Φωτογραφία από τον Alexander Grey στο Pexels

Κάθε χρόνο που περνάει, η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) φαίνεται να ενσωματώνεται στην καθημερινή μας ζωή ολοένα και περισσότερο. Σε όλο τον κόσμο, οι άνθρωποι εξοικειώνονται ολοένα και πιο πολύ με τις λεπτομέρειες αυτής της καινοτομίας. Επίσης αρχίζουν να βλέπουν τα δυνητικά της πλεονεκτήματα. Πρόσφατα, μια παγκόσμια έρευνα από την εξειδικευμένη εταιρεία έρευνας αγοράς Ipsos αποκάλυψε ότι 55% όσων απάντησαν αισθάνονται ότι οι λύσεις που προσφέρονται από την τεχνητή νοημοσύνη έχουν περισσότερα πλεονεκτήματα από ό,τι μειονεκτήματα. Αποτελέσματα σαν αυτά κάνουν ξεκάθαρο ότι, παρά το άγχος που περιβάλλει αυτή την τεχνολογία, το κοινό παραμένει συνεπαρμένο από όσα μπορεί να κάνει. Οι εταιρείες έχουν εντοπίσει αυτό το συναίσθημα και πουλούν τα προϊόντα τους δίνοντας έμφαση στην αποδοτικότητα και την χρηστικότητά τους. Δεδομένης της αύξησης των δημόσιων επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη κατά την τελευταία δεκαετία, οι ενδείξεις επιβεβαιώνουν ότι οι καταναλωτές έχουν συνταχθεί με το όλο εγχείρημα.

Ωστόσο, δεν έχουν πειστεί όλοι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: μέλη της κοινότητας  ΛΟΑΤΚ+ έχουν εντοπίσει περισσότερο τα μειονεκτήματα σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη. Πολλά προβλήματα μπορούν να ανιχνευτούν στα δεδομένα, που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση των μοντέλων, που συχνά βρίθουν στερεοτύπων και λανθασμένων αντιλήψεων για τα μέλη αυτής της κοινότητας. Και ο «offline»  όμως αντίκτυπος της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να είναι ανησυχητικός. Η ενσωμάτωση της τεχνολογίας στα συστήματα, που έχουν σχεδιαστεί συγκεκριμένα για την αναγνώριση και παρακολούθηση των μελών της κοινότητας, για παράδειγμα, κυριαρχεί επίσης. Από την ανάπτυξη στη διάδοση, αυτά τα ζητήματα δείχνουν τον τρόπο, με τον οποίο τα εργαλεία ενισχυμένα με τεχνητή νοημοσύνη είναι συχνά πιο βλαβερά από ό,τι χρήσιμα στην κοινότητα ΛΟΑΤΚ+. Χωρίς τις σωστές δικλείδες ασφαλείας στη χρήση αυτής της τεχνολογίας, πολλά άτομα ίσως τη δουν ως αρκετά πιο επικίνδυνη αντί χρήσιμη.

Η ψηφιοποίηση καθιερωμένων στερεοτύπων

Για να καταλάβουμε πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσει τα άτομα ΛΟΑΤΚ+ δυσμενώς, είναι σημαντικό να ξεκινήσουμε με τα δεδομένα, με τα οποία τροφοδοτούνται τα μοντέλα της. To Wired τόνισε ότι, όταν κλήθηκαν να απεικονίσουν μέλη αυτής της κοινότητας, δημοφιλή εργαλεία παραγωγής εικόνων έδωσαν περιορισμένα αποτελέσματα. Ως αποτέλεσμα, το Midjourney συχνά παρουσίαζε λεσβίες ως κάτι άγριες φιγούρες με πολυάριθμα τατουάζ. Είναι πιθανό δεδομένα συλλεγμένα από το διαδίκτυο να φταίνε για αυτές τις υπεραπλουστευμένες (και προσβλητικές) αναπαραστάσεις της κουήρ ζωής. Πολλές από τις πληροφορίες που δίνονται στα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης σχετικά με την κοινότητα ΛΟΑΤΚ+ βρίθουν στερεοτύπων. Ως αποτέλεσμα, λύσεις όπως του Midjourney είναι υπέρ το δέον πιθανό να αναπαράξουν αυτές τις προκαταλήψεις στις εικόνες τους. Αν και εναλλακτικές λύσεις, όπως η βελτιωμένη επισήμανση δεδομένων, μπορούν να αυξήσουν την ακρίβεια των μοντέλων, ίσως να μην αρκούν εξαιτίας και μόνο της ποσότητας υποτιμητικού περιεχομένου που βρίσκει κανείς στο διαδίκτυο. 

Οι ελαττωματικές απεικονίσεις της κοινότητας ΛΟΑΤΚ+ από τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελεί μεμονωμένο πρόβλημα. Στην πραγματικότητα, πολλά από τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, που κυριαρχούν στην αγορά, παράγουν αποτελέσματα προσανατολισμένα ενάντια σε αυτή την ομάδα. Σε μια έκθεση που αξιολογεί τις βασικές υποθέσεις εργασίας που καθορίζουν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLM), η UNESCO αναγνώρισε πόσο εργαλεία χρησιμοποιούμενα εκτενώς, όπως το Llama 2 της Meta και το OpenAI’s GPT-2, είναι αισθητά διαμορφωμένα από ετεροκανονικές απόψεις. Σύμφωνα με την έρευνά τους, αυτά τα LLM παρήγαν αρνητικό περιεχόμενο για τους ομοφυλόφιλους ανθρώπους σε περισσότερες από τις μισές προσομοιώσεις τους. Τα ευρήματα της UNESCO δεν υπογραμμίζουν απλώς την ομοφοβία, που διαπερνά την εκπαίδευση των δεδομένων, που καταναλώνουν τα βασικά παραγωγικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, αλλά δείχνουν και την ανικανότητα των κύριων δημιουργών τους να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά αυτό το εκτεταμένο ζήτημα.

Η βελτίωση της παρακολούθησης του δημόσιου χώρου

Η ζημιά που μπορεί να κάνει η τεχνητή νοημοσύνη στα άτομα ΛΟΑΤΚ+ δεν περιορίζεται μόνο στον ψηφιακό χώρο. Συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, που υποτίθεται ότι εντοπίζουν το φύλο όσων βρίσκονται σε δημόσιο χώρο, έχουν τραβήξει μεγάλη προσοχή. Η Forbidden Colours, μη κερδοσκοπική οργάνωση στο Βέλγιο, που υπερασπίζεται τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚ+, περιέγραψε αδρά τις προβληματικές επιπλοκές των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, όσον αφορά την «αυτόματη αναγνώριση φύλου» (AGR). Οι λύσεις AGR αναλύουν οπτικοακουστικό περιεχόμενο, όπως υλικό από κάμερες ασφαλείας, για να βγάλουν συμπεράσματα σχετικά με το φύλο ενός προσώπου, με βάση στοιχεία όπως τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους και τα φωνητικά τους μοτίβα. Αυτά τα συστήματα αιχμής είναι από τη φύση τους προβληματικά. Όπως δηλώνει η οργάνωση, είναι αδύνατον να εντοπιστεί ο τρόπος, με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται το φύλο του αποκλειστικά μελετώντας το πώς φαίνεται ή μιλά. Υπό αυτή την έννοια, η δημιουργία λύσεων, που ταξινομούν τα άτομα χρησιμοποιώντας αυτά τα αυθαίρετα χαρακτηριστικά, είναι παραπλανητική στις καλύτερες των περιπτώσεων και επικίνδυνη στις χειρότερες.

Παρά αυτές τις προφανείς ανεπάρκειες, τα συστήματα AGR έχουν τους ηχηρούς υπερασπιστές τους. Συγκεκριμένα, οι κυβερνήσεις, που έχουν εκφραστεί ενάντια στην κοινότητα ΛΟΑΤΚ+, έχουν υιοθετήσει αυτά τα εργαλεία, ενώ πολλές εκλογικεύουν τις αποφάσεις τους με το πρόσχημα της δημόσιας ασφάλειας. Για παράδειγμα, η Politico Europe δημοσίευσε πώς ο Πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπάν ενέκρινε τη χρήση του βιομετρικού ελέγχου από τεχνητή νοημοσύνη σε όλες τις τοπικές εκδηλώσεις Pride. Ο ακροδεξιός πολιτικός ισχυρίστηκε ότι τέτοια μέτρα θα προστάτευαν τα παιδιά από την «ατζέντα ΛΟΑΤΚ+». Στην πραγματικότητα, η κίνηση αυτή καθιστά την κυβέρνηση και τους συμμάχους της στην επιβολή του νόμου ικανούς να παρακολουθούν καλλιτέχνες, ακτιβιστές και απλούς πολίτες σε τέτοιου είδους συγκεντρώσεις. Αν και αυτή η πολιτική βρίσκεται σε φάση αναθεώρησης από φορείς μέσα στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, η εφαρμογή της χρησιμεύει ως ηχηρή υπενθύμιση του τρόπου, με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να εκφοβίσει τους ηγέτες της κοινότητας ΛΟΑΤΚ+, που κινητοποιούνται για να αλλάξουν τα πράγματα. 

Η αλλαγή της εξίσωσης

Για τα μέλη της κοινότητας ΛΟΑΤΚ+, τα πλεονεκτήματα της τεχνητής νοημοσύνης είναι δίκοπο μαχαίρι. Ενώ αυτή η καινοτόμος τεχνολογία είναι πιθανότατα θετική για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, παρουσιάζει συγκεκριμένες δυσκολίες, που μπορεί να επηρεάσουν τους κουήρ χρήστες δυσανάλογα. Κοινά εργαλεία, όπως εκείνα που παράγουν εικόνες και κείμενο, φαίνεται ότι επανακυκλοφορούν καταστροφικές εκφράσεις για την ζωή ΛΟΑΤΚ+, που είναι δύσκολο να εξαφανιστούν εντελώς. Ακόμα και έξω από το ψηφιακό βασίλειο, η διάθεση τεχνητής νοημοσύνης σε μη διαδικτυακούς χώρους παρουσιάζει σημαντικούς κινδύνους. Η ενσωμάτωσή της σε συστήματα παρακολούθησης, συχνά με τον ρητό στόχο της επισήμανσης του φύλου εκείνων που πιάνονται στο dragnet, αποτελεί προσβολή στην ιδιωτικότητα. Αν τα βάλουμε μαζί, αυτά τα παραδείγματα καταδεικνύουν πόσες πολλές από τις λύσεις τεχνητής νοημοσύνης, που επαναδιαμορφώνουν τις καθημερινές μας εμπειρίες, σχεδιάστηκαν χωρίς να λαμβάνουν υπόψη όλους τους ανθρώπους.

Ηγέτες όλων των τομέων πρέπει να αναλάβουν δράση για να αντιστρέψουν την παραπάνω τάση. Αυτό ξεκινάει με τη σφυρηλάτηση εταιρικών σχέσεων ανάμεσα στους developers και τα ενδιαφερόμενα μέρη στην κοινότητα ΛΟΑΤΚ+. Η εποικοδομητική συνεργασία μπορεί να βοηθήσει στη διασφάλιση της εκπαίδευσης των δεδομένων, που χρησιμοποιούνται στα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να είναι πιο ακριβή ως προς τις βιωμένες πραγματικότητες των κουήρ ανθρώπων. Θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν αυστηρές δικλείδες ασφαλείας, ώστε να παρεμποδίζεται η κακή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην παρακολούθηση εναντίον της κοινότητας. Τα εξοπλισμένα συστήματα με δυνατότητες εντοπισμού φύλου πρέπει να απαγορευτούν αυστηρά, καθώς υπονομεύουν το δικαίωμα του ατόμου στην ιδιωτικότητα. Είναι επίσης κρίσιμο να ζητείται ενημέρωση από άτομα ΛΟΑΤΚ+ σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής της ανάπτυξης του εργαλείου. Αυτή η συνεργασία δεν θα μετριάσει μόνο τις μυριάδες βλάβες που παρουσιάζει η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά επίσης θα αυξήσει την πιθανότητα τα μέλη αυτής της κοινότητας να αρχίσουν να βλέπουν την τεχνολογία ως προστιθέμενη αξία.