Ένα κοινοτικό δάσος ισοπεδώθηκε για να ανοίξει ο δρόμος για την κατασκευή ενός νέου αυτοκινητόδρομου μεταξύ Ντολόζι και Πουάντ-Νουάρ. Κονγκό-Μπραζαβίλ. Εικόνα από το Logging Off . CC BY-NC-ND 3.0
Το παρόν άρθρο υποβλήθηκε στο πλαίσιο της υποτροφίας για την κλιματική δικαιοσύνη του Global Voices, η οποία ενώνει δημοσιογράφους από σινόφωνες χώρες και χώρες της Παγκόσμιας Πλειοψηφίας για τη διερεύνηση των επιπτώσεων των κινεζικών αναπτυξιακών έργων στο εξωτερικό. Βρείτε περισσότερα άρθρα εδώ.
Η αποψίλωση των δασών και οι παράνομες εξαγωγές ξυλείας στο Καμερούν βυθίζουν τη λεκάνη του Κονγκό — τον δεύτερο μεγαλύτερο «πράσινο πνεύμονα» του πλανήτη — σε μια πραγματική περιβαλλοντική κρίση και προκαλούν εκτεταμένη και διαρκή υποβάθμιση των χερσαίων οικοσυστημάτων. Παρά τις προσπάθειες για τον περιορισμό της παράνομης πρακτικής, η κυβέρνηση του Καμερούν δεν έχει καταφέρει να προστατεύσει αποτελεσματικά τα σχεδόν 22 εκατομμύρια εκτάρια δάσους της χώρας. Η δασική κάλυψη αντιπροσωπεύει το 45% της εθνικής επικράτειας του Καμερούν καθιστώντας το το δεύτερο μεγαλύτερο οικοσύστημα τροπικού δάσους στη λεκάνη του Κονγκό μετά τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ).
Αυτός ο εκτεταμένος φυσικός πόρος, ο οποίος συμβάλλει σημαντικά στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, μειώνεται με ανησυχητικό ρυθμό υπό την συνδυασμένη πίεση αρκετών ανεξέλεγκτων βιομηχανιών: υλοτομία, ανεξέλεγκτες γεωργικές δραστηριότητες και εμπορία ξυλείας. Η κατάσταση αυτή έχει φτάσει σε κρίσιμο επίπεδο, απειλώντας άμεσα τη βιοποικιλότητα, την εθνική οικονομία και την ύπαρξη των τοπικών κοινωνιών.
Μια έκρηξη στην παγκόσμια ζήτηση
Παγιδευμένο ανάμεσα στις εθνικές οικονομικές ανάγκες και τις παγκόσμιες πιέσεις, το Καμερούν αγωνίζεται να αντισταθεί στη γοητεία της υψηλής ζήτησης ξυλείας. Η ισχυρή ζήτηση για σπάνια τροπικά είδη – ayous, sapelli, tali και bubinga – που αφθονούν στα δάση της λεκάνης του Κονγκό και είναι ιδιαίτερα πολύτιμα παγκοσμίως – έχει εντείνει τη βιομηχανική υλοτομία στο Καμερούν από τις αρχές της δεκαετίας του '90.
Από νομικής άποψης, η υλοτομία και η εμπορία ξυλείας διέπονται από ένα νομικό πλαίσιο από το 1994, το οποίο απαιτεί από τους φορείς εκμετάλλευσης να συμμορφώνονται με τις ποσοστώσεις και τις υποχρεώσεις αναδάσωσης, ώστε να συμβάλλουν στη βιώσιμη διατήρηση των δασών. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, οι Αρχές δυσκολεύονται να ρυθμίσουν αποτελεσματικά τη διαδικασία, με αποτέλεσμα πολλοί να εκτρέπουν παράνομα την ξυλεία για εμπορικούς σκοπούς.
Μεγάλο μέρος της ζήτησης για αυτή την παράνομη ξυλεία προέρχεται από ευρωπαϊκές και ασιατικές χώρες. Αυτά τα σπάνια είδη εξάγονται κυρίως σε αυτές τις δύο ηπείρους, όπου η επεξεργασία και η εμπορία δημιουργούν σημαντική προστιθέμενη αξία.
Σύμφωνα με το Timber Trade Portal, μια πλατφόρμα που εργάζεται για τη βελτίωση της νομιμότητας του εμπορίου ξυλείας παγκοσμίως, το 2019 το Καμερούν διέθετε 93 δασικές εκτάσεις, που παρήγαγαν περισσότερα από 3,3 εκατομμύρια κυβικά μέτρα κορμών (2017) για αγορές στην Κίνα, το Βιετνάμ, το Βέλγιο, την Ιταλία, τη Γαλλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ισπανία κ.λπ.
Ωστόσο, το 2018, μια κρίση στην ευρωπαϊκή βιομηχανία τροπικής ξυλείας στην Κεντρική Αφρική, συμπεριλαμβανομένου του Καμερούν, προκάλεσε κατακόρυφη πτώση της ζήτησης στην ευρωπαϊκή αγορά ξυλείας. Σε μια έκθεση με τίτλο Les forêts du bassin du Congo – Forest Status 2021, που δημοσιεύθηκε από το Παρατηρητήριο Δασών της Κεντρικής Αφρικής (OFAC), οι εξαγωγές ξυλείας από την Κεντρική Αφρική προς την Ευρώπη μειώθηκαν κατά το ήμισυ μεταξύ 2010 και 2020, από 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε 600 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ.
Αυτή η κρίση στην ευρωπαϊκή βιομηχανία ξυλείας πηγάζει από διάφορους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής από τις ευρωπαϊκές χώρες μέτρων για την εγγύηση της νομιμότητας της ξυλείας σύμφωνα με τις εθελοντικές συμφωνίες εταιρικής σχέσης για την επιβολή της δασικής νομοθεσίας, τη διακυβέρνηση και το εμπόριο (FLEGT). Αυτό έχει οδηγήσει σε μια μετατόπιση της ζήτησης προς την Ασία, η οποία γίνεται ολοένα και πιο έντονη. Η έκθεση προσθέτει ότι:
(…) Sur cette période, la majeure partie des 4,2 millions de tonnes de bois produites par l’Afrique centrale a été expédiée vers les marchés asiatiques. (…) Cette évolution positionne même la Chine en tant premier partenaire commercial de la sous-région puisque ses importations de bois ont atteint 1 milliard USD en 2019.
(…) Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το μεγαλύτερο μέρος των 4,2 εκατομμυρίων τόνων ξυλείας, που παρήχθη από την Κεντρική Αφρική, μεταφέρθηκε στις ασιατικές αγορές. (…) Αυτή η εξέλιξη καθιστά την Κίνα τον κορυφαίο εμπορικό εταίρο της υποπεριοχής, με τις εισαγωγές ξυλείας να φτάνουν το 1 δισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ το 2019.
Εσωτερικές και εξωτερικές αιτίες που υπονομεύουν τις εθνικές προσπάθειες
Παρά τις πολυάριθμες προσπάθειες των εθνικών Αρχών για τον έλεγχο της ροής ξυλείας, η ισχυρή ζήτηση από τις ασιατικές χώρες, με επικεφαλής την Κίνα, έχει ανοίξει την πόρτα σε ανορθόδοξες πρακτικές.
Πρώτον, η παράνομη εμπορία ξυλείας τροφοδοτεί την παραοικονομία. Ενώ οι παρατηρητές επικεντρώνουν την προσοχή τους στη νόμιμη υλοτομία, η οποία αποτελεί την πραγματική κινητήρια δύναμη πίσω από τη δασική βιομηχανία, η παράνομη υλοτομία, η οποία συχνά είναι καλύτερα οργανωμένη, υπονομεύει τις εθνικές προσπάθειες. Υπάρχει ελάχιστη εφαρμογή των νόμων, που διέπουν τον τομέα. Εντός του συστήματος, οι εταιρείες λειτουργούν σε απαγορευμένες περιοχές, υπερβαίνουν τα επιτρεπόμενα όρια ξυλείας, διαπράττουν απάτη και χρησιμοποιούν πλαστά έγγραφα για την απόκτηση αγαθών μέσω νόμιμων διαύλων. Ένας κάτοικος της περιοχής, ο Mbaye Ekongé (ψευδώνυμο για την προστασία της ασφάλειάς του), δήλωσε στο Global Voices:
Le trafic de bois suit une logique économique bien huilée : couper plus que ce que la loi autorise, couper dans des zones interdites, blanchir les volumes frauduleux grâce à des documents falsifiés, puis exporter via des circuits officiels. Dans ce circuit, beaucoup de démarches sont fausses. Certains exploitants obtiennent des permis de coupe sur la base de dossiers irréguliers ou modifient les déclarations de volumes afin de minimiser les taxes à payer. La falsification des fiches de transport et des certificats de traçabilité permet de maquiller du bois illégal en marchandise légale.
Το εμπόριο ξυλείας ακολουθεί μια καλογραμμένη οικονομική λογική: υλοτομία μεγαλύτερη από όση επιτρέπει ο νόμος, υλοτομία σε απαγορευμένες περιοχές, ξέπλυμα των παράνομων όγκων χρησιμοποιώντας πλαστά έγγραφα και στη συνέχεια εξαγωγή μέσω επίσημων διαύλων. Σε αυτό το κύκλωμα, πολλές από τις διαδικασίες είναι δόλιες. Ορισμένοι φορείς εκμετάλλευσης λαμβάνουν άδειες υλοτομίας βάσει παράτυπων αρχείων ή τροποποιούν δηλώσεις όγκου προκειμένου να ελαχιστοποιήσουν τους φόρους που πρέπει να πληρώσουν. Η πλαστογράφηση εγγράφων μεταφοράς και πιστοποιητικών ιχνηλασιμότητας καθιστά δυνατή τη συγκάλυψη της παράνομης ξυλείας ως νόμιμου εμπορεύματος.
Η πορώδης φύση των συνόρων του είναι επίσης μια από τις κύριες ανησυχίες του Καμερούν όσον αφορά την προστασία της αγοράς ξυλείας. Οι ανεπαρκείς συνοριακοί έλεγχοι έχουν συμβάλει στην ανάπτυξη ενός διασυνοριακού δικτύου, που ενθαρρύνει όσα άτομα εμπλέκονται στη μαύρη αγορά να συνεχίσουν αυτή την δόλια πρακτική.
Σύμφωνα με έναν εμπορικό φορέα, τον Alban Nkontcheu (ψευδώνυμο για την προστασία της ασφάλειάς του), τα παράνομα δίκτυα λειτουργούν ως αλυσίδα για την παράνομη μεταφορά ξυλείας από το Καμερούν εκτός της χώρας.
Le malheur du Cameroun est de s'entourer de pays présentant eux aussi des failles de gouvernance forestière. Rapidement des réseaux transfrontaliers se sont mis en place. Des cargaisons quittent les zones forestières camerounaises pour être acheminées clandestinement vers le Gabon, la Guinée équatoriale ou le Tchad, d’où elles sont exportées sous une autre identité douanière.
Η ατυχία του Καμερούν είναι ότι περιβάλλεται από χώρες, που έχουν επίσης αδυναμίες στη διακυβέρνηση των δασών. Γρήγορα δημιουργήθηκαν διασυνοριακά δίκτυα. Οι αποστολές φεύγουν από τις δασικές περιοχές του Καμερούν για να μεταφερθούν λαθραία στην Γκαμπόν, την Ισημερινή Γουινέα ή το Τσαντ, από όπου εξάγονται με διαφορετική τελωνειακή ταυτότητα.
Επιπλέον, ο Alban Nkontcheu δεν αποκλείει την πιθανότητα, με αυτή την ισχυρή εξωτερική ζήτηση για ξυλεία, η Κίνα, η οποία είναι ο κορυφαίος εισαγωγέας τροπικού ξύλου στον κόσμο, να αποτελεί προτιμώμενο προορισμό για το καμερουνέζικο ξύλο, νόμιμο ή μη.
Το κρατίδιο του Καμερούν υφίσταται κολοσσιαία ζημία ύψους δισεκατομμυρίων φράγκων Κεντρικής Αφρικής κάθε χρόνο λόγω μη εισπραχθέντων δικαιωμάτων υλοτομίας, απλήρωτων φόρων και ζημιών, που σχετίζονται με την υπανάπτυξη της τοπικής μεταποίησης.
