H Knihobot λειτουργεί και φυσικά καταστήματα αλλά και σημεία παραλαβής, όπως αυτό στην Πράγα. Φωτογραφία του Filip Noubel. Χρησιμοποιείται κατόπιν αδείας.

Μια τσεχική εταιρία έφερε την επανάσταση στην πώληση μεταχειρισμένων βιβλίων και τώρα εξαπλώνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η Τσεχία παραμένει μια χώρα με υψηλά ποσοστά βιβλιόφιλων, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2022: συγκεκριμένα το 65% των Τσέχων διαβάζει από πέντε έως και πάνω από δέκα βιβλία τον χρόνο, ενώ ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μόλις λίγο πάνω από 52%.

Ίσως έτσι εξηγείται γιατί είναι ιδιαιτέρως δημοφιλή όχι μόνον τα καινούργια βιβλία, αλλά και τα μεταχειρισμένα. Αυτό οφείλεται εν μέρει σε ιστορικούς λόγους: όταν η άλλοτε Τσεχοσλοβακία ήταν, από το 1948 μέχρι την πτώση του κομμουνισμού το 1989, στη σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης, οι Αρχές της χώρας λογόκριναν τη λογοτεχνία και τις εκδόσεις απαγορεύοντας τα ξένα βιβλία και την ξένη λογοτεχνία, διότι τα θεωρούσαν «αντιπολιτισμικά». Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου, τα βιβλιοπωλεία μεταχειρισμένων βιβλίων, γνωστά στα τσεχικά ως antikvariát, χρησίμευαν συχνά ως μέρη, όπου μπορούσε κανείς να βρει – πολλές φορές και παράνομα – βιβλία, τα οποία πλέον δεν εκδίδονταν ή είχαν επισήμως λογοκριθεί, όπως επίσης και ξένες εκδόσεις, ως μια εναλλακτική σ’ αυτό που η κυβέρνηση θεωρούσε ιδεολογικά κατάλληλο.

Ένας άλλος λόγος είναι η επικάλυψη δύο κοινωνικών αλλαγών: της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης των νεότερων γενεών και της αυξημένης ψηφιοποίησης του εμπορίου, ιδίως μετά την τραυματική εμπειρία της πανδημίας COVID-19, τόσο για τους καταναλωτές όσο και για τους ιδιοκτήτες επιχειρήσεων.

Ο συνδυασμός αυτών των κοινωνικών και πολιτιστικών αλλαγών θα μπορούσε να εξηγήσει πώς ένα τσεχικό βιβλιοπωλείο μεταχειρισμένων βιβλίων, το Knihobot, κατέκτησε την Κεντρική Ευρώπη. Τώρα επεκτείνεται σταδιακά στη Δυτική Ευρώπη και εξελίσσεται σε μια από τις πιο πετυχημένες περιπτώσεις επιχειρηματικής καινοτομίας τα τελευταία χρόνια στην Τσεχία.

Knihobot είναι μια τσεχική ονομασία, η οποία προήλθε από τη λέξη «ρίζα» (Knih), η οποία αναφέρεται στο «βιβλίο», και την κατάληξη «bot», η οποία προέρχεται από την τσεχική λέξη robot, λέξη που υιοθετήθηκε από πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες. Η εταιρία ξεκίνησε το 2019 και σήμερα, σύμφωνα με το τσεχικό περιοδικό Forbes, παρουσιάζει την παρακάτω εικόνα:

Knižní secondhand Knihobot letos zatím prodal tři miliony knih, o milion více než loni za stejnou dobu…V roce 2022 byl Knihobot podle žebříčku společnosti Deloitte patnáctou nejrychleji rostoucí firmou ve střední Evropě, v Česku pátou.

Το βιβλιοπωλείο μεταχειρισμένων βιβλίων Knihobot πούλησε τρία εκατομμύρια βιβλία μέχρι στιγμής φέτος, δηλαδή ένα εκατομμύριο περισσότερα σε σχέση με το ίδιο χρονικό διάστημα πέρυσι. Το 2022, σύμφωνα με κατάταξη της Deloitte, η Knihobot  ήταν κατά σειρά η 15η ταχύτερα αναπτυσσόμενη εταιρία στην Κεντρική Ευρώπη και η 5η στην Τσεχία.

Το Global Voices πήρε συνέντευξη μέσω email από την Žaneta Kratochvilová, διευθύντρια μάρκετιγκ της Knihobot στην Πράγα, για να εξακριβώσει πώς η εταιρία κατάφερε να κάνει την αγορά μεταχειρισμένων  βιβλίων πιο φιλική στους καταναλωτές. Η ίδια εξηγεί ότι:

Žaneta Kratochvílová, η φωτογραφία χρησιμοποιείται κατόπιν αδείας

Vlastně vznikla přímo v antikvariátu. Zakladatel Knihobotu Dominik Gazdoš totiž ve svém rodném Zlíně provozoval nejprve antikvariát. Většinu knih tam přijímal z pozůstalostí, a tehdy mu došlo, že třídit svou knihovnu by měli lidé už daleko dřív.

Tím, že knihy často leží roky v přeplněných knihovnách nebo krabicích, se ničí a zastarávají. A proto vymyslel službu, která vše potřebné udělá za vás. Jednou
z hlavních bariér pro lidi je právě ta spousta práce kolem prodeje. Knihy nafotit, domluvit se s někým ze zájemců, pak je zabalit, poslat atd. Lidé rádi pošlou knihy dál, jen s tím nechtějí mít moc starostí.

Knihobot dnes dokáže díky automatizovaným procesům přijmout a zpracovat
aktuálně na 30 tisíc knih denně a kolem 25 tisíc denně zase prodat. Knihy od vás zdarma vyzvedne, pak je nafotí, nacení, vystaví na webu a najde pro ně zájemce.

Pro zákazníka je to velmi pohodlné. A když máte dobrou službu, využijete digitální technologie a intenzivně pracujete, dokážete se prosadit všude.

Στην πραγματικότητα η ιδέα γεννήθηκε σ’ ένα βιβλιοπωλείο μεταχειρισμένων βιβλίων. O Dominik Gazdos, ιδρυτής της Knihobot, αρχικά διατηρούσε ένα βιβλιοπωλείο μεταχειρισμένων βιβλίων στην ιδιαίτερη πατρίδα του, Ζλιν, μια βιομηχανική πόλη στα ανατολικά της χώρας. Συγκέντρωσε τα περισσότερα βιβλία από οικογενειακά υπάρχοντα και τότε συνειδητοποίησε ότι οι άνθρωποι θα έπρεπε να είχαν ταξινομήσει τις βιβλιοθήκες τους πολύ νωρίτερα.

Επειδή τα βιβλία συχνά μένουν για χρόνια σε υπερφορτωμένα ράφια ή κουτιά, καταστρέφονται και αχρηστεύονται. Αυτός είναι ο λόγος που ο  Dominik Gazdos επινόησε μια υπηρεσία, η οποία θα έκανε όλα όσα είναι απαραίτητα στη συγκεκριμένη περίπτωση. Ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζει κανείς είναι ο όγκος δουλειάς που απαιτείται για την πώληση βιβλίων: να φωτογραφηθούν, να γίνουν επαφές με αυτούς που ενδιαφέρονται να τα αγοράσουν και μετά να συσκευαστούν και να αποσταλούν. Συνήθως οι άνθρωποι χαίρονται, όταν στέλνουν βιβλία, αλλά δεν θέλουν να ασχολούνται πολύ με την όλη διαδικασία που προηγείται.

Χάρις στην αυτοματοποιημένη διαδικασία, μπορεί αυτή τη στιγμή η Knihobot να λαμβάνει και να επεξεργάζεται 30.000 βιβλία την ημέρα και να πουλάει περίπου 25.000 την ημέρα. Η υπηρεσία εξυπηρέτησης παραλαμβάνει από εσάς τα βιβλία δωρεάν, τα φωτογραφίζει, τα τιμολογεί και τα ανεβάζει στο Διαδίκτυο, προκειμένου να βρεθούν ενδιαφερόμενοι αναγνώστες.

Αυτό είναι πολύ βολικό για τον πελάτη. Με καλή εξυπηρέτηση, με τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας και με εντατική δουλειά μπορεί κανείς πραγματικά να καθιερωθεί οπουδήποτε.

Όπως εξηγεί η Kratochvílová, η εταιρία Knihobot λειτουργεί τώρα σε εννέα χώρες: Τσεχία, Σλοβακία, Αυστρία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Ολλανδία και Βέλγιο. Σύμφωνα με την ίδια, ένα μέρος της επιτυχίας της Knihobot οφείλεται στην έλλειψη καινοτομίας μεταξύ των παραδοσιακών επιχειρηματικών φορέων:

Německo i Rakousko patří k silně čtenářským zemím. V Německu je nákup knih z druhé ruky oblíbený i kvůli tomu, že knižní trh má zákonem danou cenu nových knih, takže naše služba je jedna z mála možností, jak si pořídit levnější čtení. Obecně Němci jsou na rozdíl od nás zvyklí hodně nakupovat na marketplaces. Konkurence online antikvariátů je tam tedy větší a struktura vybudovanější, ale všechno jsou to firmy, které jsou na trhu dlouho a stále mají ten stejný produkt – neinovují, nezaměřují se na zákaznickou zkušenost – to jsme přišli změnit. Právě zákaznickým servisem, rychlostí doručení i férovou částkou z prodeje knih dokážeme konkurenci předehnat.

Η Γερμανία και η Αυστρία είναι χώρες με μεγάλο αναγνωστικό κοινό. Στη Γερμανία, η αγορά μεταχειρισμένων βιβλίων είναι δημοφιλής, διότι για τα καινούργια βιβλία οι τιμές είναι νομικά καθορισμένες, επομένως η υπηρεσία μας είναι μια από τις λίγες επιλογές για την αγορά φθηνότερου υλικού προς ανάγνωση. Γενικά οι Γερμανοί, σε αντίθεση με εμάς τους Τσέχους, είναι συνηθισμένοι να ψωνίζουν συχνά από ψηφιακές πλατφόρμες. Για τον λόγο αυτό, ο ανταγωνισμός μεταξύ των  διαδικτυακών πωλητών μεταχειρισμένων βιβλίων είναι στη Γερμανία μεγαλύτερος και η αγορά εκεί είναι περισσότερο εδραιωμένη. Όμως όλοι αυτοί είναι εταιρίες που δραστηριοποιούνται στην αγορά εδώ και πολύ καιρό και παρ’ όλα αυτά έχουν ακόμη το ίδιο προϊόν, δεν καινοτομούν και δεν επικεντρώνονται στην εμπειρία του κάθε πελάτη. Είμαστε εδώ για να το αλλάξουμε αυτό. Με τη σωστή εξυπηρέτηση των πελατών, την ταχεία παράδοση και έναν αρκετά καλό αριθμό πωλήσεων βιβλίων, αντιμετωπίζουμε τον ανταγωνισμό.

Νέοι παράγοντες: Η αυξανόμενη σημασία της ανακύκλωσης και η ψηφιακή κόπωση

Οι αλλαγές συμπεριφοράς, που καθοδηγούνται από την αυξανόμενη ευαισθητοποίηση για το περιβάλλον, παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στην αναδιαμόρφωση της αγοράς βιβλίων, συμπεριλαμβανομένης της Τσεχίας, η οποία έχει αρχίσει να αντιλαμβάνεται τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η απλή ανακύκλωση και η δημιουργική ανακύκλωση αποτελούν σημαντικές αξίες για τις νεότερες γενιές καθιστώντας τα βιβλιοπωλεία μεταχειρισμένων βιβλίων προτεραιότητα, όπως τονίζει η Kratochvílová.

Knihy z druhé ruky ale začínají být populární díky několika faktorům. Přichází mladá generace, které je blízká udržitelnost a ekologie. Lidé samozřejmě také sledují cenu. A když si mohou levněji koupit knihu, která vypadá jako nová, proč by to neudělali.

Η δημοτικότητα των μεταχειρισμένων βιβλίων οφείλεται σε διάφορους παράγοντες. Αναδύεται μια νέα γενιά, η οποία νοιάζεται για τη βιωσιμότητα και την οικολογία. Φυσικά οι άνθρωποι προσέχουν και τις τιμές, οπότε, αν μπορούν να αγοράσουν με λιγότερα χρήματα ένα βιβλίο που μοιάζει με καινούργιο, γιατί να μην το κάνουν;

Επίσης η Kratochvílová επισημαίνει ότι οι ηλεκτρονικές συσκευές ανάγνωσης ψηφιακών βιβλίων δεν έφεραν το τέλος στην πώληση βιβλίων σε έντυπη μορφή και ότι τώρα οι άνθρωποι αποζητούν την ψηφιακή αποτοξίνωση για να απολαύσουν τις διακοπές τους. Πράγματι, οι διακοπές με σκοπό την εμβάθυνση στην ανάγνωση αποτελούν τώρα μια δημοφιλή μορφή τουρισμού, όπως επισημαίνεται σε αυτό το άρθρο του BBC.

To «reading retreat» [ΣτΜ: εμπειρία απόδρασης αφιερωμένη αποκλειστικά στο διάβασμα] είναι μέρος μιας εξελισσόμενης τάσης όσον αφορά τις διακοπές, η οποία θέτει το διάβασμα στο επίκεντρο και όχι την ηλιοθεραπεία ή τις περιηγήσεις στα αξιοθέατα. Οι ταξιδιώτες δεν αρκούνται πλέον στην ανάγνωση χαρτόδετων βιβλίων δίπλα στην πισίνα, αλλά εγγράφονται σε οργανωμένες διακοπές λογοτεχνικού τύπου, που συνδυάζουν το τελετουργικό της ανάγνωσης με την απόλαυση της περιοχής.

Δυστυχώς οι περισσότερες από τις κατηγορίες δεν βασίζονται στην αλήθεια ή έχουν παρερμηνευθεί. Η απασχόληση σε μια αποθήκη είναι σχολαστική και μονότονη χειρωνακτική εργασία. Είναι απαραίτητο να πληρούνται ορισμένα πρότυπα, αλλά κάθε εργαζόμενος μερικής απασχόλησης έχει χρόνο να το συνηθίσει και, αν η εργασία δεν του ταιριάζει, μπορεί να αλλάξει θέση. Συμμορφωνόμαστε με τους κανόνες ασφαλείας και τον Κώδικα Εργασίας, όλοι έχουν στη διάθεσή τους τον απαραίτητο προστατευτικό εξοπλισμό και μπορούν να πάνε στην τουαλέτα ανά πάσα στιγμή.

Δυστυχώς, η παραγωγή βιβλίων είναι τόσο μεγάλη, που δεν είναι δυνατόν να τεθούν και πάλι όλα τα βιβλία στην κυκλοφορία. Ωστόσο είμαστε υπέρμαχοι της αειφορίας, γι’ αυτό στέλνουμε βιβλία για περαιτέρω οικολογική χρήση. Τα βιβλία συλλέγονται από εταιρίες, οι οποίες μπορούν να επεξεργαστούν το χαρτί και τις βιβλιοδεσίες. Για τον λόγο αυτόν, το χαρτί των βιβλίων ανακυκλώνεται, για παράδειγμα, σε χάρτινες αυγοθήκες.

Όταν ρωτήθηκε για τα οφέλη που προσφέρει η Knihobot στους αναγνώστες, απάντησε:

Knihy z druhé ruky už nejsou výsadou antikvariátů, ale díky naší službě si je může pořídit každý z pohodlí domova, jako na jakémkoliv klasickém e-shopu. Už se nemusí vydávat do zapadlých obchůdků a přehrabovat hromady knih. Stačí si otevřít naši nabídku, naklikat knihy do košíku a do druhého dne mohou být knihy u vás.

Τα μεταχειρισμένα βιβλία δεν αποτελούν πλέον προνόμιο των καταστημάτων μεταχειρισμένων ειδών. Χάρις στις υπηρεσίες που παρέχουμε, ο καθένας μπορεί να τα αγοράσει από την άνεση του σπιτιού του, όπως από οποιοδήποτε κλασικό ηλεκτρονικό κατάστημα. Πλέον δεν χρειάζεται να πάει κανείς σε απομακρυσμένα καταστήματα και να ψάξει ανάμεσα σε σωρούς βιβλίων. Το μόνο που χρειάζεται κανείς είναι να επισκεφθεί την ιστοσελίδα μας, να προσθέσει τα βιβλία στο καλάθι του και θα τα παραλάβει την επόμενη μέρα στο σπίτι του.

Από την άλλη πλευρά όμως, ενώ η άμεση εύρεση ενός σπάνιου βιβλίου μας γλυτώνει από χρόνο και ενέργεια, η γοητεία της αναζήτησης ανάμεσα σε στοίβες βιβλίων αποτελεί μέρος του στοιχείου που κάνει τόσο ξεχωριστή τη ζωή των βιβλιοφάγων.