Μία ρεαλιστική απεικόνιση του εσωτερικού ενός σύγχρονου κέντρου δεδομένων. Η σκηνή δείχνει μεγάλες σειρές από ψηλά, κομψά ράφια διακομιστών με LED φωτισμό. Φωτογραφία από Cbrasil0 στο Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0 Deed).

Ο μαραγκός James W. Marshall ανακάλυψε νιφάδες χρυσού στην Coloma, μια μικρή πόλη στον ποταμό Αμερικάνο στις ΗΠΑ στις 24 Ιανουαρίου του 1848. Αυτό πυροδότησε τον πυρετό του χρυσού, ένα μαζικό ρεύμα τυχοδιωκτών, το οποίο προσέλκυσε πληθώρα ανθρακωρύχων δίνοντας έναυσμα στον οικονομικό ανταγωνισμό, που οδήγησε σε διακρίσεις, περιθωριοποιήσεις και γενοκτονίες εναντίον των Ιθαγενών Αμερικανών και άλλων μη λευκών πληθυσμών σε αυτό που τώρα είναι η Καλιφόρνια. 

Καθώς η οικονομία της Καλιφόρνια αναπτυσσόταν, τα χρυσωρυχεία εδραίωσαν την αγγλοαμερικανική (λευκή αμερικανική) κυριαρχία μέσω πρακτικών αποκλεισμού. Οι Μεξικανοί και άλλοι Λατίνοι ανθρακωρύχοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με εκστρατείες εξάλειψης, βίαιων αντιθέσεων και μεροληπτικών φόρων, ενώ οι Μαύροι, Ασιάτες και Λατινοαμερικανοί είχαν αποκλειστεί από τις υποδομές εξόρυξης.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, το Σαν Φρανσίσκο αναδείχθηκε ως η πόλη με τη μεγαλύτερη άνθιση, με τον πληθυσμό της να εκτινάσσεται από 600 το 1848 σε 25.000 άτομα το 1849. Ως κύριο λιμάνι για την είσοδο των θαλάσσιων «Αργοναυτών» (άτομα που μετακόμισαν στην Καλιφόρνια κατά τη διάρκεια του πυρετού του χρυσού το 1849) και τους παγκόσμιους εφοδιασμούς, το Σαν Φρανσίσκο μετατράπηκε στο τραπεζικό, παραγωγικό και οικονομικό επίκεντρο της Καλιφόρνια.

Η σημερινή Σίλικον Βάλεϊ, παγκόσμιος κόμβος τεχνολογίας και καινοτομίας, είναι βαθύτατα ριζωμένη στην κληρονομιά του πυρετού του χρυσού. Ενώ οι ακαδημαϊκοί συχνά επισημαίνουν το επιχειρηματικό πνεύμα των Αργοναυτών και τα θετικά πολιτιστικά χαρακτηριστικά, αυτό το αφήγημα προσπερνά τον ρόλο της κυβέρνησης των ΗΠΑ στην εδραίωση του πλούτου μέσω πολιτικών όπως η Ρήτρα Προαίρεσης του 1841, η οποία εξασφάλισε δικαιώματα γης κυρίως για λευκούς άνδρες εις βάρος των υπολοίπων.

Επιπροσθέτως, αυτοί οι νόμοι και οι παρεμβάσεις του κράτους οδήγησαν στην οικονομική παγίωση γύρω από τα χρυσωρυχεία, η οποία επιτεύχθηκε μέσω εκτοπισμών, βίας και άνισης κατανομής του πλούτου. Παρόμοια με τον προκάτοχό τους, η Σίλικον Βάλεϊ και το κράτος των ΗΠΑ έχουν διαιωνίσει αυτές τις πρακτικές αναδιαρθρώνοντας τον παγκόσμιο πλούτο και τους πόρους, συχνά εις βάρος των χωρών χαμηλού εισοδήματος και των πρώην αποικιοκρατούμενων κρατών.

Ο μύθος των ίσων όρων ανταγωνισμού

Το κράτος των ΗΠΑ και η Σίλικον Βάλεϊ ισχυρίζονται ότι προάγουν τον δίκαιο ανταγωνισμό, αλλά αυτό είναι αντίθετο με την ίδια την ιστορία της Σίλικον Βάλεϊ, όσον αφορά τη λήψη της υποστήριξης του κράτους. Για παράδειγμα, το 1958, μετά την εισαγωγή της Fairchild Semiconductor, της πρωτοποριακής εταιρείας, η οποία έδωσε ώθηση στη Σίλικον Βάλεϊ, κρατικές υπηρεσίες όπως το Πεντάγωνο, η NASA κι η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ έδωσαν στην εταιρεία μεγάλη υποστήριξη στη μορφή συμβολαίων, επιδοτήσεων και φορολογικών κινήτρων.

Επιπροσθέτως, το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, που εγκαινιάστηκε από τον Γουίλιαμ Μπράντφορντ Σόκλεϊ, έγινε ένα ίδρυμα αργότερα γνωστό για την ακαδημαϊκή του συνεισφορά στην Τεχνητή Νοημοσύνη, την Κβαντική Υπολογιστική και το ακμάζον οικοσύστημα νεοσύστατων εταιρειών, ενώ παράλληλα χρηματοδοτούνταν αρχικά από τον στρατό. Ξανά, η Σίλικον Βάλεϊ έλαβε χρηματοδότηση από τον στρατό για το σύστημα για τα Μεγάλα Ψηφιακά Δεδομένα, ένα πρόγραμμα που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη δημιουργία της Google, μίας εταιρείας συνώνυμης με τα συμφέροντα των λόμπυ και των μερκαντιλιστικών πολιτικών.

Τελικά, το 1990, ο στρατός των ΗΠΑ διέθεσε περισσότερο από το 1,1% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού σε αμυντικές συμβάσεις στη Σίλικον Βάλεϊ. Σε παράλληλο πνεύμα, ο προϋπολογισμός του πρώην προέδρου Τζο Μπάιντεν των 850 εκατομμυρίων δολαρίων για την άμυνα προκάλεσε παγκόσμια εντύπωση ως προς την κατανομή του.

Οι απρόβλεπτες δυνάμεις που διαμορφώνουν την παγκόσμια πολιτική

Όπως και με τους Αργοναύτες, η άνοδος της Σίλικον Βάλεϊ διευκολύνθηκε από ένα χαλαρό ρυθμιστικό περιβάλλον κατά τις δεκαετίες του '90 και του '00. Αυτό επέτρεψε τεχνολογικούς γίγαντες όπως η Google, η Amazon και το Facebook, να ευδοκιμήσουν. Μέχρι το 2024, η κεφαλαιοποίηση της Apple έφτασε τα 3,50 τρισεκατομμύρια δολάρια, ανταγωνιζόμενη το μεικτό ΑΕΠ της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας, της Πολωνίας και της Αργεντινής. 

Επιπλέον, η αξία της Apple προσεγγίζει αυτή της Ολλανδικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών, ιστορικά θεωρούμενης ως της πιο βαρύτιμης εταιρεία στον κόσμο. Άλλοι κολοσσοί στον τομέα της τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένης της Google, Amazon και Microsoft, διαθέτουν κεφαλαιοποιήσεις αγοράς, που ξεπερνούν το 1 τρισεκατομμύριο. 

Η Σίλικον Βάλεϊ ασκεί τεράστια πολιτική επιρροή μέσω του στρατηγικού λόμπυ και της διπλωματίας, τόσο εγχώρια όσο και παγκοσμίως. Για παράδειγμα, ο διορισμός ξένου υπουργού στη Σίλικον Βάλεϊ από τη Δανία το 2017, ακολουθούμενος από την Αυστρία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Εσθονία αποδεικνύει αυτή την επιρροή. Άλλη μία περίπτωση είναι η άνοδος των ειδικών στον τομέα της τεχνολογίας στην πολιτική, όπως ο Robert Holleyman, πρώην διευθύνων σύμβουλος της Business Software Alliance και αναπληρωτής εμπορικός εκπρόσωπος υπό την ηγεσία του Μπάρακ Ομπάμα.  

Πράγματι, οι κολοσσοί της Σίλικον Βάλεϊ δαπάνησαν 70 δις δολάρια σε λόμπινγκ το 2021 ξεπερνώντας τα 64 δισ. δολάρια, που ξοδεύτηκαν το 2020. Μία μελέτη βρήκε ότι κάθε δολάριο που δαπανάται στο λόμπινγκ απέδωσε 220 δολάρια. Επιπλέον, οι εταιρείες επιδιώκουν επιθετικά μερκαντιλιστικές πολιτικές παγκοσμίως αναζητώντας τρόπο διείσδυσης σε ξένες αγορές μέσω εμπορικών συμφωνιών όπως το Σύμφωνο Συνεργασίας των Δύο Πλευρών του Ειρηνικού (TPP), τη Συμφωνία Πληροφορίας και Τεχνολογίας, και τη φοροδιαφυγή. 

Τα ψηφιακά ολιγοπώλια

Σήμερα, η Σίλικον Βάλεϊ κυριαρχεί στην ψηφιακή οικονομία μέσω του ελέγχου της κατανάλωσης και των υποκείμενων υποδομών. Ο ψηφιακός χώρος υποδομών είναι το σημερινό χρυσωρυχείο. Όπως οι Αργοναύτες συγκέντρωσαν πλούτο και ταλέντα γύρω από τα χρυσωρυχεία, τα κέντρα δεδομένων χρησιμεύουν πλέον ως κόμβοι για την οικονομική ενοποίηση.

Τα κέντρα δεδομένων παρέχουν κρυφά οικονομικά πλεονεκτήματα πέρα από την ιδιωτικότητα και την κυριαρχία. Προσελκύουν τις Άμεσες Ξένες Επενδύσεις, τη δημιουργία υψηλόμισθων εργασιών, ενισχύουν τοπικές οικονομίες και βελτιώνουν την αξιοπιστία. Τα κέντρα δεδομένων προσφέρουν κρυμμένα οικονομικά οφέλη πέρα από την ιδιωτικότητα και την κυριαρχία. Μία αύξηση της τάξης του 10% στη διείσδυση του διαδικτύου αποφέρει αύξηση του ΑΕΠ κατά 1,4%, ενώ τα κέντρα τοπικών δεδομένων φέρνουν φόρους, υποδομές και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Παρά τα ξεκάθαρα πλεονεκτήματα, η Αφρική και άλλα κράτη της παγκόσμιας πλειοψηφίας δεν επενδύουν αρκετά σε υποδομές κέντρων δεδομένων. Αυτό, επειδή τα κέντρα δεδομένων είναι ευαίσθητα στο κεφάλαιο κάνοντας τις ιδιωτικές επενδύσεις μη βιώσιμες και τις κρατικές επενδύσεις επικίνδυνες λόγω των πιθανών ανησυχιών για τον ανταγωνισμό. Αυτή η μη παρεμβατική προσέγγιση θεωρείται πως διαιωνίζει το ψηφιακό ολιγοπώλιο.

Για περαιτέρω διευκρίνηση, οι ΗΠΑ κατέχουν περισσότερα από τα μισά κέντρα δεδομένων (5.381/11.800). Η Σίλικον Βάλεϊ κατέχει περισσότερα κέντρα δεδομένων από τη Σιγκαπούρη, την Ελβετία και την Ινδία μαζί. Δραστηριότητες συσχετιζόμενες με δεδομένα παράγουν 7,1% του ΑΕΠ των ΗΠΑ, το οποίο είναι 2,1 τρις δολάρια. 

Παγκόσμιος αστερισμός κέντρων δεδομένων Cloud. Με πράσινο απεικονίζονται τα κέντρα της Amazon, με μπλε της Google, και με κόκκινο της Microsoft. Εικόνα από τον Abdallah Khalifa. Χρησιμοποείται με άδεια.

Τέλος, η δομική υπεροχή της Σίλικον Βάλεϊ ελέγχει την κατανάλωση. Η Google και το Facebook κυριαρχούν στην παγκόσμια διαφήμιση, ενώ η Google κατέχει περισσότερο από το 90% της παγκόσμιας αγοράς αναζήτησης. 

Ένα βήμα προς τα εμπρός

Παράλληλα με τα χρυσωρυχεία κατά την περίοδο του «Πυρετού του Χρυσού», τα κέντρα δεδομένων συγκεντρώνουν οικονομικούς πόρους, προσελκύοντας εξειδικευμένους εργάτες και εταιρείες. Η Αφρική και οι χώρες της παγκόσμιας πλειοψηφίας πρέπει να λάβουν υπόψη την ενσωμάτωσή τους στο παγκόσμιο σύστημα. Ο ρόλος παραμένει άνισος, αφήνοντάς τες ευάλωτες στις πολιτικές εκμετάλλευσης της Σίλικον Βάλεϊ. Μία ανταγωνιστική, αφοσιωμένη προσέγγιση είναι απαραίτητη. 

Η κρίση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου έχει οδηγήσει κράτη στο να προτεραιοποιήσουν διμερείς συμφωνίες και εθνικά συμφέροντα, χρησιμοποιώντας τον εντοπισμό δεδομένων και άλλων μέτρων για να προωθήσουν εγχώριες εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας. Η απαίτηση της Κίνας για την κοινοποίηση του πηγαίου κώδικα των ξένων τεχνολογικών εταιρειών το 2015 αναδεικνύει την ανάγκη για ισορροπία ανάμεσα στη ρύθμιση και στις δημοκρατικές αξίες. Η Αφρική και οι χώρες της παγκόσμιας πλειοψηφίας πρέπει να ρυθμίσουν την τεχνολογία στρατηγικά ώστε να εισέλθουν στον ανταγωνισμό. 

Αποτέλεσμα χαμηλών επενδύσεων στην Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D) είναι οι ανεπαρκείς υποδομές. Η Αφρική δαπανά για την Έρευνα και Ανάπτυξη 0,45% του ΑΕΠ της κατά μέσο όρο, πολύ χαμηλότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο 1,7%, και αυτό μπορεί να εμποδίσει σε σημαντικό βαθμό την τοπικοποίηση προϊόντων και υποδομών.

Σε άλλη περίπτωση, οι ψηφιακές δεξιότητες περιλαμβάνουν τον ψηφιακό αλφαβητισμό, τη δημιουργία περιεχομένου και την επιχειρηματικότητα. Ωστόσο, οι ανεπαρκείς υποδομές καθυστερούν την ανάπτυξη αυτών.

Επιπλέον, τοπικά ιδρύματα όπως η Αφρικανική Ένωση, η Τράπεζα Αφρικανικής Ανάπτυξης (AfDB) και η Νέα Συνεργασία για την Ανάπτυξη της Αφρικής (NEPAD) μπορούν να χρηματοδοτήσουν έργα υποδομών μέσω δανείων που υποστηρίζονται από πόρους. Τα κράτη και οι ΜΚΟ μπορούν επίσης να υποστηρίξουν τοπικές δαπάνες για την Έρευνα και Ανάπτυξη.

Ο κόσμος βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Η ψηφιακή τεχνολογία έχει διασυνδέσει ανθρώπους και υπηρεσίες, αλλά η παγκόσμια διοίκηση, που καθοδηγείται από μερκαντιλιστικά συμφέροντα, έχει οδηγήσει σε πρωτοφανή περιθωριοποίηση επιδεινώνοντας την φτώχεια, τη μεταναστευτική κρίση και την παγκόσμια αστάθεια. Η ψηφιακή οικονομία πρέπει να θέσει ως προτεραιότητα την εξάλειψη της παγκόσμιας φτώχειας και όχι μονάχα να υπηρετεί εταιρικά συμφέροντα.

Τα αφρικανικά κράτη πρέπει να πάρουν μία πιο ενεργή θέση στη διαμόρφωση της ψηφιακής οικονομίας αντί να την αφήνουν εξ ολοκλήρου στους κολοσσούς της Σίλικον Βάλεϊ, ώστε να εξασφαλιστεί λογοδοσία και κοινωνική ευημερία για τους καταναλωτές τους.