Στιγμιότυπο από το βίντεο «Πρώτο Διεθνές Κοσμικό Συνέδριο Νεολαίας Ουιγούρων» στο κανάλι IODE European Uyghur Institue στο YouTube.

Το μαρτύριο των Ουιγούρων, μιας τουρκόφωνης εθνοτικής ομάδας από την κεντρική Ασία που ζει στην Κίνα, έχει από καιρό παραβλεφθεί από τον γενικό διεθνή πληθυσμό. Ωστόσο, από το 2020, πολλές χώρες έχουν αναγνωρίσει τη γενοκτονία των Ουιγούρων αλλάζοντας τις απόψεις των ανθρώπων για την περιοχή που οι Ουιγούροι αποκαλούν Ανατολικό Τουρκεστάν και που το Πεκίνο αποκαλεί Σιντζιάνγκ.

Σήμερα, μία από τις αποστολές των Ουιγούρων της διασποράς είναι να διασφαλίσουν τη δημόσια και μιντιακή προσοχή στις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά των Ουιγούρων. Αυτό περιλαμβάνει χώρες υποδοχής προσφύγων, που ορισμένες φορές εργάζονται με τις κινεζικές Αρχές για να επιστρέψουν μέλη της κοινότητας αυτής στην Κίνα, όπου φυλακίζονται αμέσως. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα έλαβε χώρα τον Φεβρουάριο του 2025, όπου η Ταϋλάνδη επέστρεψε περίπου σαράντα Ουιγούρους στην Κίνα.

Το Global Voices διεξήγαγε μία συνέντευξη μέσω email με την Dilnur Reyhan, μία Ουιγούρα κοινωνιολόγο που ζει στην Ευρώπη, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η διασπορά των Ουιγούρων, ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Η Dilnur είναι ιδρύτρια και πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Ουιγουρικού Ινστιτούτου και ερευνήτρια στο Ασιατικό Ινστιτούτο της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών.

Η Dilnur Reyhan. Η φωτογραφία χρησιμοποιείται με άδεια.

Filip Noubel (FN): Χάρη τόσο στις δικές σας όσο και στις προσπάθειες άλλων, πολλές ευρωπαϊκές χώρες ξεκίνησαν να αναγνωρίζουν την γενοκτονία των Ουιγούρων από το 2021. Σήμερα σημειώνεται ένα ακόμη σημαντικό ορόσημο: το άνοιγμα του Ευρωπαϊκού Ουιγουρικού Ινστιτούτου στο Παρίσι. Γιατί είναι αυτή μία τόσο σημαντικκή στιγμή;

Dilnur Reyhan (DR): L‘Institut ouïghour d'Europe  a été fondé début 2019 pour remplacer l'Association des étudiants ouïghours de France (Oghouz) que nous avons fondée en 2009. Depuis toujours, je rêve d'avoir un bâtiment, un lieu, une école ouïghoure pour nos enfants, un centre ouïghour à Paris. Nous sommes une ONG fonctionnant presque entièrement grâce au bénévolat et aux dons. Louer un bâtiment pour notre communauté au cœur de Paris semblait être une mission impossible. C'est pourquoi pour beaucoup de gens, ce projet a toujours ressemblé à un rêve inaccessible. Tout comme la campagne pour la reconnaissance du génocide ouïghour par le Parlement français, personne ne croyait en notre succès lorsque nous l'avons lancée, mais finalement nous l'avons fait. Pour les deux projets, nous sommes partis d'un rêve, sans avoir les moyens de le réaliser si ce n'est une volonté de fer, et une résilience indestructible.

Dilnur Reyhan (DR): Το Ευρωπαϊκό Ουιγουρικό Ινστιτούτο ιδρύθηκε στις αρχές του 2019 ως αντικατάσταση της Ένωσης Ουιγούρων Σπουδαστών στη Γαλλία (Ογούζοι), η οποία είχε ιδρυθεί το 2009. Ονειρεύτηκα να έχω ένα κτίριο, ένα μέρος, ένα σχολείο για τα παιδιά μας, ένα ουιγουρικό κέντρο στο Παρίσι όλον αυτόν τον καιρό. Είμαστε ΜΚΟ και δουλεύουμε σχεδόν αποκλειστικά με εθελοντές και δωρεές. Η ενοικίαση του κτιρίου μας στην καρδιά του Παρισιού είναι σαν μία αδύνατη αποστολή. Αυτό συμβαίνει, γιατί αυτό το σχέδιο φάνταζε πάντα ακατόρθωτο όνειρο για πολλούς. Ακριβώς όπως η εκστρατεία αναγνώρισης της Γενοκτονίας των Ουιγούρων από τη βουλή της Γαλλίας, κανείς δεν πίστευε την επιτυχία μας όταν το ξεκινήσαμε, αλλά επιτέλους τα καταφέραμε. Και για τα δύο εγχειρήματα, αρχίσαμε με ένα όνειρο δίχως να έχουμε τα μέσα να το φτάσουμε πέρα από σιδηρά βούληση και άφθαρτη αντοχή.

FN: Η αποαποικιοποίηση είναι μία επίπονη, αλλά απαραίτητη διαδικασία, η οποία επίσης επηρεάζει τους αποικισμένους λαούς. Επηρεάζουν τα προβλήματα αποαποικιοποίησης, πατριαρχικών προκλήσεων και κουλτούρας της σιωπής την εξόριστη κοινότητα των Ουιγούρων;

DR: Les peuples et les nations qui ont connu une longue domination coloniale  développent certains traits collectifs, comme la perte de confiance dans sa communauté et dans son avenir collectif, le réflexe de survie et le repli sur soi, la peur de participer à des initiatives liées à sa communauté ou perçues comme suspectes par la puissance coloniale, la méfiance permanente. De plus, la Chine mène une politique dure et intensive de répression transnationale contre la diaspora ouïghoure, ce qui renforce la méfiance et la peur parmi les membres de la diaspora. La culture de la peur a forgé une culture du silence. Dans ce contexte, il est très difficile de mobiliser collectivement la diaspora pour un projet commun. Le fait de vivre pendant 75 ans dans une politique coloniale de peuplement sous la coupe du Parti communiste chinois, et ceci après une longue période de colonialisme classique dans l'Empire chinois et sous une dynastie mandchoue a forgé une norme patriarcale particulière aux institutions ouïghoures.

DR: Άνθρωποι και έθνη, που έχουν υποφέρει από μακροχρόνια αποικιακή επιβολή, αναπτύσσουν ορισμένες μορφές συλλογικών γνωρισμάτων, όπως η απώλεια εμπιστοσύνης στο μέλλον της κοινότητας, στρατηγικές επιβίωσης και απομόνωση, φόβο συμμετοχής σε πρωτοβουλίες που συνδέονται με την οικειότητα ή πρωτοβουλίες που γίνονται αντιληπτές ως «ύποπτες» από την αποικιακή δύναμη, μία μόνιμη δυσπιστία… Επίσης, η διεθνική καταστολή της Κίνας ενάντια στη διασπορά των Ουιγούρων είναι εξαιρετικά διευρυμένη και άγρια δυναμώνοντας τη δυσπιστία και τον φόβο μεταξύ των ατόμων. Αυτή η κουλτούρα τρόμου κατασκευάζει μία κουλτούρα σιωπής. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι εξαιρετικά δύσκολο να κινητοποιηθεί η διασπορά συλλογικά για ένα κοινό εγχείρημα. Ζώντας επί 75 έτη υπό την αποικιακή πολιτική του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος και κάτω από την κλασική αποικιοκρατία των Μαντσού και των Κινέζων ακόμη παλιότερα, σφυρηλάτησαν μια συγκεκριμένη πατριαρχική νόρμα στους θεσμούς των Ουιγούρων.

FN: Τι θα λέγατε για την αποαποικιοποίηση του κινεζικού αφηγήματος για τους Ουιγούρους, συμπεριλαμβανομένων εντός της κινεζικής διασποράς;

DR: La nature coloniale des relations sino-ouïghoures est méconnue du public chinois, y compris de la diaspora chinoise. Jusqu'à présent, une grande partie de la diaspora chinoise est restée, au mieux, silencieuse depuis le début du génocide ouïghour. La dissidence chinoise a dénoncé les atrocités de la politique communiste mais ne reconnaît pas la relation coloniale, la réduisant délibérément à une simple question de droits humains et de « droits des minorités ». Réduire un peuple au statut de « minorité » est une façon de valider et de légitimer la colonisation.

Pour résoudre le problème qui sous-tend ce discours, nous devons nous attaquer à sa cause profonde, à savoir le colonialisme chinois en terres ouïghoures. Décoloniser les esprits commence par reconnaître la relation coloniale entre la Chine et le Turkestan oriental.  À l'Institut ouïghour d'Europe, le travail de décolonisation des esprits s'adresse non seulement au public sinophone, mais aussi à la diaspora ouïghoure. À cette fin, nous développons actuellement un projet de média web multilingue, notamment en chinois, destiné aux jeunes progressistes de la diaspora chinoise, parallèlement à des émissions en ouïghour, en anglais et en français.

DR: Η αποικιακή φύση των σινο-ουιγουρικών σχέσεων δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή στο κινεζικό κοινό, ακόμη και μεταξύ κινεζικής διασποράς. Έως τώρα, ενώ μεγάλο τμήμα της κινεζικής διασποράς έχει μείνει στην καλύτερη περίπτωση σιωπηλό από την αρχή της γενοκτονίας των Ουιγούρων, ο κινεζικός αντικαθεστωτισμός έχει εκφραστεί ανοιχτά ενάντια στις θηριωδίες της κομμουνιστικής πολιτικής και δεν αναγνωρίζει την αποικιακή σχέση, υποβιβάζοντάς την σκόπιμα σε μία ερώτηση περί απλών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και «δικαιωμάτων των μειονοτήτων». Η υποβάθμιση των ανθρώπων στην κατάσταση της «μειονότητας» είναι ένας τρόπος επικύρωσης και νομιμοποίησης του αποικισμού. Παρόλ’ αυτά, για να λυθεί το υποβόσκον πρόβλημα, πρέπει να αντιμετωπίσουμε το ριζικό αίτιο, το οποίο είναι η κινεζική αποικιοκρατία στη γη των Ουιγούρων. Η αποαποικιοποίηση ξεκινά με την αναγνώριση της αποικιακής σχέσης μεταξύ Κίνας και Ανατολικού Τουρκεστάν.

Στο Ευρωπαϊκό Ουιγουρικό Ινστιτούτο, η εργασία της αποαποικιοποίησης μυαλών απευθύνεται όχι μόνο στο σινόφωνο κοινό, αλλά επίσης και στην ουιγουρική διασπορά. Για τον σκοπό αυτό, αναπτύσσουμε τώρα ένα πολυγλωσσικό διαδικτυακό πρόγραμμα ενημέρωσης, συγκεκριμένα στα κινεζικά, που απευθύνεται σε νεαρούς προοδευτικούς της κινεζικής διασποράς, παράλληλα με εκπομπές στα ουιγουρικά, αγγλικά και γαλλικά.

FN: Εργάζεστε επίσης με νεαρούς Ουιγούρους εξόριστους. Ποιες είναι οι κύριες προκλήσεις και πώς θα περιγράφατε την ταυτότητά τους;

DR: La jeune génération issue de la diaspora nous donne beaucoup d’espoir. Ce sont des jeunes progressistes, féministes et humanistes. Ils souhaitent en savoir plus sur l’histoire ouïghoure, parlent couramment plusieurs langues en plus de celle de leur pays respectifs, étudient dans divers domaines et sont en contact avec la jeunesse de leur pays et de leur temps. Ils souhaitent pouvoir relier le militantisme de la diaspora aux institutions de leur pays, surtout dans les pays occidentaux ; ils sont beaucoup très innovants et compétents.

En 2024, l’Institut ouïghour européen a organisé le tout premier Congrès international de la jeunesse laïque ouïghoure, réunissant une centaine de jeunes Ouïghours du monde entier à Paris pendant une semaine pour débattre des thèmes du colonialisme, du féminisme, de l’antiracisme et de l’artivisme. Depuis, ces jeunes ont organisé plusieurs évènements similaires à plus petite échelle, et cherchent à innover en créant de nouvelles formes de militantisme au sein de la diaspora. Ils sont également très sensibles à la question coloniale et à la décolonisation.

DR: Η νεότερη γενιά, που μεγάλωσε στη διασπορά, μας έδωσε πολλή ελπίδα. Είναι προοδευτική, φεμινιστική και ανθρωπιστική νεολαία. Θέλουν να μάθουν την ιστορία των Ουιγούρων, μιλούν άπταιστα πολλές γλώσσες εκτός από τις γλώσσες των χωρών τους, σπουδάζουν σε πολλούς τομείς και συνδέονται με τη νεολαία και την εποχή των χωρών τους. Θέλουν να είναι σε θέση να συνδέσουν τον ακτιβισμό της διασποράς με τους θεσμούς των χωρών τους, ειδικά στη Δύση. Είναι πολύ περισσότερο καινοτόμοι και ικανοί.

Το 2024, το Ευρωπαϊκό Ουιγουρικό Ινστιτούτο οργάνωσε το πρώτο Διεθνές Κοσμικό Συνέδριο Ουιγουρικής Νεολαίας, φέρνοντας κοντά εκατό νεαρούς Ουιγούρους από όλον τον κόσμο στο Παρίσι για μία εβδομάδα ώστε να συζητηθούν ζητήματα όπως η αποικιοκρατία, ο φεμινισμός, ο αντιρατσισμός και ο καλλιτεχνικός ακτιβισμός (artivism). Έκτοτε, αυτοί οι νεαροί άνθρωποι έχουν οργανώσει πολλές παραπλήσιες συναντήσεις σε μικρότερη κλίμακα, προσπαθώντας να βρουν νέους τρόπους ακτιβισμού εντός της διασποράς. Είναι επίσης πολύ περισσότερο ευαισθητοποιημένοι στο αποικιακό ζήτημα και την αποαποικιοποίηση.

Για να μάθετε περισσότερα, διαβάστε το ειδικό αφιέρωμα στο Global Voices: Καταγραφή των κρατικών διώξεων για τις μειονότητες στην περιοχή Σίντζιανγκ της Κίνας.