Δύο μεγαλύτεροι μονόκεροι ρινόκεροι στο Εθνικό Πάρκο Τσιτουάν στο Νεπάλ. Εικόνα από το Wikimedia Commons . Άδεια CC BY-SA 4.0.

Το παρόν άρθρο υποβλήθηκε στο πλαίσιο της υποτροφίας για την κλιματική δικαιοσύνη του Global Voices, η οποία ενώνει δημοσιογράφους από σινόφωνες χώρες και χώρες της Παγκόσμιας Πλειοψηφίας για τη διερεύνηση των επιπτώσεων των κινεζικών αναπτυξιακών έργων στο εξωτερικό. Βρείτε περισσότερα άρθρα εδώ.

Με εκτιμώμενο ετήσιο τζίρο 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ από την INTERPOL το 2023, το παράνομο εμπόριο άγριας ζωής είναι η τέταρτη πιο επικερδής βιομηχανία εγκληματικότητας και εμπορίας, μόνο μετά τα ναρκωτικά, τους ανθρώπους και τα όπλα. Το μεγαλύτερο μέρος της άγριας ζωής καταλήγει στην Κίνα και τη Νοτιοανατολική Ασία για να χρησιμοποιηθεί κυρίως στην παραδοσιακή ιατρική ή ως κρέας αγρίων ζώων.

Το Νεπάλ είναι τόσο η πηγή όσο και ο τόπος διέλευσης για την εμπορία άγριων ζώων και εδώ και καιρό ακμάζει ως οδός για το παράνομο εμπόριο. Ενώ οι Aρχές έχουν σε μεγάλο βαθμό σημειώσει επιτυχία στην προστασία θηλαστικών όπως οι τίγρεις, οι ρινόκεροι και οι λεοπαρδάλεις, η χώρα εξακολουθεί να χρησιμεύει ως σημαντικό σημείο διέλευσης για λιγότερο δημοφιλή άγρια ​​ζώα.

Ως εκ τούτου, το Νεπάλ έχει μερικούς από τους αυστηρότερους νόμους όσον αφορά τα εγκλήματα κατά της άγριας ζωής. Για παράδειγμα, όποιο άτομο εμπλακεί σε θανάτωση, λαθροθηρία, μεταφορά, πώληση ή αγορά παγκολίνων, οι οποίοι βρίσκονται στον προστατευόμενο κατάλογο της χώρας, τιμωρείται με πρόστιμο 1 εκατομμυρίου ρουπιών ή/και έως 15 χρόνια φυλάκισης.

Ένας παγκολίνος, ένα σπάνιο απειλούμενο είδος που μπορεί να βρεθεί στην Ινδική Υποήπειρο. Εικόνα από το Animalia.com . Άδεια CC BY 4.0 .

Ωστόσο, τις περισσότερες φορές, μέλη ιθαγενών κοινοτήτων, που στρατολογούνται τακτικά για τη λαθροθηρία διαφόρων απειλούμενων ζώων και φυτών, καταλήγουν να συλλαμβάνονται και να διώκονται, ενώ οι μεγάλοι «παίκτες» και οι αρχηγοί του κύκλου σπάνια συλλαμβάνονται. Πολλά από τα εμπλεκόμενα άτομα σε αυτό το εμπόριο δεν είναι σκληροί εγκληματίες. Είναι απλώς άνθρωποι απλοί, που ελπίζουν να κερδίσουν κάποια επιπλέον χρήματα για να τα βγάλουν πέρα.

Το 2019, μιλώντας στους Nepali Times, ο 24χρονος Bishnu Adhikari, ο οποίος εξέτιε ποινή φυλάκισης στις Κεντρικές Φυλακές του Κατμαντού, είπε τα εξής:

Ο φίλος μου ήρθε σε μένα με το πακέτο και μου πρότεινε να πάμε μαζί να το πουλήσουμε και να μοιραστούμε τα χρήματα. Ήξερα ότι ήταν λέπια παγκολίνου, αλλά δεν ήξερα ότι η τιμωρία ήταν τόσο σκληρή, αν μας έπιαναν. Το έκανα για τα χρήματα, ο καθένας θα το έκανε — είναι δύσκολο να μεγαλώσεις οικογένεια.

Ο 17χρονος μαθητής Bikash Chhetri κατηγορήθηκε επίσης για λαθρεμπόριο παγκολίνων. Ταξίδευε με μοτοσικλέτα με φίλους του από το κολέγιο, όταν τους αναχαίτισαν αστυνομικοί του Κεντρικού Γραφείου Ερευνών (CIB) του Νεπάλ, οι οποίοι ανακάλυψαν λέπια παγκολίνου στην τσάντα του φίλου του.

«Ήξερα ότι το λαθρεμπόριο παγκολίνων ήταν παράνομο, αλλά δεν ήξερα ότι τους κουβαλούσε», είπε ο Chhetri σε μια συνέντευξη με τον συγγραφέα. «Δεν θα φανταζόμουν ποτέ να ψάχνω τα υπάρχοντα του φίλου μου. Τον εμπιστευόμουν. Δεν ξέρω αν μπορώ να αντέξω οικονομικά την εγγύηση, αλλά ελπίζω ότι το κράτος θα με φροντίσει και θα εξετάσει την κατάστασή μου».

Τόσο ο Adhikari όσο και ο Chettri καταδικάστηκαν σε πέντε χρόνια φυλάκισης. Και ενώ και οι δύο είχαν κάποια γνώση για τους παγκολίνους και το καθεστώς τους, οι περισσότεροι ιθαγενείς και ντόπιοι συχνά δεν γνωρίζουν το προστατευόμενο καθεστώς ή τη σημασία της άγριας ζωής για την οποία στρατολογήθηκαν για να μεταφέρουν λαθραία.

«Οι περισσότεροι αυτόχθονες πληθυσμοί που εμπλέκονται στο εμπόριο άγριας ζωής στο Νεπάλ δεν το κάνουν τόσο εγκληματική πράξη όσο τα μέσα βιοπορισμού τους ή το επιπλέον εισόδημά τους, και τις περισσότερες φορές πρόκειται για ευκαιριακή δολοφονία», λέει ο ερευνητής άγριας ζωής Kumar Paudel του Greenhood Nepal σε συνέντευξή του στο Global Voices. «Και τις περισσότερες φορές, γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης από ανώτερα στελέχη της ιεραρχίας του οργανωμένου εγκλήματος, συχνά προέρχονται από φτωχότερες κοινότητες, που ζουν κοντά στην άγρια ​​ζωή ή σε περιοχές κοντά στα σύνορα».

Αφού πήρε συνεντεύξεις από περισσότερους από 150 ανθρώπους, που καταδικάστηκαν για εγκλήματα κατά της άγριας ζωής σε όλο το Νεπάλ, όπου διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι ήταν φτωχοί, αναλφάβητοι και ανήκαν σε περιθωριοποιημένες ομάδες, ο Paudel υπέβαλε αίτηση στο Ανώτατο Δικαστήριο το 2018 απαντώντας στην ιδιωτική κατοχή τμημάτων άγριας ζωής και στη δημόσια επίδειξη από ισχυρά μέλη της κοινωνίας. Μετά από πέντε χρόνια, το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε υπέρ του Paudel και διέταξε την κυβέρνηση να εφαρμόσει τον νόμο με πλήρη, δίκαιο και συνεπή τρόπο.

Αυτόχθονες πληθυσμοί και άγρια ​​ζωή

Μια παραλία στο Εθνικό Πάρκο Τσιτουάν, όπου οι τοπικές κοινότητες ιθαγενών έχουν στρατολογηθεί για να βοηθήσουν στην προστασία της άγριας ζωής και να διευκολύνουν τον τουρισμό στο πάρκο. Εικόνα από το Wikimedia Commons . Άδεια CC BY-SA 4.0 .

Στα μέσα των λόφων του δυτικού Νεπάλ ζει η ιθαγενής ημινομαδική κοινότητα Τσεπάνγκ, η οποία έχει μακρά παράδοση στην κατανάλωση μικρών φρουτοφάγων νυχτερίδων. Ο Dibesh Karmacharya του Κέντρου Μοριακής Δυναμικής του Νεπάλ στο Κατμαντού ερευνά νέες αναδυόμενες και επανεμφανιζόμενες ασθένειες για πάνω από ενάμιση δεκαετία, και αυτή η κοινότητα στην περιοχή Μακουανπούρ, δίπλα στο Εθνικό Πάρκο Τσιτουάν, επιλέχθηκε λόγω των συμπεριφορών υψηλού κινδύνου που παρουσιάζει.

«Οι νυχτερίδες είναι γνωστό ότι φιλοξενούν έναν μέγιστο αριθμό ιών και βακτηρίων, τα οποία δεν είναι επιβλαβή για αυτές, αλλά, όταν οι άνθρωποι εκτίθενται σε αυτά τα μικρόβια, θα μπορούσαν να μεταλλαχθούν και ενδεχομένως να γίνουν παθογόνα, και μερικά από αυτά έχουν πολύ υψηλή μεταδοτικότητα. Αυτό ακριβώς συνέβη με πολλές επιδημίες και πανδημίες που γνωρίζουμε, όπως ο Έμπολα, ο HIV, διάφορες γρίπες, ακόμη και κορονοϊοί», εξηγεί ο Karmacharya στο Global Voices.

Καθώς η ομάδα του Karmacharya εξέτασε την κοινότητα για διάφορους ιούς και μικρόβια, διαπίστωσε επίσης ένα πολύ υψηλό ποσοστό φυλάκισης για λαθροθηρία μεταξύ των τοπικών Τσεπάνγκ.

«Οι αυτόχθονες κοινότητες συχνά στερούνται πολιτικών δικαιωμάτων και βρίσκονται στο κάτω μέρος της κοινωνικοοικονομικής κλίμακας και χρειάζονται κάποιο είδος εισοδήματος. Και επειδή είναι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες και έχουν γνώση της γης καθώς και της άγριας ζωής, στρατολογούνται στη λαθροθηρία», προσθέτει ο Karmcharya. «Αλλά τις περισσότερες φορές, είναι αυτοί που συλλαμβάνονται και κατηγορούνται για τα πάντα, εκθέτοντας κρίσιμα όρια στο δικαστικό μας σύστημα».

Κλίμα και παθογόνα

Οι αυξανόμενες θερμοκρασίες έχουν οδηγήσει στη μετακίνηση φορέων, που μεταφέρουν παθογόνα, καθώς και ζώων. Ένα κλασικό παράδειγμα είναι τα κουνούπια, που φτάνουν σε υψηλότερα υψόμετρα στα βουνά και προκαλούν επιδημίες ελονοσίας σε περιοχές, που προηγουμένως δεν είχαν επηρεαστεί από αυτά.

Ομοίως, καθώς η θερμοκρασία αυξάνεται, οι παγετώνες λιώνουν και οι προηγουμένως αλπικές, άγονες περιοχές γίνονται καταπράσινες. Εξαιτίας αυτού, πολλά θηλαστικά, όπως οι κοινές λεοπαρδάλεις, που βρίσκονται στα μέσα των λόφων, κινούνται προς τα πάνω στο βουνό και μπορεί να αλληλεπιδράσουν με τις λεοπαρδάλεις του χιονιού και να μοιραστούν ενδιαιτήματα.

Από επιδημιολογικής άποψης, αυτές οι συναντήσεις εισάγουν υψηλό κίνδυνο εμφάνισης νέων και επανεμφανιζόμενων μολυσματικών ασθενειών. Για παράδειγμα, καθώς το κλίμα επιδεινώνεται, οι άνθρωποι αναζητούν νέες περιοχές για καλλιέργεια. Αλλά κατά τη διαδικασία μετατροπής γης, η οποία περιλαμβάνει την αποψίλωση των δασών, οι άνθρωποι ενδέχεται να έρθουν σε επαφή με διάφορα είδη άγριας ζωής. Μπορεί να συμβεί ένα φαινόμενο διάχυσης, όπου ιοί από ζώα μπορεί να μεταδοθούν στους ανθρώπους, γεγονός που θα μπορούσε ενδεχομένως να αναλάβει παθογόνο ρόλο και να προκαλέσει ασθένειες.

Το ίδιο ισχύει και για τη λαθροθηρία και το εμπόριο άγριας ζωής. Υπάρχουν ήδη αναφορές για διάφορα ζώα, συμπεριλαμβανομένων των τίγρεων, που μετακινούνται στα βουνά. «Η τελική αγορά για τα μέρη των τίγρεων, οι ρινόκεροι, τα περισσότερα από αυτά προορίζονται για χρήση στην θιβετιανή ιατρική, αλλά κατά μήκος της αλυσίδας αξίας του οργανωμένου εγκλήματος, ο κίνδυνος ασθένειας είναι υψηλότερος για όσους σκοτώνουν, χειρίζονται και συλλέγουν όργανα», προσθέτει ο Karmacharya. «Ως έχει, οι αυτόχθονες κοινότητες έχουν περιορισμένη πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και τη διατροφή, γεγονός που τις καθιστά πιο ευάλωτες σε λοιμώξεις».

Τίγρεις της Βεγγάλης στο Νεπάλ. Εικόνα μέσω Wikimedia Commons . Άδεια CC BY 2.0 .

Στις πρώτες ημέρες της πανδημίας COVID-19, υπήρχαν εικασίες ότι ο νέος κορονοϊός είχε μεταδοθεί από τους παγκολίνους στους ανθρώπους, κάτι που έκτοτε έχει αποδειχθεί αδικαιολόγητο.

Οι παγκολίνοι είναι τα θηλαστικά, που διακινούνται περισσότερο στον κόσμο. Τα λέπια του μυρμηγκοφάγου πιστεύεται ότι έχουν ιατρικές ιδιότητες και χρησιμοποιούνται στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική στην Κίνα, ενώ τρώγονται και ως λιχουδιά σε μέρη της Ασίας.

Η Tulsie Laxmi Suwal του Ιδρύματος Διατήρησης και Έρευνας Μικρών Θηλαστικών (SMCRF), η οποία έκανε το διδακτορικό της σε παγκολίνους από την Ταϊβάν, λέει ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ του κλίματος, της αυξημένης επαφής ανθρώπου-άγριας ζωής και νέων αναδυόμενων ασθενειών. 

«Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει άμεσα την τροφή τους καθώς και το περιβάλλον τους. Οι παγκολίνοι χρειάζονται πολύ νερό για να καθαριστούν και, αν δεν το κάνουν αυτό, τα εξωπαράσιτα κάτω από τα λέπια τους μπορεί εύκολα να απελευθερωθούν στο περιβάλλον τους. Ομοίως, αν δεν έχουν αρκετό νερό να πιουν, μπορεί να το απελευθερώσουν και με τα απεκκρίσματά τους», εξηγεί η Suwal.

Ο δρόμος προς τα εμπρός

Ο ερευνητής Kumar Paudel λέει ότι οι αρχές επιβολής του νόμου πρέπει να μεταρρυθμιστούν, ώστε να μην καθοδηγούνται από τον συνολικό αριθμό των συλληφθέντων, αλλά από τον στόχο της αποθάρρυνσης των ανθρώπων από τη συμμετοχή στο εμπόριο. Αυτό σημαίνει δίκαιη και υπεύθυνη εφαρμογή του νόμου, έτσι ώστε οι αυτόχθονες και οι φτωχοί να μην επηρεάζονται δυσανάλογα, ειδικά επειδή οι αρχηγοί αυτών των οργανωμένων εγκλημάτων μπορούν συχνά να αντέξουν οικονομικά την πολιτική προστασία.

«Πρέπει να διεξαχθεί έρευνα για τα ανώτερα κλιμάκια του εμπορίου, τους ανθρώπους που δεν αντικαθίστανται τόσο εύκολα όσο εκείνους στις χαμηλότερες βαθμίδες», λέει ο Paudel. «Και ενώ οι φτωχοί και οι αυτόχθονες κοινότητες εμπλέκονται σε εγκλήματα κατά της άγριας ζωής, δεν βρίσκονται εδώ κυρίως για να εξασφαλίσουν τροφή ή βασικά είδη πρώτης ανάγκης, αλλά ως ευκαιρία για επιπλέον εισόδημα. Αυτό σημαίνει ότι οι επιλογές διαβίωσης δεν επαρκούν, χρειάζεται αλλαγή συμπεριφοράς και ευαισθητοποίηση για τη διατήρηση, και αυτό απαιτεί χρόνο».

Η έλλειψη εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με τα απειλούμενα είδη και τις καλύτερες εναλλακτικές ευκαιρίες διαβίωσης έχουν αναγνωριστεί ως μερικοί από τους παράγοντες πίσω από τη συμμετοχή των αυτόχθονων κοινοτήτων στο παράνομο εμπόριο άγριας ζωής. Ως εκ τούτου, υπάρχουν πολλοί επαναλαμβανόμενοι παραβάτες, καθώς πολλά άτομα επιστρέφουν στο ίδιο εμπόριο μετά την αποφυλάκισή τους.

Η λύση μπορεί να βρίσκεται σε μικρά, τοπικά κίνητρα, που μπορούν να βοηθήσουν τις κοινότητες να συνειδητοποιήσουν τη σημασία της διατήρησης, ενδυναμώνοντάς τες ταυτόχρονα, κοινωνικά και οικονομικά. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το Μονοπάτι των Πανγκολίνων στο Κοινοτικό Δάσος Bagh Bhairav ​​στο Κιρτιπούρ στο Κατμαντού.

Αφού η μελέτη τους διαπίστωσε ότι το κοινοτικό δάσος αποτελεί τόπο για παγκολίνους, καθώς και για προστατευόμενα πουλιά, το SMCRF κατασκεύασε ένα μονοπάτι πεζοπορίας στην περιοχή το 2019, το οποίο παραδόθηκε στην τοπική κοινότητα για να το φροντίσει, διαχειριζόμενο επίσης το εισόδημα που προέρχεται από τους τουρίστες και τους φοιτητές, που έρχονται για οικολογικές περιηγήσεις. Η τοπική αυτοδιοίκηση έχει επεκτείνει το μονοπάτι, έχει προσθέσει ένα κέντρο πληροφοριών και διεξάγει εκστρατείες καθαρισμού.

Αυτό έδωσε στους τοπικούς αυτόχθονες που ανήκουν στην κοινότητα Ταμάνγκ των 100 νοικοκυριών ένα αίσθημα ιδιοκτησίας και δράσης. Μία από τις ντόπιες γυναίκες, η Sun Laxmi Pakhrin, είναι η πρώτη πολίτης επιστήμονας στην περιοχή. Αν και δεν έχει λάβει επίσημη εκπαίδευση, εργάζεται πλέον στην προστασία των παγκολίνων χρησιμοποιώντας διάφορα δεδομένα και συστήματα εντοπισμού GPS και μαθαίνει να χρησιμοποιεί φωτογραφικές παγίδες με τεχνική υποστήριξη που παρέχεται από το SMCRF.

Ακόμα και η κοινότητα που ήταν παλαιότερα διαβόητη για κλοπές, εμπορία ναρκωτικών και λαθροθηρία έχει πλέον αναμορφωθεί. Οι οικογένειες ασχολούνται επίσης με μικρές επιχειρήσεις όπως η πτηνοτροφία.

Η Suwal λέει: «Στις αυτόχθονες κοινότητες, οι γυναίκες βρίσκονται πλέον σε ρόλους λήψης αποφάσεων και είναι πλέον φύλακες της φύσης και της άγριας ζωής. Ωστόσο, δεδομένης της απόλυτης αδικίας που αντιμετωπίζουν αυτές οι κοινότητες μόνο και μόνο επειδή προστατεύουν ζώα, που χρησιμοποιούνται στην παραδοσιακή ιατρική στην Κίνα και αλλού, η Κίνα θα μπορούσε να υποστηρίξει αυτές τις τοπικές κοινότητες με εκπαίδευση και εναλλακτικά μέσα διαβίωσης».