Παλαιστίνιοι αγρότες μαζεύουν ελιές στην περιοχή Τζενίν, Νοέμβριος 2015. Φωτογραφία από TrickyH στο Wikimedia Commons ( CC BY-SA 3.0 ).

Του Thin Ink

Αυτό είναι ένα απόσπασμα μιας μεγαλύτερης συνέντευξης στο Thin Ink, μια εβδομαδιαία έκδοση για τα τρόφιμα, το κλίμα και το σημείο τομής αυτών των δύο. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη εδώ. 

Η Vivien Sansour είναι η ιδρύτρια της Βιβλιοθήκης Σπόρων Παλαιστίνης και ακούραστη υποστηρίκτρια της διατροφικής κυριαρχίας, όχι μόνο για την πατρίδα της αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο. Επί χρόνια, εργάζεται για να διατηρήσει τους σπόρους, τις καλλιέργειες και τις ιστορίες που ωθούν τους Παλαιστίνιους στη γη τους.

Σε αυτή τη συνέντευξη με το Thin Ink, η Sansour μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον των παλαιστινιακών συστημάτων τροφίμων και για το εάν και πώς θα μπορούσαν να αναβιώσουν.

Thin Ink (TI): Ίσως μπορούμε να ξεκινήσουμε ζητώντας σας να πείτε στους αναγνώστες λίγα περισσότερα για τη Βιβλιοθήκη Σπόρων Παλαιστινιακών Κειμηλίων που δημιουργήσατε. Ποια ήταν η ιδέα πίσω από αυτήν; Τι σας ώθησε να το κάνετε αυτό και ποιο ήταν το κίνητρο;

Vivien Sansour (VS): Η Βιβλιοθήκη Σπόρων προέκυψε μέσα από πολλή θλίψη, στην πραγματικότητα, και από την ιδέα ότι ως νεαρή που μεγάλωνα στην Παλαιστίνη, γεννήθηκα γνωρίζοντας ότι όλα όσα αγαπώ απειλούνταν. Έτσι, δεν υπήρξε ποτέ στιγμή στη ζωή μου που να ένιωσα ότι μπορούσα να θεωρήσω κάτι δεδομένο.

Γεννήθηκα στα τέλη της δεκαετίας του '70 και, προφανώς, βρισκόμασταν ήδη εν μέσω ισραηλινής κατοχής. Έτσι, η ιδέα ότι υπάρχει κάποιος που ελέγχει τη ζωή σου ήταν πάντα παρούσα. Είμαι σίγουρη ότι μπορεί να το γνωρίζετε αυτό από τον τόπο σας.

Όταν, όμως, ήμουν παιδί, ο κόσμος ήταν πολύ απτός και πραγματικός, όπως τα κουνέλια της γιαγιάς μου, οι βερικοκιές της οικογένειάς μου και οι αμυγδαλιές, όπου περνούσα πολύ χρόνο όχι μόνο ως παιδί, αλλά και ως ενήλικας. Η σκιά αυτών των αρχαίων, παλιών αμυγδαλιών… είναι μια σχέση που συνεχίζει να είναι βαθιά μέσα στους πόρους μου. Είναι σαν μια προέκταση του σώματός μου, της οικογένειάς μου, της ζωής μου.

Δεν είναι απλώς ρομαντικά λόγια. Έτσι μεγάλωσα. Είμαι ερωτευμένη με τον τόπο μου και η Βιβλιοθήκη Σπόρων για μένα ήταν ένας τρόπος να εκφράσω αυτή την αγάπη σε κάποια μορφή… δεν ξέρω… σύγχρονης ιστορίας και δομής με την οποία οι άνθρωποι συνδέονται και κατανοούν.

Αφού προσπάθησα να κάνω διδακτορικό στη Γεωργία και τις Βιοεπιστήμες, συνειδητοποίησα ότι ήθελα να μιλήσω με τους ανθρώπους, με τους οποίους μεγάλωσα και με όσους ανθρώπους είχα ξεχάσει να γνωρίσω. Δεν ήθελα να σπαταλήσω οκτώ χρόνια από τη ζωή μου στις αίθουσες των πανεπιστημίων, όταν θα μπορούσα να περάσω οκτώ χρόνια της ζωής μου με ηλικιωμένους, που δεν θα είναι εκεί αύριο, και με τις γνώσεις που έχουν. Παράτησα το πρόγραμμα, γύρισα σπίτι και επέτρεψα στον εαυτό μου να επισκέπτομαι ανθρώπους που δεν γνωρίζω, να πηγαίνω σε χωριά, να μιλάω με τυχαίους ανθρώπους στο δρόμο και απλώς να μοιράζομαι όσα έλαβα και από άλλους.

Είναι πολύ ειρωνικό, βασικά. Αφού ήμουν περήφανη που παράτησα το διδακτορικό μου, κατέληξα να με προσκαλέσουν στις αίθουσες του ακαδημαϊκού χώρου για να μιλήσω για το τι ακριβώς έκανα.

Όλα βγάζουν νόημα τώρα για μένα, επειδή έκανα πραγματική εργασία πεδίου. Δεν το ονόμασα έτσι. Ήταν περισσότερο σαν πένθος και δουλειά για να διατηρήσω, να τιμήσω και να κρατήσω ζωντανή την κουλτούρα και τη βιολογική κουλτούρα ενός τόπου και ενός λαού στον οποίο ανήκω, αλλά και ενός λαού που υπήρξε δάσκαλος για μένα.

Έψαχνα, κυριολεκτικά, τη γεύση της παιδικής μου ηλικίας. Έτσι, κάθε έρευνα που έκανα ήταν περισσότερο μια έρευνα για κάτι που λαχταρούσα. Ήμουν σαν ένα άτομο, που έχασε τον εραστή του και προσπαθεί να τον ξαναχτίσει μέσα από τα απομεινάρια του, σωστά; Έτσι άρχισα να συλλέγω διάφορους σπόρους, όπως καρότο ή φασόλια ή ρόκα ή σπανάκι. Και μετά άρχισα να το μοιράζομαι αυτό με τον κόσμο, και αποδείχθηκε ότι δεν ήμουν η μόνη ερωτευμένη με πληγωμένη καρδιά.

Πολλοί άνθρωποι περπατούν με ραγισμένη καρδιά για τον κόσμο τους, που έχει καταστραφεί και καταστρέφεται. Η Βιβλιοθήκη εκτείνεται πλέον πέρα ​​από την Παλαιστίνη και εμείς διοργανώνουμε, ουσιαστικά, μια παγκόσμια πρωτοβουλία βάσης. Νομίζω ότι αυτό συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι, ειδικά οι αυτόχθονες και οι άνθρωποι που γνωρίζουν τον πόνο και την καταπίεση, καταλαβαίνουν ότι ζούμε σε μια εποχή, όπου πολλά από αυτά που αγαπάμε πεθαίνουν και καταστρέφονται και αντικαθίστανται σκόπιμα.

TI: Αυτό είναι ταυτόχρονα υπέροχο και λυπηρό και υπάρχουν πάρα πολλά θέματα, στα οποία θέλω να εστιάσω. Ξεκινήσατε λοιπόν να εργάζεστε για να προστατεύσετε αυτούς τους σπόρους, καθώς και τις ιστορίες, τον πολιτισμό και τις αναμνήσεις γύρω τους. Και δυστυχώς, θα πρέπει να σας γυρίσω πίσω στην Παλαιστίνη. Τα τελευταία στατιστικά στοιχεία του ΟΗΕ δείχνουν ότι η συντριπτική πλειοψηφία της γεωργικής γης στη Γάζα έχει καταστραφεί και όσες δεν έχουν καταστραφεί είναι σε μεγάλο βαθμό απρόσιτες. Πέρα από την παραγωγή τροφίμων, τι σημαίνει αυτή η απώλεια γεωργικής γης όσον αφορά την απώλεια ιστορίας, πολιτισμού και γνώσης των διατροφικών σας συστημάτων;

VS: Πρώτον: δεν ασχολούμαι με την προστασία οποιουδήποτε πράγματος. Νομίζω ότι ο κόσμος μιλάει συνέχεια γι’ αυτό και το βρίσκω συναρπαστικό, γιατί, στην πραγματικότητα, αυτοί οι σπόροι μας προστατεύουν. Δηλαδή, πρέπει να φάμε εμείς. Πρέπει να αναπνεύσουμε καθαρό οξυγόνο εμείς. Και με πολλούς τρόπους, σε αυτές τις στιγμές τεράστιας θλίψης, αυτοί οι σπόροι μας κρατούν ζωντανούς, μας δίνουν λίγη ελπίδα και κρατούν μέσα τους την ιστορία μας. Γι’ αυτό προσπαθούμε να τους διαδώσουμε και να τους δώσουμε χώρο να αναπτυχθούν όπου μπορούμε, επειδή είναι οι κάτοχοι της ιστορίας μας.

Δεύτερον, δεν με νοιάζει ο ΟΗΕ. Γάμα τον ΟΗΕ και τις εκθέσεις του. Ούτε, επίσης, οι διεθνείς οργανισμοί, που ισχυρίζονται ότι νοιάζονται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την οικολογία. Ως κάποια που συχνά αναφέρεται ως οικολόγος, νιώθω μαζικά προδομένη από αυτούς τους οργανισμούς. Για παράδειγμα, η Βιβλιοθήκη Σπόρων μας βρίσκεται στο Μπατίρ, ένα χωριό Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Και δεν βλέπω την UNESCO να προσπαθεί να κάνει κάτι για να προστατεύσει αυτόν τον χώρο. Στην πραγματικότητα, κάθε μέρα έχουμε μια νέα εισβολή εποίκων.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, να εκφράσετε την οργή μου, επειδή ο κόσμος είναι εντελώς σιωπηλός, εκτός από τους ανθρώπους της βάσης, που είναι σαν σπόροι, που προσπαθούν να επιβιώσουν σε περιβάλλοντα εντελώς ασταθή, από τη Νέα Υόρκη μέχρι τη Βιρμανία και οπουδήποτε αλλού. Υψώνουν τις φωνές τους, ενώ όλοι αυτοί οι θεσμοί σχεδιάστηκαν για να μας κρατούν σιωπηλούς.

Θα αναφερθώ στην ερώτησή σας περί γης, αλλά είναι σημαντικό να τονίσω ότι θέλουμε η Βιβλιοθήκη Σπόρων να είναι ένας χώρος ελευθερίας, μια πρωτοβουλία για αυτονομία ως προς την τροφή μας, αλλά και ως προς το πνεύμα, το μυαλό, τα λόγια μας. Γι’ αυτό πάντα απέρριπτα οποιαδήποτε υποστήριξη από κυβερνητικούς θεσμούς.

Και όταν μιλάμε για γη και τη μαζική καταστροφή της, πώς μπορούν να ζήσουν αυτοί οι σπόροι; Αυτοί οι σπόροι, ειδικά οι ποικιλίες καλλιεργειών που τρώμε, όπως τα κολοκυθάκια, οι ντομάτες κ.λπ., είναι ποικιλίες που αναπτύσσονται με έναν απίστευτα ευφάνταστο, δημιουργικό και επιστημονικό τρόπο, συνδημιουργώντας με το έδαφος, τη γη, το νερό και τον αέρα. Είναι χιλιάδων ετών. 

Η μπάμια δεν είναι από την Παλαιστίνη, αλλά ταξίδεψε εκεί, εξημερώθηκε εκεί και, κατά τη διάρκεια των ετών εξημέρωσης, έγινε ένας πολύ καλός επισκέπτης (στην κουζίνα μας), σε σημείο που έχουμε αυτό που ονομάζουμε «μπάμια μπάαλ», όπου το «μπάαλ» αναφέρεται στη χαναανιτική θεότητα της γονιμότητας.

Μέχρι σήμερα, αποκαλούμε αυτές τις ποικιλίες που αναπτύσσονται χωρίς άρδευση «μπάαλ». Αυτές οι ποικιλίες έμαθαν και συνάπτουν σχέσεις με το έδαφος και τα χέρια των ανθρώπων. Ό,τι τρώμε σήμερα, αν είμαστε τυχεροί και έχουμε φαγητό στο πιάτο μας, είναι προϊόν μιας σχέσης μεταξύ γης, εδάφους, ανθρώπινων και μη ανθρώπινων στοιχείων. Έτσι, όταν αφαιρούμε και καταστρέφουμε τη γη και το έδαφος, καταστρέφουμε την ικανότητα να έχουμε αυτές τις σχέσεις που επιτρέπουν τη συνέχεια.

Είναι προφανές ότι αυτή η καταστροφή της γεωργικής μας γης έχει συμβεί εκ προθέσεως. Παρεμπιπτόντως, συνεχίζεται.

TI: Πρέπει, όμως, να ξεκινήσουμε από κάπου, σωστά; Το κάνετε αυτό για πολύ περισσότερο καιρό από ό,τι εγώ έκανα τη δημοσιογραφική μου δουλειά, αλλά η σκέψη μου είναι ότι, αν εγκαταλείψω αυτό που κάνω, θα τους αφήσω να κερδίσουν, είτε τους στρατιωτικούς δικτάτορες στη Βιρμανία/Μιανμάρ είτε τους ανθρώπους που βάζουν τα ιδιωτικά κέρδη πάνω από τα δημόσια αγαθά όσον αφορά τα τρόφιμα και το κλίμα. Αλλά σίγουρα πιστεύω ότι αυτό που κάνω είναι εντελώς ανεπαρκές.

VS : Ξέρετε, δεν βλέπω την Παλαιστίνη ως μια μεμονωμένη ιστορία. Αυτός δεν είναι ο πυρήνας του γιατί ζω ή γιατί κάνω αυτό που κάνω. Ζούμε σε έναν καυτό κόσμο, όχι μόνο με αυξανόμενες θερμοκρασίες, αν και αυτό είναι, φυσικά, μέρος αυτού, αλλά έναν καυτό κόσμο βίας και πρωτοφανών μέτρων. Η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης, η πρόοδος της στρατιωτικής τεχνολογίας και της επιτήρησης και ο υπερκαπιταλισμός στον οποίο ζούμε έχουν κάνει αυτόν τον πλανήτη σχεδόν ακατοίκητο, σωστά;

Δεν βλέπω λοιπόν τι μας συμβαίνει ξεχωριστά από αυτό. Το βλέπω ως έναν μικρόκοσμο.

Στην πραγματικότητα, μιλούσα με έναν φίλο στην Παλαιστίνη τις προάλλες και μου είπε: «Ίσως είμαστε οι τυχεροί, με την έννοια ότι με τον τρόπο που οδεύουμε όσον αφορά την τεχνητή νοημοσύνη και την κλιματική αλλαγή, η κόλαση που ζούμε μπορεί να φαίνεται γλυκιά μπροστά στην κόλαση που μπορεί να δει ο κόσμος».

Ο Πρόεδρος της Κολομβίας, πολύ έξυπνα, έχει πει πολλές φορές ότι η Παλαιστίνη είναι μια δοκιμαστική περίοδος. Γι’ αυτό, πρόσεχε και ξύπνα, κόσμε. Για μένα και για εμάς στη Βιβλιοθήκη Σπόρων, το όραμα ήταν πάντα ότι μπορεί να μην μπορέσω να αλλάξω τον κόσμο στη ζωή μου, αλλά αυτό που μπορώ να κάνω, όσο μπορώ, είναι να δημιουργήσω περισσότερους γαλήνιους χώρους στον κόσμο και να επεκτείνω αυτούς τους χώρους όσο το δυνατόν περισσότερο, ώστε να μπορούν να συνδεθούν, αλλά και ότι η επόμενη γενιά θα έχει κάτι. Δεν επρόκειτο για το «Ω, θα απελευθερώσω την Παλαιστίνη».

Η δουλειά μας έχει να κάνει με το να υπενθυμίζουμε στους ανθρώπους ότι υπάρχει ακόμα ζωή για την οποία αξίζει να αγωνιστείς. Τι λέει η παροιμία; Ότι φυτεύεις έναν σπόρο για να ζήσουν οι άλλοι στη σκιά του; Αυτό είναι όλο.