Πανό της συνόδου στην 7η Σύνοδο ΑΕ-ΕΕ στη Λουάντα, 24–25 Νοεμβρίου 2025. Φωτογραφία της Adesewa Olofinko. Χρήση με άδεια.

Οι ηγέτες της Αφρικής και της Ευρώπης συναντήθηκαν στη Λουάντα τον Νοέμβριο του 2025 για την 7η Σύνοδο Αφρικανικής Ένωσης-Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΑΕ-ΕΕ), με στόχο την ενίσχυση μιας συνεργασίας, που έχει υποστεί πιέσεις λόγω των γεωπολιτικών αλλαγών και του αυξανόμενου παγκόσμιου ανταγωνισμού. Η σύνοδος σηματοδότησε τα 25 έτη από την επίσημη σύναψη σχέσεων μεταξύ της ΑΕ και της ΕΕ. 

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες συνόδους, οι ηγέτες και στις δύο πλευρές της Μεσογείου αντιμετώπιζαν έναν κόσμο, που υπέστη δραμαρικές αλλαγές από το τελευταίο τους Κοινό Όραμα στις αρχές του 2022. Τότε, ο πόλεμος στην Ουκρανία και το κύμα πραξικοπημάτων στο Σαχέλ δεν είχαν ακόμη αναδιαμορφώσει πλήρως τις παγκόσμιες προτεραιότητες. Μέχρι το 2025 η Ευρώπη φαινόταν να ασχολείται όλο και περισσότερο με τις προκλήσεις ασφαλείας, που την αφορούσαν πιο άμεσα, ενώ η Αφρική συνέχισε να αντιμετωπίζει βίαιες συγκρούσεις σε ορισμένες περιοχές της. 

Για πολλούς Αφρικανούς, ωστόσο, το ερώτημα δεν είναι πλέον γιατί αυτές οι σύνοδοι συνεχίζουν να πραγματοποιούνται, αλλά το πώς οι δεσμεύσεις, που ανακοινώνονται σε τέτοιες συναντήσεις, μεταφράζονται σε καθημερινές πραγματικότητες, ιδιαίτερα για έναν ταχέως αυξανόμενο νεανικό πληθυσμό.

Κατανόηση του παγκόσμιου ανταγωνισμού για την Αφρική

Σήμερα η Αφρική βρίσκεται στο κέντρο επικαλυπτόμενων διμερών και τριμερών συνεργασιών. Από τις αρχές του 2010, η ήπειρος έχει γίνει το πεδίο ενός ανανεωμένου γεωπολιτικού διαγωνισμού. Η πρώτη Σύνοδος Αφρικής-ΕΕ πραγματοποιήθηκε στο Κάιρο τον Απρίλιο του 2000, ακολουθούμενη από τη Σύνοδο της Λισαβόνας το 2007. Οι μετέπειτα σύνοδοι ΑΕ-ΕΕ αντικατόπτριζαν μεταβαλλόμενες παγκόσμιες πραγματικότητες, όπως τις κοινές δεσμεύσεις για το κλίμα το 2010, την έναρξη του Σχεδίου Δράσης ΕΕ-Αφρικής το 2014 και την αναγνώριση της Ατζέντας του ΟΗΕ για το 2030, τη Συμφωνία του Παρισιού και την Ατζέντα 2063 της Αφρικής το 2017.

Άλλοι σύνοδοι «Αφρικής + 1», όπως οι σύνοδοι Κίνας-Αφρικής, Ρωσίας-Αφρικής, Τουρκίας-Αφρικής και ΗΑΕ-Αφρικής, σηματοδοτούν μια εντεινόμενη μάχη για την κατάκτηση αγορών, πόρων και επιρροής στην ήπειρο. Σε ένα βίντεο που δημοσιεύτηκε στο YouTube, η Κόμφορτ Έρο, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Ομάδας Διεθνούς Κρίσης, δήλωσε ότι η Αφρική έχει «ένα αδύναμο κέντρο βαρύτητας χωρίς την αρχιτεκτονική διακυβέρνησης που χρειάζεται».

Στην πράξη, αυτό έχει οδηγήσει σε ένα κατακερματισμένο τοπίο συνεργασιών, στο οποίο οι εξωτερικές δυνάμεις διαπραγματεύονται την επιρροή τους χώρα προς χώρα, ενώ τα αφρικανικά κράτη σχηματίζουν συμμαχίες ως απάντηση στις εσωτερικές και γεωπολιτικές πιέσεις. 

Οι μεταβαλλόμενες δυναμικές ισχύος στην Αφρική

Αυτή η ρευστότητα έχει δημιουργήσει ανομοιόμορφα αποτελέσματα για παγκόσμιους παράγοντες. Η Γαλλία, για παράδειγμα, βιώνει κατάρρευση της επιρροής της σε μεγάλο μέρος του Σαχέλ μετά τη στροφή του Μάλι, της Μπουρκίνα Φάσο και του Νίγηρα προς τη Ρωσία και μετά από επιτυχή στρατιωτικά πραξικοπήματα.

Παρόμοια μοτίβα είναι εμφανή μεταξύ άλλων δυνάμεων. Η μακροχρόνια παρουσία της Κίνας σε ολόκληρη την Αφρική ανταγωνίζεται πλέον πιο ανοιχτά με τις μεσαίες δυνάμεις και τα κράτη του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), τα οποία ασκούν επίσης οικονομική επιρροή σε χώρες όπως το Τζιμπουτί και το Σουδάν σε κλίμακα, που συνήθως συνδέεται με τις παραδοσιακές παγκόσμιες υπερδυνάμεις. 

Ως ένας από τους πιο ενεργούς εξωτερικούς παράγοντες στην Ανατολική Αφρική, τα ΗΑΕ έχουν εν εξελίξει έργα αξίας περίπου 59,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, γεγονός που τα καθιστά την τέταρτη μεγαλύτερη πηγή ροών κεφαλαίων προς την Αφρική, μετά την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, αναλυτές έχουν συνδέσει πτυχές της εμπλοκής των Εμιράτων με συγκρούσεις στη Λιβύη και το Σουδάν, όπου αυτή η εξωτερική απασχόληση, όπως σημειώθηκε στην ανάλυση του Space Journal, ενέχει τον κίνδυνο παράτασης της τοπικής αστάθειας. 

Το οικονομικό αποτύπωμα της Ινδίας έχει επίσης επεκταθεί σε μια διαφορετική τροχιά. Το εμπόριο μεταξύ Ινδίας και Αφρικής έχει σημειώσει μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης 18% από το 2003, φτάνοντας περίπου τα 103 δισεκατομμύρια δολάρια το 2023, καθιστώντας την Ινδία έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους της Αφρικής μαζί με την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Κίνα.

Στο μεταξύ, Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιδιώξει μια πιο επιλεκτική διμερή συμφωνία, συγκεκριμένα για τα κρίσιμα ορυκτά. Αυτό περιλαμβάνει ένα δάνειο 553 εκατομμυρίων δολαρίων για έναν διάδρομο μεταφοράς, που θα συνδέει τη ζώνη χαλκού της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό με το λιμάνι Λομπίτο της Αγκόλας.

Γιατί έχει σημασία η Αφρική

Η Αφρική διαθέτει το 60% του ηλιακού δυναμικού παγκοσμίως και περίπου 30% των παγκόσμιων αποθεμάτων ορυκτών. Επιπλέον, είναι η νεότερη ήπειρος του κόσμου, με το 70 τοις εκατό του πληθυσμού της κάτω των 30 ετών. 

Σύμφωνα με τις Προοπτικές Πληθυσμού του ΟΗΕ, ο πληθυσμός της Αφρικής προβλέπεται να διπλασιαστεί σχεδόν μεταξύ 2020 και 2050, με αύξηση από περίπου 1,3 δισεκατομμύρια σε 2,5 δισεκατομμύρια. Στη συνέχεια, θα αυξηθεί κατά περισσότερο από το ήμισυ κατά το δεύτερο μισό του αιώνα, φτάνοντας περίπου τα 3,9 δισεκατομμύρια έως το 2100. Μέχρι το τέλος του αιώνα, η Αφρική προβλέπεται να έχει σχεδόν τόσο πληθυσμό όσο ολόκληρη η Ασία και περίπου όσο όσο ολόκληρος ο κόσμος το 1975. Περισσότεροι από ένας στους τρεις ανθρώπους στη Γη το 2100 θα είναι Αφρικανοί.

Αυτή η πολυπληθής ερωτοτροπία του κόσμου με την Αφρική εκτείνεται πέρα από τα ορυκτά και τις αγορές της, φτάνοντας μέχρι τους χώρους της πληροφόρησης. Τα κρατικά υποστηριζόμενα ΜΜΕ της Κίνας και της Ρωσίας, όπως το CGTN, Xinhua, Russia Today και Sputnik, ανταγωνίζονται πλέον για το αφρικανικό κοινό μαζί με δυτικά τηλεοπτικά δίκτυα όπως το BBC και το CNN, καθώς και το υποστηριζόμενο από το Κατάρ Al Jazeera, το Hausa TV του Ιράν, το Deutsche Welle της Γερμανίας και το πολύγλωσσο TRT Afrika της Τουρκίας. 

Φαίνεται ότι ο αγώνας για επιρροή στην Αφρική αφορά τόσο τις αφηγήσεις όσο και την ισχύ.

Η εκπρόσωπος της Φινλανδίας για θέματα νεολαίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Alma Jokinen, στην 7η Σύνοδο ΑΕ-ΕΕ στη Λουάντα στις 25 Νοεμβρίου 2025. Φωτογραφία της Adesewa Olofinko. Χρήση με άδεια.

Εκπροσώπηση των νέων και τα τυφλά σημεία της συνόδου 2025

Εν μέσω της ρητορικής για ένα κοινό μέλλον στη Σύνοδο ΑΕ-ΕΕ του 2025, ένα επίμονο χάσμα παρέμεινε. Ενώ η Αφρικανική Ένωση όρισε το 2025 ως το Έτος των Αποζημιώσεων, η ευρωπαϊκή πλευρά καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε αναγνωρίσεις και όχι σε δεσμεύσεις. Φαίνεται ότι η έκκληση της Αφρικής για ιστορική δικαιοσύνη δεν είχε τη θεσμική σαφήνεια και την πολιτική σοβαρότητα που απαιτούνται για να επιβάλει μια ουσιαστική δέσμευση, ακόμη και όταν η ευρωπαϊκή πλευρά συνέχιζε να προσεγγίζει τα ζητήματα της ιστορικής ευθύνης με προσοχή και αναβολή.

Αυτή η ασυμμετρία αντικατοπτρίστηκε και στην πολιτική συμμετοχής στην ίδια τη σύνοδο. 

Μιλώντας στο Global Voices στο περιθώριο της συνόδου, η Alma Jokinen, εκπρόσωπος της νεολαίας της Φινλανδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αναφέρθηκε στο ποιοι ήταν πραγματικά παρόντες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Από όσο γνωρίζω, είμαι η μόνη εκπρόσωπος της νεολαίας σε οποιαδήποτε εθνική αντιπροσωπεία, η μόνη επίσημη εκπρόσωπος της νεολαίας εδώ. Ακόμη και μερικοί από όσους κάνουν ρεπορτάζ από τη σύνοδο της νεολαίας δεν είναι νέοι… Εύχομαι στο μέλλον να υπάρχουν πολλοί περισσότεροι παρόντες.

Η στιγμή αυτή αντανακλούσε ένα ευρύτερο μοτίβο στις σχέσεις μεταξύ της Αφρικανικής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου οι φιλόδοξες δηλώσεις για την ένταξη και τη διαγενεακή συνεργασία συνεχίζουν να συνυπάρχουν με θεσμικές πρακτικές που περιθωριοποιούν τους ίδιους τους ανθρώπους, που αναμένεται να κληρονομήσουν τα αποτελέσματα αυτών των συμφωνιών.