Ένα χάλκινο γλυπτό ελαφιού σε ένα χωριό των Εβένκων. Η εκτροφή ταράνδων παραμένει μια από τις κύριες ασχολίες των Εβένκων. Φωτογραφία του Vladimir Sevrinovsky, χρησιμοποιείται με άδεια.

Αυτό το άρθρο του Vladimir Sevrinovsky δημοσιεύτηκε αρχικά από την Novaya Vkladka στις 8 Οκτωβρίου 2025. Μια επεξεργασμένη έκδοση αναδημοσιεύεται από το Global Voices στο πλαίσιο μιας συνεργασίας κοινής χρήσης περιεχομένου.

Οι αυτόχθονες πληθυσμοί της Ρωσίας έχουν το νόμιμο δικαίωμα σε εναλλακτική πολιτική θητεία και σε αναβολή από την επιστράτευση. Ωστόσο, αναλογικά, περισσότεροι άνδρες από αυτές τις μικρές εθνοτικές κοινότητες, συμπεριλαμβανομένων των Εβένκων, των Νανάι και των Νιβχ, τριών αυτόχθονων ομάδων της Άπω Ανατολής, έχουν πάει να πολεμήσουν στην Ουκρανία από ό,τι από τον ευρύτερο ρωσικό πληθυσμό.

Η ρωσική Άπω Ανατολή είναι απέραντη, αραιοκατοικημένη και σημαντικά απομακρυσμένη από τη Μόσχα. Η Σιγκαπούρη, η Τζακάρτα, ακόμη και η αυστραλιανή πόλη Ντάργουιν, βρίσκονται πιο κοντά στο Βλαδιβοστόκ από την πρωτεύουσα της χώρας τους. Υπάρχουν τόσο λίγοι άνθρωποι εδώ που η κυβέρνηση προσφέρει ειδικά κίνητρα για την προσέλκυση νεοφερμένων. Ωστόσο, η περιοχή αντιμετώπισε μερικές από τις πιο επιθετικές εκστρατείες στρατολόγησης για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με το ανεξάρτητο μέσο Mediazona, η Ομοσπονδιακή Περιφέρεια της Άπω Ανατολής κατατάσσεται πρώτη στη Ρωσία όσον αφορά τον αριθμό των επιβεβαιωμένων νεκρών στρατιωτών σε μάχες κατά κεφαλήν. Ένα σημαντικό μέρος αυτών των θανάτων προέρχεται από μικρά ιθαγενή έθνη, που ήδη κινδύνευαν να εξαφανιστούν. Όπως σημειώνει η κοινωνιολόγος Γκιουζέλ Γιουσούποβα, στρατολογούνται περισσότερο κάτοικοι της υπαίθρου από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, άτομα που συχνά έχουν ελάχιστη επίγνωση των νόμιμων δικαιωμάτων τους.

Εβένκοι

Ο Ιγκόρ Ιβάνοφ, ο οποίος προερχόταν από μια μακρά οικογένεια κτηνοτρόφων ταράνδων, εκπαιδεύτηκε ως κτηνίατρος και εντάχθηκε σε μια ομάδα κτηνοτρόφων. Η γυναίκα που τελικά παντρεύτηκε έζησε επίσης νομαδική ζωή με τους κτηνοτρόφους. Αν και οι γυναίκες συνήθως δεν εκτρέφουν ταράνδους, έχουν τον ρόλο της τσουμραμπότνιτσα ή φύλακα του τσουμ, μιας παραδοσιακής σκηνής. Φροντίζουν επίσης τη φωτιά, φτιάχνουν φαγητό και παρηγορούν τους κτηνοτρόφους.

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, μόνο έξι άτομα από αυτήν την περιοχή πήγαν στο μέτωπο. Σύμφωνα με τη Ναταλία Μπέντσικ, επικεφαλής της περιφερειακής ένωσης αυτόχθονων λαών, οι κτηνοτρόφοι Εβένκοι δεν είχαν στρατευτεί τότε. Ωστόσο, περισσότεροι από 30 άνδρες από την ίδια περιοχή έχουν πάει να πολεμήσουν στην Ουκρανία. Οι ντόπιοι λένε ότι περίπου δέκα από αυτούς επιστρατεύτηκαν, ενώ οι υπόλοιποι υπέγραψαν συμβόλαια εθελοντικά.

Ο ποταμός Όλενιοκ κοντά στο ομώνυμο χωριό. Φωτογραφία του Βλαντιμίρ Σεβρινόφσκι, χρησιμοποιείται με άδεια.

Η περιοχή έχει προσπαθήσει να υποστηρίξει τους στρατιώτες της. Παρά τον έντονα επιδοτούμενο προϋπολογισμό της, οι κάτοικοι στέλνουν τακτικά δέρματα ταράνδων στο μέτωπο, με τους αξιωματούχους να ισχυρίζονται ότι παρείχαν «όχι μόνο προστασία από το κρύο και την υγρασία στα χαρακώματα, αλλά και αξιόπιστο καμουφλάζ από εχθρικές θερμικές απεικονίσεις».

Στις αρχές του 2024, μετά από αρκετές προηγούμενες απορρίψεις, ο Ιβάνοφ, «άρρωστος και μικρόσωμος», όπως τον περιέγραψε η σύζυγός του, Νίνα, επιστρατεύτηκε ξαφνικά. Όπως οι περισσότεροι άντρες της περιοχής, ήταν επιδέξιος σκοπευτής, αλλά σύντομα συνειδητοποίησε ότι τέτοιες δεξιότητες ήταν ελάχιστα χρήσιμες στο σύγχρονο μέτωπο. Η Νίνα αργότερα τον θυμόταν να λέει: «Τώρα πολεμούν με drones. Πεθαίνει πάρα πολύς κόσμος. Είναι τρομερό». Ο Ιβάνοφ δεν επέστρεψε ποτέ σπίτι.

Τουλάχιστον οκτώ άνδρες της περιοχής, που πήγαν στον πόλεμο, έχουν ήδη σκοτωθεί, λένε οι ντόπιοι, ενώ έξι εξακολουθούν να αγνοούνται και ένας έγινε λιποτάκτης. Οι χωρικοί, που συλλέγουν βοήθεια για όσους βρίσκονται στο μέτωπο, φροντίζουν επίσης τους λιποτάκτες, καθώς πιστεύουν ότι, είτε οι άνθρωποι πολεμούν είτε φεύγουν, είναι όλοι δικοί τους, παγιδευμένοι στη μέση των δυσκολιών και αξίζουν συμπόνια.

Νανάι

Ο Αντρέι Μπέλντι, πρώην επικεφαλής του Πολιτιστικού Κέντρου Νανάι, ο οποίος κατοικεί στην περιοχή Νανάι του Κράι Χαμπάροφσκ, μιλάει με πικρία για τους αξιωματούχους, που, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, έχουν φέρει τον λαό του στα πρόθυρα της «αφομοίωσης και της πλήρους εξαφάνισης».

Σήμερα, μόνο περίπου 300 άτομα μιλούν άπταιστα τη γλώσσα νανάι. Οι πολιτιστικές πρωτοβουλίες που οργανώνει ο Μπέλντι για τη διατήρηση των εθνικών παραδόσεων, στην καλύτερη περίπτωση, αγνοούνται από τις τοπικές αρχές και στη χειρότερη, παρεμποδίζονται ενεργά. Διοργανώνει παραδοσιακά παιχνίδια νανάι με δικά του έξοδα. Αν και κάποτε μιλούσε τη μητρική του γλώσσα, την έχασε μετά από χρόνια σε οικοτροφείο και άρχισε να την ξαναμαθαίνει ως ενήλικας.

Είδωλα στο τοπικό μουσείο ιστορίας στο χωριό Τρόιτσκογιε, πρωτεύουσα της περιοχής Νανάι. Φωτογραφία: Βλαντιμίρ Σεβρινόφσκι, χρησιμοποιείται με άδεια.

Η κινητοποίηση του φθινοπώρου του 2022 στην επαρχία Χαμπάροφσκ ήταν μαζική, ακόμη και για τα δεδομένα της Άπω Ανατολής. Σύμφωνα με τον υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Πάβελ Σουλιαντζίγκα, σαράντα άνδρες επιστρατεύτηκαν από το χωριό Ντάντα των Νανάι, το οποίο έχει συνολικό πληθυσμό περίπου 400 ατόμων.

Ο Σύνδεσμος Αυτόχθονων Λαών του Βορρά στο Κράι Χαμπάροφσκ απηύθυνε έκκληση στον Ρώσο πρόεδρο και σε άλλους αξιωματούχους να σταματήσουν την κινητοποίηση στους οικισμούς των αυτόχθονων: «Όταν επιστρατεύεις λαούς που αναφέρονται στο Κόκκινο Βιβλίο, αυτό μπορεί να αποβεί μοιραίο: καλείς τους τελευταίους άνδρες των Ορόχ, Ουντέγκε και Νανάι, οι οποίοι είναι απίθανο να επιστρέψουν».

Λίγους μήνες αφότου μίλησε με δημοσιογράφους, ο Μπέλντι έθαψε τον γιο του, ο οποίος σκοτώθηκε στον πόλεμο.

Νιβχ

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο διάσημος μυθιστοριογράφος και ποιητής Βλαντιμίρ Σάνγκι, δημιουργός του γραπτού αλφαβήτου νιβχ, συνέταξε ένα σχέδιο για να σώσει τον λαό του. Πρότεινε τη μετεγκατάσταση των Νιβχ σε μικρούς αυτοτελείς οικισμούς, «καταφύγια» που κατασκευάστηκαν σύμφωνα με εκείνα των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου οι πρεσβύτεροι, που τότε αριθμούσαν μόνο περίπου είκοσι, θα μπορούσαν να μεταδώσουν τη γλώσσα και τις παραδόσεις που έσβηναν στις νεότερες γενιές. Εκεί, μακριά από τις πόλεις και την παγίδα του αλκοόλ, η κοινότητα θα μπορούσε να ζήσει όπως κάποτε ζούσαν οι πρόγονοί της.

Οι Νιβχ είναι ένας παλαιοασιατικός λαός, ιθαγενής της λεκάνης του ποταμού Αμούρ και του νησιού Σαχαλίνη. Ο πληθυσμός τους, περίπου 4.000 κατοίκων, έχει παραμείνει σχεδόν αμετάβλητος τον τελευταίο αιώνα. Οι γλωσσολόγοι έχουν βρει ακόμη και ίχνη πρωτο-νιβχ στα κορεατικά, γεγονός που υποδηλώνει ότι η προγονική τους εξάπλωση κάποτε εκτεινόταν πολύ νοτιότερα.

Τάρανδος Νιβχ. Φωτογραφία: Βλαντιμίρ Σεβρινόφσκι, χρησιμοποιείται με άδεια.

Η λαογραφία τους είναι εντυπωσιακή και σουρεαλιστική: μακριά από το να έλκονται οι πολεμιστές από την περιπέτεια, οι θρύλοι των Νιβχ αφηγούνται πράγματα όπως μια βελόνα, ούρα και περιττώματα, ένα κρανίο σκύλου, ακόμη και μια ακονόπετρα που ξεκινάει ηρωικές αποστολές.

Όταν η Σοβιετική Ένωση εισήγαγε την υποχρεωτική σχολική φοίτηση, διέλυσε τις οικογένειες. Οι μικροσκοπικοί οικισμοί Νιβχ δεν είχαν σχολεία, επομένως τα παιδιά στέλνονταν σε οικοτροφεία, όπου απαγορευόταν να μιλούν τη μητρική τους γλώσσα. Πολλοί θυμούνται το τραύμα της αφαίρεσης των ονόματός τους, καθώς τα παιδιά προσφωνούνταν μόνο με αριθμούς.

Στις αρχές της χιλιετίας, διάφορες ενώσεις που ίδρυσε ο Σάνγκι άσκησαν με επιτυχία πιέσεις για νομοθεσία, που να προστατεύει τις αυτόχθονες μειονότητες. Οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου προσέλκυσαν τις αυτόχθονες ομάδες της Σαχαλίνης με επιχορηγήσεις και συμφωνίες για την ανάπτυξη των προγονικών τους εδαφών. Η πολιτιστική ταυτότητα έγινε ένα είδος εμπορεύματος: χρηματοδοτούμενη από εταιρικά χρήματα, οι παραδοσιακές τέχνες, τα φεστιβάλ και τα βιβλία άκμασαν σε αντάλλαγμα για γραφικές εικόνες που καθησύχαζαν τις συνειδήσεις των επενδυτών.

Τη δεκαετία του 2020, η γλώσσα νιβχ άρχισε να επανεμφανίζεται: διδάσκεται σε λίγα δημοτικά σχολεία, προσφέρεται σε προαιρετικά μαθήματα, εμφανίζεται ακόμα και σε μια εφαρμογή για κινητά με βιβλίο με φράσεις. Ωστόσο, μόνο μια χούφτα άτομα εξακολουθούν να τη μιλούν στην καθημερινή ζωή.

Το 2024, το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Ρωσίας πρόσθεσε 55 οργανισμούς, που ιδρύθηκαν στο εξωτερικό από εκπροσώπους των αυτόχθονων λαών της Ρωσίας, στον κατάλογο των εξτρεμιστικών ομάδων χαρακτηρίζοντάς τους ως παρακλάδια ενός φανταστικού «αντιρωσικού αυτονομιστικού κινήματος».

Η κινητοποίηση του φθινοπώρου του 2022 έφτασε και στους Νιβχ. Οι λίγοι εναπομείναντες ακτιβιστές πολίτες ήταν κατακερματισμένοι και κανείς δεν φανταζόταν διαμαρτυρίες σαν αυτές που τελικά είδαν στο Νταγκεστάν. «Οι Νταγκεστανοί έχουν ακόμα πνεύμα», είπε ένας μεσήλικας Νιβχ. «Οι δικοί μάς έχουν εξολοθρεύσει εδώ και πολύ καιρό».

Λένε πως, όταν εξαφανίζονται οι άνθρωποι, μαζί τους εξαφανίζεται και ένας ολόκληρος κόσμος. Αν αυτές οι κοινότητες συνεχίσουν να οδηγούνται στη σιωπή και τον πόλεμο, δεν θα εξαφανιστούν μόνο οι άνθρωποι: θα εξαφανιστεί ο καπνός στις σκηνές τους, τα ονόματα των ποταμών τους, οι γλώσσες τους και τα τραγούδια τους.