Εικόνα από σπίτια βυθμισμένα στο νερό στην πιο βορεινή περιοχή του Καμερούν, Η λήψη είναι παρμένη από το βίντεο: “Report on Cameroon: The devastating impact of flooding” του καναλιού France 24 του Youtube. Η χρήση της εικόνας γίνεται στο πλαίσιο της νόμιμης χρήσης για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει πολλές αφρικανικές χώρες. Σε κάθε περίοδο βροχής, οι επαναλαμβανόμενες βροχοπτώσεις οδηγούν τον πληθυσμό τους στο χάος, με αποτέλεσμα εκατοντάδες και χιλιάδες θανάτους ανθρώπων, που ζουν απομακρυσμένα.

H περίοδος των αφρικανικών βροχών συνήθως διαρκεί από τον Μάιο έως και τον Οκτώβριο, ενώ το φαινόμενο είναι πιο συχνό τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Ωστόσο, αυτές οι περίοδοι δεν ακολουθούν πλέον το σύνηθες μοτίβο, γιατί οι βροχοπτώσεις είναι ολοένα και συχνότερες και πιο έντονες. Από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2024, η Δυτική και η Κεντρική Αφρική έζησαν αλλεπάλληλες καταστροφικές καταρρακτώδεις βροχοπτώσεις.

Σε μια συνέντευξη που προβλήθηκε από τα γαλλικά ΜΜΕ, στο κανάλι France 24, η Aida Diongue-Niang, κλιματολόγος και αντιπρόεδρος της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), επεξήγησε τους λόγους αυτού του φαινομένου. Σύμφωνα λοιπόν με την ειδικό από την Σενεγάλη, το μέγεθος του προβλήματος είναι συνδεδεμένο με την αυξανόμενη μεταβλητή βροχόπτωση που συμβαίνει λόγω της κλιματικής αλλαγής. 

Ένα φαινόμενο αλυσιδωτής αντίδρασης που οδηγεί σε ανθρωπιστική καταστροφή

Μεγάλες πόλεις βρίσκονται συνήθως στο όριο της στάθμης των υδάτων και οι καταρρακτώδεις βροχές και πλημμύρες μπορεί να προκαλέσουν ρήγματα σε φράγματα και να καταρρεύσουν σπίτια. Η κατάσταση είναι συνήθως ολέθρια. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του ΟΗΕ, που παρουσιάστηκαν από το τουρικό ειδησεογραφικό πρακτορείο Anadolu, οι πλημμύρες έχουν επηρεάσει περίπου 700.000 ανθρώπους των δύο αυτών αφρικανικών περιοχών.

To ρεπορτάζ του καναλιού France 24 περιγράφει την κατάσταση στο Tσαντ. Από τον Ιούλιο, πάνω από 1,7 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν πληγεί, ενώ 503 έχουν πεθάνει.

Στις 26 Σεπτεμβρίου 2024, ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (IOM) δημοσίευσε μια έρευνα σχετική με την καταστροφική αυτή επίδραση, στην οποία δήλωσε:

(…) des déluges d’eau ont ravagé des régions entières, faisant plus de 1 500 victimes, affectant 4 millions de personnes et déplaçant plus de 1,2 million d'individus à travers le Burkina Faso, le Cameroun, le Tchad, la Guinée, le Mali, le Nigeria et le Niger.  

(…) Οι πλημμύρες έχουν συντρίψει ολόκληρες περιοχές επηρεάζοντας περίπου 4 εκατομμύρια ανθρώπους, σκοτώνοντας περισσότερους από 1.500  και εκτοπίζοντας 1,2 εκατομμύρια άλλους κατά μήκος των περιοχών Μπουρκίνα Φάσο, Καμερούν, Τσαντ, Γουινέας, Μάλι, Νιγηρίας και Νίγηρα.

Η Sylvia Ekra, περιφερειακή διευθύντρια του IOΜ για την Δυτική και Κεντρική Αφρική, δήλωσε:

Nous n’avions jamais connu d’inondations comme celles de cette année. Elles nous confrontent brutalement aux répercussions des changements climatiques, qui sont de plus en plus importantes dans notre région. Nos équipes travaillent sans relâche sur le terrain pour soutenir les communautés affectées et les autorités locales. Même si nous aidons les pays à mieux se préparer aux situations d'urgence toute l'année, l'ampleur de la situation actuelle exige un financement supplémentaire urgent pour répondre aux besoins immédiats et à plus long terme.

Αυτές οι πλημμύρες ήταν άνευ προηγουμένου. Αποτέλεσαν μια σημαντική υπενθύμιση ότι η κλιματική αλλαγή μεγαλώνει επηρεάζοντας δραστικά την περιοχή μας. Oι ομάδες μας δουλεύουν αδιάκοπτα για να υποστηρίξουν τις κοινότητες που έχουν πληγεί και τις τοπικές Αρχές. Παρόλ’ αυτά, μπορούμε να βοηθήσουμε τις χώρες, αν προετοιμαζόμαστε για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης καθ’ όλη την διάρκεια του χρόνου. Οι τωρινές συνθήκες απαιτούν επιπλέον έκτακτη χρηματοδότηση, ώστε να καλύψουν τις άμεσες και μακροπρόθεσμες ανάγκες.

Αν και η κλιματική αλλαγή έχει ήδη επιφέρει την καταστροφή στις καλλιέργειες της ηπείρου, η ανθρωπιστική κρίση είναι πολύ πιθανό να χειροτερέψει τις χώρες αυτές. Oι περιοδικές πλημμύρες έχουν καταστρέψει τις σοδειές σε κοινωνίες, όπου ο αγροτικός πληθυσμός είναι πάνω από το 70% του γενικού πληθυσμού. Για παράδειγμα, περισσότερα από 400.000 εκτάρια χωραφιών έχουν καταστραφεί στο Tσαντ. Λόγω των συγκεκριμένων συνθηκών, η επισιτιστική ασφάλεια δεν είναι πλέον εγγυημένη, στις στείρες κοινωνίες, που την έχουν ως βασικό παράγοντας της επιβίωσης τους. Στο  Tchad Infos, ο πρωθυπουργός του Τσαντ Allah-Maye Halina δήλωσε:

(…) Ces inondations nt détruit déjà plus de 250.000 hectares de culture, provoqué la perte de 60.000 têtes de bétail et causé des dommages considérables sur des milliers de maisons, des écoles, des centres de santé et des infrastructures publiques.

(…) Αυτές οι πλημμύρες έχουν ήδη καταστρέψει 250.00 εκτάρια καρπών, σκοτώνοντας 60.000 βοοειδή και καταστρέφοντας χιλιάδες σπίτια, σχολεία, κέντρα υγείας και δημόσιες παροχές.

To Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (WFP) έχει εκφράσει ανησυχία για έναν πολύ μεγάλο αριθμό ανθρώπων, που βρίσκονται σε κατάσταση λιμού και χρήζουν βοήθειας. Σύμφωνα με τον οργανισμό:

Cette hausse inquiétante des besoins humanitaires survient dans un contexte de crise de la faim régionale qui touche déjà 55 millions de personnes, soit quatre fois plus qu'il y a cinq ans.

Αυτή η ανησυχητική αύξηση της ανθρωπιστικής βοήθειας λαμβάνει χώρα σε περιοχές με επισιτιστική κρίση επηρεάζοντας ήδη 55 εκατομμύρια ανθρώπους, τέσσερις φορές περισσότερο σε σχέση με τα τελευταία πέντε χρόνια.

Στο ρεπορτάζ αυτό, ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης προειδοποιεί για την πιθανή διάδοση ασθενειών:

En Afrique de l'Ouest et en Afrique centrale, les inondations ont exacerbé les problèmes sanitaires. La stagnation de l'eau et les mauvaises conditions sanitaires ont augmenté le risque de maladies liées à l’eau telles que le choléra, tandis que les infrastructures endommagées, telles que les routes, ont limité l'accès aux zones touchées, ce qui complique l’arrivée de l’aide humanitaire.

Οι πλημμύρες έχουν επιδυνώσει προβλήματα υγείας στην Δυτική και Κεντρική Αφρική. Τα λιμνάζοντα νερά και η φτωχή υπηρεσία συλλογής απορριμάτων έχουν αυξήσει τον κίνδυνο υδατογενών ασθενειών, όπως η χολέρα. Κατεστραμμένες υποδομές, όπως δρόμοι, έχουν περιορίσει την πρόσβαση σε πληγείσες περιοχές και αυτό με την σειρά του δυσκολεύει την προσφορά ανθρωπιστικής βοήθειας.

Οι λύσεις είναι γνωστές, μα μη εφαρμόσιμες

Σε ένα άρθρο του BBC, ο Moussa Malam Abdou, γεωγράφος από την Νιγηρία και λέκτορας στο Πανεπιστήμιο André-Salifou της Ζίντερ του Νίγηρα, επεξήγησε γιατί οι προσφερόμενες λύσεις γιγαντώνουν το πρόβλημα. Σύμφωνα με τον Moussa, έχουμε υποχρέωση να μειώσουμε τις εκπομπές αεριών του θερμοκηπίου μέσα από την ελεγχόμενη ανθρώπινη συμπεριφορά: 

Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα επίσης ζητά να γίνουν επενδύσεις στα προληπτικά μέτρα, όπως στα  συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, στις χρηματοδοτήσεις των κινδύνων καταστροφής και στα συστήματα κοινωνικής προστασίας. Η Margot Van der Velden, περιφερειακή διευθύντρια  του WFP της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής, δήλωσε: 

Les actions anticipatoires sont une clé essentielle pour débloquer une aide humanitaire plus efficiente, plus efficace et tournée vers l'avenir. Elles peuvent sauver des vies, préserver la dignité des personnes et offrir des opportunités d'investissement financier significatives.

Τα προληπτικά μέτρα είναι απαραίτητα για να γίνει πιο αποτελεσματική, αποδοτική και μελλοντικά στραμένη η διαθέσιμη ανθρωπιστική βοήθεια.  Μπορούν να σώσουν ζωές, να διατηρήσουν την αξιοπρέπεια των ατόμων και να παρέχουν σημαντικές χρηματοοικονομικές επενδυτικές ευκαιρίες.

Σε κάποιες χώρες, η έλλειψη μεγάλων φραγμάτων, που ελέγχουν την ροή του νερού κατά τις περιόδους βροχοπτώσεων, έχει επιφέρει σημαντικές επιπτώσεις. Παρά τις επαναλαμβανόμενες υποσχέσεις για να χτιστούν οι κατάλληλες υποδομές, δεν έχει γίνει ακόμα κάτι.

Οι άνθρωποι κουρασμένοι από την αναμονή αυτή συχνά γνωστοποιούν την απογοήτευσή τους. Σε μια συνέντευξη στο BBC, η Aline Taryam, μαθήτρια από το Τσαντ, που ζει στην περιοχή του ποταμού Τσάρι (βρίσκεται στην Κεντρική Αφρική, γεωγραφικά διοχετεύεται ανάμεσα από το Τσαντ, το Καμερούν και την Κεντρική Αφρική), υποστηρίζει: