L'Admérane, ένας χώρος στη Γουαδελούπη που μετατρέπει τα απόβλητα σε δημιουργικό υλικό. Φωτογραφία: Olivia Lobar, χρησιμοποιείται με άδεια.

Μεταξύ πρωτοβουλιών πολιτών, καλλιτεχνικής συμμετοχής και δημόσιων πολιτικών, η Γουαδελούπη επανεφευρίσκει τον εαυτό της για να μετατρέψει τα απόβλητα σε πόρο. Από εργαστήρια ραπτικής μέχρι βιώσιμα φεστιβάλ, ολόκληρο το αρχιπέλαγος κινητοποιείται για ένα πιο βιώσιμο μέλλον.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που δημοσίευσε το ORDEC, το περιφερειακό παρατηρητήριο αποβλήτων και κυκλικής οικονομίας της Γουαδελούπης, το 2023, η χώρα παρήγαγε 346.720 τόνους αποβλήτων. Το ένα τέταρτο αυτών ανακτήθηκε. Το υπόλοιπο 60% θάφτηκε σε δύο εγκαταστάσεις αποθήκευσης μη επικίνδυνων αποβλήτων. Ενώ η παραγωγή αποβλήτων στην περιοχή παρέμεινε σταθερή από το 2019, υπάρχει επείγουσα ανάγκη βελτίωσης των καναλιών ανάκτησης αποβλήτων.

Όταν η δημιουργία γίνεται οικολογική αντίσταση

Ανακυκλωμένη μόδα στο l’Admérane. Φωτογραφία από την Olivia Lobar, χρησιμοποιείται με άδεια.

Για ορισμένους κατοίκους της Γουαδελούπης, η πράξη της δημιουργίας γίνεται επίσης μια πράξη οικολογικής αντίστασης. Εκεί που κάποια άτομα δεν βλέπουν τίποτα άλλο παρά αποφάγια, καλλιτέχνες και τεχνίτες αποφάσισαν να μετατρέψουν τα απόβλητα σε δημιουργικό υλικό. Νέοι υβριδικοί χώροι αναδύονται δίνοντας μια δεύτερη ζωή σε υλικά, που προορίζονταν για τον κάδο απορριμμάτων, σε μια συνειδητή διαδικασία ταυτόχρονα αισθητική, κοινωνική και βιώσιμη.

Για παράδειγμα, όταν φτάσετε στο l’Admérane — έναν δημιουργικό χώρο που βρίσκεται στην πρώην τραπεζαρία του Ilet Pérou στο Capesterre-Belle-Eau — βυθίζεστε αμέσως σε ένα δημιουργικό σύμπαν από τοιχογραφίες, ανακυκλωμένα έπιπλα, σειρές ραπτομηχανών και ράφια ρούχων με πρωτότυπα κοψίματα και σχέδια.

.Φωτογραφία της Béatrice Souillet από τον JP Volet. Εικόνα από την Olivia Losbar, χρησιμοποιείται με άδεια.

«Στο l’Admérane, άτομα μας φέρνουν τα ρούχα τους. Τα πλένουμε και τα ταξινομούμε. Μερικά κομμάτια πηγαίνουν στο μικρό μας κατάστημα μεταχειρισμένων ειδών, αλλά εμείς επικεντρωνόμαστε κυρίως στην ανακύκλωση, τη δημιουργική πτυχή. Ευαισθητοποιούμε το κοινό δείχνοντάς τους τι μπορεί να γίνει με αυτά τα «απόβλητα» υφασμάτων», εξηγεί η Béatrice Souillet, πρόεδρος του Le Nouveau Mode, του συλλόγου πίσω από τη δημιουργία αυτού του χώρου αφιερωμένου στην κυκλική οικονομία. «Είτε σας διδάσκουμε πώς να τα ανακυκλώνετε είτε μπορούμε να το φροντίσουμε. Στόχος είναι να πάρουμε το παλιό και να φτιάξουμε κάτι όμορφο».

Το L'Admérane καλωσορίζει επιχειρηματίες μόδας και δικαιούχους RSO, που έρχονται να μάθουν δεξιότητες ραπτικής, και προσφέρει επίσης εργαστήρια ευαισθητοποίησης για μαθητικό κοινό και επαγγελματίες. Ο χώρος εργασίας έχει μάλιστα συνάψει συνεργασία με τον κορυφαίο πάροχο τηλεπικοινωνιών, Orange Caraïbe. Η ομάδα ανακτά απορριπτόμενα αντικείμενα, όπως παλιά πανό, και τους δίνει μια δεύτερη ζωή, ενώ διεξάγει επίσης εργαστήρια για το προσωπικό της εταιρείας στη Γουαδελούπη, τη Μαρτινίκα και τη Γαλλική Γουιάνα.

«Η μόδα είναι ο δεύτερος πιο ρυπογόνος τομέας στον κόσμο. Επομένως, πρέπει να υιοθετήσουμε υπεύθυνη κατανάλωση», υποστηρίζει η Souillet. «Στη Γουαδελούπη, έχουν αναπτυχθεί ορισμένες πρωτοβουλίες για την ανάκτηση των «αποβλήτων» υφασμάτων, αλλά, ενώ ένα μέρος αυτών υποβάλλεται σε επεξεργασία στο αρχιπέλαγος, μεγάλο μέρος των ρούχων που συλλέγονται εξακολουθεί να αποστέλλεται στην ηπειρωτική Γαλλία ή την Αφρική. Πρέπει να επεξεργαζόμαστε μόνοι μας τα απόβλητα υφασμάτων μας. Η ανάκτηση αυτών των αποβλήτων δημιουργεί θέσεις εργασίας».

Καταπολέμηση της γρήγορης μόδας

Μαξιλάρια φτιαγμένα από διαφημιστικά πανό διάσπαρτα στο πάτωμα στο l’Admérane. Φωτογραφία της Olivia Lobar, χρησιμοποιείται με άδεια.

Ωστόσο, οι σχεδιαστές και σχεδιάστριες ανακυκλωμένων προϊόντων αντιμετωπίζουν ένα άλλο πρόβλημα: τη γρήγορη μόδα. «Δεν μπορούμε να ανακυκλώσουμε υλικά κακής ποιότητας. Υπήρχε παλιά η γρήγορη μόδα, αλλά η εξαιρετικά γρήγορη μόδα, με την [άνοδο] ιστοτόπων όπως η Shein και η Temu, παράγει υλικά κακής ποιότητας, μερικές φορές ακόμη και επικίνδυνα για την υγεία και το περιβάλλον», συνεχίζει. Για την Souillet, είναι επομένως απαραίτητο να επικοινωνήσει πιο αποτελεσματικά με το ευρύ κοινό και να εξηγήσει ότι, αντί να αγοράζει πολλά ενδύματα κακής ποιότητας σε χαμηλές τιμές, είναι καλύτερο να πληρώσει λίγο περισσότερο για ένα ένδυμα που θα διαρκέσει.

Υποστηριζόμενη από το Νομαρχιακό Συμβούλιο της Γουαδελούπης και έχοντας κερδίσει πολλά βραβεία, η l’Admérane έγινε πρόσφατα PTCE, ένας εδαφικός σχηματισμός οικονομικής συνεργασίας. Ταυτόχρονα, η Souillet δημιούργησε το δικό της εμπορικό σήμα, Cyrikaë, βασισμένη σε μια σταθερή δέσμευση για περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση.

Η τέχνη ως απάντηση στην υπερκατανάλωση

Φωτογραφία της καλλιτέχνιδας Guy Gabon, ευγενική προσφορά της Olivia Losbar.

Εν τω μεταξύ, το έργο της καλλιτέχνιδας και οικολογικής σχεδιάστριας Guy Gabon βασίζεται στην επαναχρησιμοποίηση και τον μετασχηματισμό. Για εκείνη, το να είναι οικολογική σχεδιάστρια σημαίνει να απορρίπτει τη χρήση πρώτων υλών υπέρ δευτερογενών υλικών, όσων έχουν ήδη μια πρώτη ζωή. Είναι μια επιλογή που της έγινε σαφής, καθώς παρατηρούσε το περιβάλλον της και την ραγδαία υποβάθμισή του. Αντιμέτωπη με τον πολλαπλασιασμό των αποβλήτων και την έξαρση της υπερκατανάλωσης, συνειδητοποίησε την επείγουσα ανάγκη να αναλάβει δράση ενάντια σε ένα σύστημα, που παράγει αντικείμενα μιας χρήσης, συχνά κατασκευασμένα από υλικά, που διαρκούν πολύ περισσότερο από την προβλεπόμενη χρήση τους.

Στην πρακτική της Gabon, κανένα υλικό δεν είναι προκαθορισμένο: μέταλλο, πλαστικό, υφάσματα. Όλα εξαρτώνται από το μήνυμα ή τη μορφή που επιθυμεί να εκφράσει. Αυτός ο αυτοεπιβαλλόμενος περιορισμός είναι, κατά την άποψή της, απαραίτητη προϋπόθεση για τη μείωση της παραγωγής αποβλήτων. «Δεν μπορείς να τα έχεις όλα», λέει, πεπεισμένη ότι η οικολογική μετάβαση θα συνεπάγεται κάποιο βαθμό δυσφορίας και θυσίας.

Είκοσι χρόνια αφότου ξεκίνησε αυτή την πορεία, η Gabon έχει παρατηρήσει μια αλλαγή στις στάσεις, αν και εξακολουθεί να θεωρεί ότι ο ρυθμός αυτής της αλλαγής είναι αργός. Παρά την επίμονη αντίσταση, η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση αυξάνεται παγκοσμίως. «Πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που ζούμε στον κόσμο», επιμένει, ζητώντας υπομονή και αποφασιστικότητα για να επιφέρουμε διαρκή αλλαγή συμπεριφοράς.

Πιο υπεύθυνα φεστιβάλ

Στον τομέα των εκδηλώσεων, επίσης, καταβάλλονται προσπάθειες για τη βελτίωση της διαχείρισης των αποβλήτων. Ορισμένα φεστιβάλ μπορούν να παράγουν δεκάδες τόνους αποβλήτων, γι’ αυτό και όλο και περισσότεροι διοργανωτές υιοθετούν πολιτικές για τη μείωση και τη διαλογή των αποβλήτων. Στόχος είναι η αποφυγή των αποβλήτων στην πηγή μειώνοντας την κατανάλωση προϊόντων μιας χρήσης, εφαρμόζοντας μια πολιτική υπεύθυνων αγορών, ευαισθητοποιώντας τα ενδιαφερόμενα μέρη και επιτρέποντας τη διαλογή των αποβλήτων κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων.

Πριν και κατά τη διάρκεια κάθε εκδήλωσης, οι διοργανωτές πραγματοποιούν εκστρατείες ευαισθητοποίησης μεταξύ του προσωπικού και των επισκεπτών του φεστιβάλ για να τους ενθαρρύνουν να καταναλώνουν διαφορετικά. Μπορούν να παρέχουν, για παράδειγμα, επαναχρησιμοποιούμενα ποτήρια και πλενόμενα επιτραπέζια σκεύη, να επιλέγουν γυάλινα ή βαρελίσια δοχεία, να περιορίζουν τη χρήση πλαστικών μπουκαλιών και να προωθούν την κομποστοποίηση τροφίμων. Ειδικοί χώροι για την ευαισθητοποίηση έχουν επίσης δημιουργηθεί στα χωριά των εκθετών.

Οι διοργανωτές εκδηλώσεων λαμβάνουν μέτρα για την υιοθέτηση πιο υπεύθυνων πολιτικών για τα απόβλητα. Φωτογραφία: Mouvances Caraïbes μέσω Olivia Lobar, χρησιμοποιείται με άδεια.

Η διαχείριση των αποβλήτων στα φεστιβάλ συχνά ανατίθεται σε ενώσεις όπως η Mouvances Caraïbes, η οποία ειδικεύεται στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και τη βιώσιμη ανάπτυξη και εργάζεται για την ευαισθητοποίηση σχετικά με αυτά τα ζητήματα. Μέσω φιλικών πρωτοβουλιών, η ένωση στοχεύει να ενημερώσει το κοινό για έναν νέο τρόπο ζωής πιο δίκαιο, πιο ανταποδοτικό, πιο φιλικό προς το περιβάλλον και πιο συνεργατικό.

Εδώ και επτά χρόνια, ο François Vatin συνεργάζεται με ενώσεις όπως αυτές ως διαχειριστής αποβλήτων εκδηλώσεων και εντάχθηκε στην Mouvances Caraïbes πριν από ένα χρόνο. Κατά τη διάρκεια των φεστιβάλ, συντονίζει τη διαχείριση αποβλήτων και την επικοινωνία μεταξύ δημόσιων φορέων, διοργανωτών, εκθετών και παρόχων υπηρεσιών. Παρόλ’ αυτά, εδώ και σχεδόν μια δεκαετία, ο μηχανικός δυσκολεύεται να δει κάποια βελτίωση στις πρακτικές. Αντ’ αυτού, λέει ότι, ενώ πολλοί άνθρωποι θέλουν να υιοθετήσουν μια υπεύθυνη πολιτική, το κόστος παραμένει εμπόδιο, ιδιαίτερα για τους μικρούς διοργανωτές με περιορισμένα οικονομικά.

Σε έναν τομέα όπου οι προϋπολογισμοί κυμαίνονται από τη μία εκδήλωση στην άλλη, ανάλογα με τις επιδοτήσεις και τις διάφορες συνεργασίες, η παραμικρή μείωση της χρηματοδότησης οδηγεί αναπόφευκτα σε μείωση των δράσεων. Για τον Vatin, αυτή η μείωση συχνά αποβαίνει εις βάρος των δράσεων που αποσκοπούν στη διατήρηση του περιβάλλοντος και αποδοκιμάζει ορισμένες δημοφιλείς πεποιθήσεις που επιμένουν. «Οι άνθρωποι μας λένε ότι δεν διαχωρίζουν πλέον τα απόβλητά τους. Νομίζουν ότι είναι άσκοπο. Αλλά στη Γουαδελούπη, υπάρχουν όλο και περισσότεροι κάδοι απορριμμάτων, επομένως σημειώνεται πρόοδος», λέει. «Συνολικά, όλο και περισσότεροι τομείς αναπτύσσονται και περισσότεροι άνθρωποι συμμετέχουν. Δεν μπορούμε πλέον να κρυβόμαστε πίσω από αυτό το επιχείρημα. Τώρα εξαρτάται από την προθυμία των ανθρώπων».

Προς ένα αρχιπέλαγος μηδενικών αποβλήτων

Από την πλευρά του δημόσιου τομέα, η διαχείριση των αποβλήτων αποτελεί προτεραιότητα. Το Περιφερειακό Συμβούλιο της Γουαδελούπης έχει θέσει ως στόχο να καταστήσει το αρχιπέλαγος περιοχή μηδενικών αποβλήτων έως το 2035.

Από το 2016, όλοι οι δήμοι της Γουαδελούπης έχουν μεταβιβάσει τις αρμοδιότητές τους για την επεξεργασία των αποβλήτων σε μια δημόσια, διαδημοτική συνεργασία — ουσιαστικά μια κοινή ένωση γνωστή ως EPCI, μέσω της οποίας έχουν δημιουργηθεί νέες εγκαταστάσεις επεξεργασίας και ανάκτησης αποβλήτων.

Στο πλαίσιο αυτό, αναμένεται να ανοίξει στη Γουαδελούπη το 2028 μια μονάδα ανάκτησης ενέργειας. Το έργο, το οποίο εκτιμάται σε 96 εκατομμύρια ευρώ, θα πρέπει να επιτρέψει την αποτέφρωση αποβλήτων και να συμβάλει στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να γίνουν για την επίτευξη των στόχων.

Πρόκειται για μια μακροπρόθεσμη, συλλογική προσπάθεια σε περιφερειακή κλίμακα, γι’ αυτό και, τον Σεπτέμβριο του 2024, μετά από συνάντηση μεταξύ εκπροσώπων των γαλλικών εδαφών στην Καραϊβική, της Δομινικανής Δημοκρατίας, της Ντομίνικα και της Αγίας Λουκίας, υπογράφηκε συμφωνία. Το έργο «Μηδενικά Απόβλητα στην Καραϊβική», με επικεφαλής την ένωση ανάκτησης αποβλήτων Syvade και χρηματοδότηση από το INTERREG Caribbean, στοχεύει στη συγκέντρωση γνώσεων και στην ανάπτυξη τομέων ανάκτησης αποβλήτων σε όλη την Καραϊβική.