβος», θυμάται η Ντάρια. «Βρέθηκα αντιμέτωπη με ένα δίλημμα: είτε να μεταναστεύσω (από τη Ρωσία) είτε να γυρίσω στο Τσαϊκόφσκι. Δεν μπορούσα να μείνω άλλο στη Μόσχα».

Μαζί με μία άλλη ακτιβιστική ομάδα, η Ντάρια οργάνωσε ένα σεμινάριο για το εγχείρημα και παρουσίασε τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων, που είχε  πραγματοποιήσει πρηγουμένως η ομάδα, στους κατοίκους του Τσαϊκόφσκι, ώστε να μάθουν τα αγαπημένα μέρη τους στην πόλη και πόσο άνετα είναι να ζεις εκεί.

Οι ακτιβιστές και ακτιβίστριες προσκάλεσαν τη δημοτική Αρχή να παρευρεθεί σε αυτό το σεμινάριο για να συζητήσουν για τον τρόπο βελτίωσης της ευημερίας των κατοίκων του Τσαϊκόφσκι. Ωστόσο, κανένας από τους αξιωματούχους δεν απάντησε στην πρόσκληση. «Μας ενημέρωσαν ότι ο υπεύθυνος της διοίκησης είχε απειλήσει με απόλυση τους υπαλλήλους, εάν κάποιος παρευρισκόταν στο σεμινάριό μας», θυμάται η Ντάρια.

Βλέποντας ότι δεν μπορούσαν να υπολογίζουν στην υποστήριξη της διοίκησης, οι ακτιβιστές και ακτιβίστριες αποφάσισαν να χρηματοδοτήσουν τα εγχειρήματά τους με «συμμετοχική χρηματοδότηση» (crowd-funding). Νοίκιασαν έναν χώρο κοντά στο παλιό κτίριο του σινεμά «Horizon» και δημιούργησαν ένα δημόσιο πολιτιστικό κέντρο, που υιοθέτησε το όνομα «Horizon» και έγινε ο καινούργιος «ορίζοντας» για τους νέους του Τσαϊκόφσκι.

Ακόμη και ο Πούσκιν αποτελεί «απειλή» σήμερα

Ο σκοπός του «Horizon» είναι να βοηθήσει τους νέους στην ανάπτυξη του πολιτισμού στη γενέτειρά τους, όχι με μία επίσημη μορφή, αλλά δημιουργική και ελεύθερη.

Στο «Horizon» προσπαθούν να καταλάβουν και να αποδεχτούν τα άτομα με εναλλατικές απόψεις και συγχρόνως οι ακτιβιστές και ακτιβίστριες δεν αφήνονται να παρασυρθούν από τον μηχανισμό προπαγάνδας του κράτους.

Για παράδειγμα, γιόρτασαν μία βραδιά ποίησης στην μνήμη του «Ανατολικού Μετώπου» (Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος) στο «Horizon», αλλά όχι την 9η Μαϊου («Ημέρα της Νίκης» στη Ρωσία, που έχει μετατραπεί σήμερα σε όπλο προπαγάνδας), αλλά την 22η Ιουνίου (την ημέρα, που ξεκίνησε επίσημα ο πόλεμος με τη ναζιστική Γερμανία στην ΕΣΣΔ, το 1941). Σύμφωνα με το Κέντρο, αυτό μπορεί να προσδώσει καινούργια νοήματα στην ιστορία της Ρωσίας. «Η 22η Ιουνίου είναι μία ημέρα πένθους. Η «Ημέρα της Νίκης» έχει μία εντελώς διαφορετική έννοια στην εποχή μας, ενώ η 22η Ιουνίου δίνει έμφαση στον πόνο, στη θλίψη και στην τραγωδία», εξηγεί ο Ντέιβιντ Γιακούνιν, ένας από τους ακτιβιστές.

Η δημιουργικότητα δεν έχει όρια

Ωστόσο, για το «Horizon» αποτελεί πρόκληση το να αποσυνδεθεί εντελώς από την πολιτική.

Ένας από τους λιγότερο παραδοσιακούς καλλιτέχνες, που εκθέτει τους πίνακές του στο «Horizon», είναι ο Αλεξάντερ Μπεσμέρτνουχ. Τον Αύγουστο του 2022, κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ της πόλης «Σημείο εισόδου» (Tochka vhoda), οργάνωσε μία παράσταση: ντυμένος με ριγέ ρούχα σαν φυλακισμένος, ο Μπεσμέρτνουχ ζωγράφισε σε γυαλί πάνω στο κεφάλι του, με την κάπνα από ένα κερί. Η σκέψη πίσω από αυτήν την παράσταση ήταν να δείξει ότι η δημιουργικότητα είναι δυνατή σε οποιαδήποτε συνθήκη.

Στα αριστερά: Παρόλο που κάλυψαν με μπογιά την προσωπογραφία του Βλαντιμίρ Σολόβιοφ σε όλη την πόλη, σε ορισμένες περιοχές του Τσαϊκόφσκι η προσωπογραφία δεν έχει ακόμη αφαιρεθεί. Στο κέντρο: Από τα δέντρα του δάσους κοντά στο ανάχωμα κρέμονται πίνακες του Αλεξάντερ Μπεσμέρτνουχ. Το έργο, που βρίσκεται μακριά,  απεικονίζει το γράμμα Ζ «διαγεγραμμένο και αναδιαμορφωμένο». Στα δεξιά: Φωτογραφίες του έργου του καλλιτέχνη sane46 «Απόψεις». Φωτογραφίες από τις Ναϊλία Μιρζάλιεβα, Λόλα Ρομάνοβα, Ζάνα Νερινόφσκαγια για την Novaya Vkladka. Χρησιμοποιούνται κατόπιν αδείας.

Η σχολή της «τέχνης του δρόμου» έκλεισε, όταν οι οι νέοι του Τσαϊκόφσκι εγκατέλειψαν την πόλη, αλλά η ομάδα του «Horizon» αναβιώνει τώρα αυτό το στυλ τέχνης. Έχουν ζωγραφίσει γκράφιτι, εμπνευσμένα από τους πίνακες του Μάλεβιτς και του Μποτιτσέλι, στους τοίχους των παλιών κτιρίων. Ωστόσο, οι ντόπιοι της περιοχής θα προτιμούσαν να δουν πίνακες της εποχής του «σοσιαλιστικού ρεαλισμού», το κύριο καλλιτεχνικό ρεύμα τέχνης και λογοτεχνίας στην ΕΣΣΔ. Σύμφωνα με την Ντάρια, «το να αποκαθιστάς πίνακες από την εποχή του Στάλιν είναι σχεδόν σαν να προσπαθείς να αποκαταστήσεις το παρελθόν». Μετά από διαδοχικές συζητήσεις, η ομάδα των καλλιτεχνών ζωγράφισε ό,τι είχαν οραματιστεί. Δεδομένου ότι μέχρι τώρα βάνδαλοι δεν έχουν καταστρέψει την τοιχογραφία, οι ακτιβιστές έχουν την ελπίδα ότι θα επέλθει μία θετική αλλαγή στον κόσμο.

Στα αριστερά: Τοιχογραφία, βασισμένη στον πίνακα «Άνοιξη» του Σάντρο Μποτιτσέλι. Στο κέντρο: Την άνοιξη, ο κόσμος έρχεται εδώ για να πιει νερό. Στα δεξιά: Συχνά στις αυλές του Τσαϊκόφσκι, συναντάμε αναπάντεχα έργα του τοπικού καλλιτέχνη Σεργκέι Κορόλεφ, που έχουν λαξευτεί σε λεύκες (χωρίς την κόμη τους). Όλα τα έργα είναι εμπνευσμένα σπό λαϊκά παραμύθια. Φωτογραφίες του Εβγκένι Ντεμσίν για την Novaya Vkladka. Χρησιμοποιούνται κατόπιν αδείας.

Πότε θέτουμε όρια;

Όπως εξηγούν και τα μέλη του «Horizon», ένας από τους σκοπούς του «Horizon» είναι η εκμάθηση της αποδοχής διαφορετικών απόψεων. Γι’ αυτό και δέχονται άτομα διαφορετικών θέσεων, συμπεριλαμβανομένων και πολιτικών θέσεων. Μία νεαρή κοπέλα, που επισκέφτηκε το Κέντρο για πρώτη φορά, εξέφρασε την ελπίδα ότι, χάρη σε οργανώσεις όπως αυτή, «θα κατορθώσουμε να δημιουργήσουμε μία ανθρώπινη κοινωνία».

Το Κέντρο προσπαθεί να διατηρήσει την αυτονομία του, έτσι ώστε τα μέλη του να μην επιζητούν την αρωγή των δημοτικών Αρχών, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό μπορεί να αποδειχθεί περίπλοκο.

Τον Ιούνιο του 2023, το «Horizon» έλαβε μία επιχορήγηση από την κυβέρνηση για ένα φεστιβάλ πολεοδομίας, οικολογίας και τέχνης. Ανάμεσα στα υπόλοιπα εγχειρήματα που επιχορηγήθηκαν, περιλαμβάνονταν και πατριωτικές πρωτοβουλίες. Αυτό πυροδότησε μία εσωτερική διαμάχη ανάμεσα στους ακτιβιστές του Κέντρου: από την μία πλευρά, δεν συμμερίζονται τις τρέχουσες πολιτικές της χώρας, από την άλλη πλευρά, όμως, αποδέχονται την χρηματοδότηση της κυβέρνησης. 

«… είναι καλύτερο αυτά τα χρήματα να φτάνουν σε εμάς, αντί να προορίζονται για  μαθήματα πατριωτισμού ή για παράλογα φεστιβάλ στρατιωτικών αγώνων», δηλώνει ο Ντέιβιντ Γιακούνιν.

Σύμφωνα με τον sane46, το «κλειδί» βρίσκεται στο να ξέρεις πότε να θέσεις όρια. «Με προσέγγισε μία γυναίκα και μου πρότεινε να ζωγραφίσω κάτι σχετικό με μία ιδιαίτερη στρατιωτική επιχείρηση. Εγώ απέρριψα την πρόταση, γιατί έχω τις δικές μου απόψεις», λέει ο sane46.

Σήμερα, το «Horizon» δεν έχει πολλούς επισκέπτες, αλλά η κατάσταση έχει αλλάξει. Σύμφωνα με τα μέλη του «Horizon», η καταστολή της πρωτοβουλίας σε εθνικό επίπεδο οδηγεί στην παθητικότητα των ντόπιων.

Η Ντάρια Κουζνέτσοβα (αριστερά) είναι πεπεισμένη, ότι όλος ο κόσμος έχει δικαιοδοσία στην πόλη του και στη χώρα του. Φωτογραφία του Εβγκένι Ντεμσίν για την Novaya Vkladka. Χρησιμοποιείται κατόπιν αδείας.

«Αυτή η πόλη, αυτή η χώρα μας ανήκουν», λέει η Ντάρια με πάθος. «Μπορείς να αναλάβεις την ευθύνη, εδώ και τώρα, και να δημιουργήσεις κάτι εσύ ο ίδιος. Θα ήταν υπέροχο οι καινούργιες γενιές να καταλάβουν πως δεν είναι «όμηροι» της ίδιας τους της χώρας».