Φοιτητές και φοιτήτριες διαμαρτύρονται κρατώντας ένα πανό που γράφει «Η επιστήμη και το δημόσιο πανεπιστήμιο είναι δικαιώματα του λαού». Φωτογραφία από Diario UNO, χρησιμοποιείται με άδεια.

Αυτό το άρθρο γράφτηκε από τον ακτιβιστή Facundo Rodriguez στο πλαίσιο του προγράμματος Youth Voices for Digital Rights του CADE, με επικεφαλής το Forus, και δημοσιεύεται εδώ στο πλαίσιο συμφωνίας συνεργασίας με το Global Voices .

Σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο όπου τα δικαιώματά μας στη διαμαρτυρία αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις, η εμπειρία της Αργεντινής στις διαδηλώσεις νέων, σε μια εποχή διαμαρτυριών της Γενιάς Ζ παγκοσμίως, προσφέρει μια οπτική γωνία για το πώς οργανώνεται η σύγχρονη συμμετοχή των νέων και πώς μπορεί να αναδυθεί από το «σκοτάδι του αστικού χώρου».

Οι τελευταίες διαμαρτυρίες κατά των πανεπιστημίων στην Αργεντινή ξεκίνησαν το 2024, τον πρώτο χρόνο της  κυβέρνησης Χαβιέρ Μιλέι, και πυροδοτήθηκαν από τη λιτότητα, τον πληθωρισμό και τις περικοπές στον προϋπολογισμό της δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, οι οποίες απείλησαν τον ιστορικό ρόλο των δημόσιων πανεπιστημίων ως κινητήριες δυνάμεις κοινωνικής κινητικότητας. Πάνω από ένα χρόνο αργότερα, συγχωνεύονται τώρα με πιο πρόσφατες κινητοποιήσεις, που αντανακλούν βαθύτερες γενεαλογικές ανησυχίες σχετικά με την ισότιμη μεταχείριση των φύλων, την ισότιμη πρόσβαση στη γνώση, την κοινωνική κινητικότητα και το μέλλον των δημόσιων θεσμών. 

Σε αντίθεση με τα κινήματα των προηγούμενων δεκαετιών, οι διαμαρτυρίες στην Αργεντινή υπό την ηγεσία των νέων οργανώνονται όλο και περισσότερο ψηφιακά μέσω πλατφορμών όπως το TikTok, το Instagram και το WhatsApp και όχι μέσω συνδικάτων ή πολιτικών κομμάτων. Η Marcha Federal Universitaria τον Απρίλιο του 2024, η οποία αναπαράχθηκε τον Οκτώβριο, εξαπλώθηκε γρήγορα μέσω ετικετών όπως το #MarchaFederalUniversitaria, που συντονίζονται από φοιτητικές ομάδες και ανοιχτά δίκτυα σε εθνικό επίπεδο.

Η υπεράσπιση της δημόσιας εκπαίδευσης έχει καταστεί κεντρική. Αυτό το κίνημα καθοδηγείται από μια γενιά, που γνωρίζει πώς επηρεάζει άμεσα η υποχρηματοδότηση των δημόσιων πανεπιστημίων την πρόσβασή τους σε ποιοτική τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Σε πρόσφατες μαζικές πορείες υπεράσπισης των πανεπιστημίων, ο παράγοντας της «οργανικότητας» ήταν για άλλη μια φορά εμφανής. Η μαζική συμμετοχή δεν οφειλόταν αποκλειστικά σε φοιτητικές ή συνδικαλιστικές οργανώσεις («οργανικές»), αλλά και σε δεκάδες χιλιάδες ανεξάρτητους φοιτητές και φοιτήτριες, μη ακτιβιστές, που ένιωσαν ατομικά καλεσμένους να συμμετάσχουν. Η οργάνωση αυτών των διαμαρτυριών συνδύασε τη δράση στους δρόμους με πολυάριθμες πρωτοβουλίες κοινωνικής δικτύωσης (βίντεο TikTok, νήματα X, γραφικό περιεχόμενο) για την ευαισθητοποίηση σχετικά με το ζήτημα.

Στις 17 Σεπτεμβρίου 2025, δεκάδες χιλιάδες διαδήλωσαν στο Μπουένος Άιρες απαιτώντας την αποκατάσταση της χρηματοδότησης για τα δημόσια πανεπιστήμια και την παιδιατρική υγεία, στο πλαίσιο ευρύτερων διαμαρτυριών κατά των μέτρων λιτότητας που στοχεύουν στην εκπαίδευση και την υγεία. Κινητοποιήθηκαν αναρτήσεις και εκκλήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με συνθήματα όπως «Nuestro futuro no se vete» («Το μέλλον μας δεν μπορεί να τεθεί υπό βέτο»), που σχετίζονται με το σχέδιο διαμαρτυρίας.

Πρόσφατα δεδομένα από την πρωτοβουλία EU SEE υποδεικνύουν μια τάση κινητοποίησης των νέων γενιών μέσω υβριδικών μοντέλων, όπου οι παραδοσιακοί και ψηφιακοί μηχανισμοί συμμετοχής συνυπάρχουν με αποκεντρωμένες, οριζόντιες και εκρηκτικές μορφές πολιτικής δράσης.

Ταυτόχρονα, η πίεση στον αστικό χώρο, στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, η πόλωση και οι εκστρατείες παραπληροφόρησης διαμορφώνουν τη συμμετοχή. Ωστόσο, καμία μορφή αστικής συμμετοχής δεν είναι στατική και σε ολόκληρη την περιοχή βλέπουμε να αναδύονται νέοι τρόποι διαμαρτυρίας: διαγενεακοί συνασπισμοί, ψηφιακά διαμεσολαβούμενες εκστρατείες και δράσεις με επικεφαλής τους νέους, που συνδυάζουν την διαδικτυακή κινητοποίηση με την παρουσία στους δρόμους.

Η Γενιά Ζ, όσοι γεννήθηκαν από τα τέλη της δεκαετίας του '90 έως τις αρχές της δεκαετίας του '10, αντιπροσωπεύει πλέον περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Λατινικής Αμερικής, ή περίπου 160 εκατομμύρια νέους, έναν στους τέσσερις Λατινοαμερικανούς.  Ως  ψηφιακοί ιθαγενείς, έχουν αναπτύξει νέες μορφές παρακοινωνικής εμπλοκής στο διαδίκτυο και μοιράζονται βασικές ανησυχίες: την κλιματική κρίση, τις κοινωνικές, έμφυλες και οικονομικές αδικίες, καθώς και τις αυξημένες οικονομικές πιέσεις.

Οι διαμαρτυρίες των νέων στην Αργεντινή, ιδιαίτερα αυτές της GenZ, λειτουργούν με βάση αυτό το μοντέλο δράσης: μια διπλή πορεία, όπου οι δρόμοι και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν ανταγωνίζονται, αλλά μάλλον ενισχύουν το ένα το άλλο. Ενώ αυτά τα κινήματα κληρονομούν τακτικές από τον παραδοσιακό ακτιβισμό, τις επανερμηνεύουν με τη δική τους λογική.

Σε αντίθεση με τις κινητοποιήσεις που καθοδηγούνται από παραδοσιακούς φορείς, όπως τα συνδικάτα ή τα πολιτικά κόμματα, οι οποίες ακολουθούν μια ανόργανη, ιεραρχική και σχεδιασμένη δομή, η συμμετοχή των νέων είναι συχνά πολύ λιγότερο δομημένη, πιο ατομική και πυροδοτείται από συγκεκριμένα γεγονότα που δημιουργούν μαζική συμμετοχή. Ωστόσο, αυτοί οι νέοι φορείς συνεργάζονται επίσης με παραδοσιακές δομές, οι οποίες παρέχουν πολιτική και οργανωτική υποστήριξη στα κινήματα.

Η «Πράσινη Παλίρροια»

Η εκστρατεία για νόμιμες, ασφαλείς και δωρεάν αμβλώσεις υπό την αιγίδα του κινήματος Marea Verde (Πράσινη Παλίρροια) γύρω στο 2015 και το 2020, είναι ιδιαίτερα ενδεικτική αυτής της δυναμικής. Παρόλο που υπήρχε κεντρικός συντονισμός μέσω μιας εθνικής εκστρατείας, διασφάλισε την επιτυχία και τη μαζική απήχησή της μια κοινωνική δυναμική, που έγινε αυτόνομη και οργανική.

Το κίνημα Ni Una Menos (Ούτε Μία Γυναίκα Λιγότερη) συγκεκριμένα ένωσε εκατομμύρια ανθρώπους για να αντιμετωπίσουν τη σεξιστική μαχητική βία, από το 2015. Ένα τουίτ μετατράπηκε σε σύνθημα και σε viral ετικέτα, εξαπλώθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μετατράπηκε σε μαζικό κίνημα. Οι ακτιβιστές της Γενιάς Ζ και των millennials όχι μόνο ενίσχυσαν το μήνυμα στο διαδίκτυο, αλλά οδήγησαν και σε τεράστιες κινητοποιήσεις εκτός διαδικτύου. Για πολλά νεαρά άτομα από την Αργεντινή, το κίνημα ήταν ένα καθοριστικό σημείο εισόδου στον φεμινισμό εμπνέοντάς τους τη συμμετοχή όχι μόνο σε πορείες κατά των γυναικοκτονιών αλλά και σε σχετικές εκστρατείες, όπως ο επιτυχημένος αγώνας για τα αναπαραγωγικά δικαιώματα. Το κίνημα έγινε ένα φαινόμενο πολιτιστικής ταυτότητας.

Αυτό το κύμα λειτούργησε ταυτόχρονα σε δύο μέτωπα. Στους δρόμους, μέσω μαζικών διαμαρτυριών, «pañuelazos» (διαδηλώσεων με το πράσινο μαντήλι) και αγρυπνιών, που επέδειξαν σωματική δύναμη και εδαφική παρουσία. Και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το πράσινο μαντήλι έγινε σύμβολο και μια συνεχής γεννήτρια περιεχομένου εκπαιδεύοντας, πιέζοντας τους εκπροσώπους και διαμορφώνοντας την ατζέντα των ΜΜΕ.

Η ίδια ψηφιακά καθοδηγούμενη δυναμική έχει διαμορφώσει και άλλες διαγενεακές και διατομεακές διαμαρτυρίες. Τον Οκτώβριο του 2025, χιλιάδες συγκεντρώθηκαν στο Μπουένος Άιρες απαιτώντας δικαιοσύνη για τρεις νεαρές γυναίκες, των οποίων τα βασανιστήρια και οι δολοφονίες είχαν μεταδοθεί στο διαδίκτυο. Και στις δύο περιπτώσεις, οι νέοι της Αργεντινής χρησιμοποιούν τα εργαλεία της γενιάς τους για να μετατρέψουν την διαδικτυακή οργή σε συλλογική δράση στον πραγματικό κόσμο, που βασίζεται στη συνδεσιμότητα και την ταχεία κινητοποίηση.

Το πολιτικό πλαίσιο είναι καθοριστικό. Η περίοδος 2015–2021 σηματοδότησε την κορύφωση του φεμινιστικού αγώνα, ο οποίος πέτυχε να πυροδοτήσει δημόσιο διάλογο και να διασφαλίσει τα αναπαραγωγικά δικαιώματα καταπολεμώντας την έμφυλη βία και τις γυναικοκτονίες στο επίκεντρο της εθνικής ατζέντας. Η τρέχουσα πολιτική περίοδος στην Αργεντινή έχει προσπαθήσει να περιορίσει ορισμένες από αυτές τις συζητήσεις.

Εν τω μεταξύ, η κληρονομιά των Μητέρων και των Γιαγιάδων της Πλατείας Μαΐου εξακολουθεί να διαμορφώνει τα σημερινά κινήματα στη χώρα. Εν μέσω της τελευταίας δικτατορίας (1976–1983), αυτές οι γυναίκες βγήκαν στους δρόμους για να απαιτήσουν την ασφαλή επιστροφή των εξαφανισμένων γιων, κορών και εγγονιών τους, ένας αγώνας που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Η κυβέρνηση του Μιλέι, ωστόσο, έχει προσπαθήσει να αναιρέσει πτυχές της φεμινιστικής ατζέντας μειώνοντας τη θεσμική υποστήριξη για τις πολιτικές για τα φύλα, αποχρηματοδοτώντας προγράμματα και αμφισβητώντας τη νομιμότητα των φεμινιστικών αιτημάτων.

Αυτό έχει οδηγήσει σε πολλά άλλα κινήματα, που συνδέονται με την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική ισότητα, καθώς και σε μια ανανεωμένη επείγουσα ανάγκη για κρατική ευθύνη. Τα φεμινιστικά κινήματα είναι επίσης ενεργά και επιδιώκουν να ανακτήσουν δυναμική σε αυτό το πλαίσιο.

Η μετατόπιση των συμφραζομένων

Αυτή η λογική της κινητοποίησης των πολιτών, αν και με τα δικά της χαρακτηριστικά, έχει προηγούμενα σε άλλες επαρχίες και περιβάλλοντα. Στην περιοχή Έντρε Ρίος, οι διαμαρτυρίες για την προστασία των υγροτόπων και των ποταμών αποτελούν κεντρικό χαρακτηριστικό της δημόσιας ατζέντας, η οποία διαμορφώνεται ιδιαίτερα από τη γεωγραφία της περιοχής, με τα πολλά κανάλια γλυκού νερού και τους υγροτόπους της.

Αν και δεν είναι τόσο μεγάλης κλίμακας ή με πρωτοβουλία των νέων όσο το Πράσινο Κύμα, αυτά τα κινήματα μοιράζονται χαρακτηριστικά αυτοσυγκρότησης. Βασίζονται επίσης σε ένα βασικό ιστορικό προηγούμενο στην επαρχία: την μαζική αντίσταση των πολιτών της Γκουαλεγκουαϊτσού κατά της εγκατάστασης του εργοστασίου χαρτοπολτού UPM-Kymmene Oyj (UMP) (πρώην Botnia), το οποίο απέδειξε την ικανότητα της κοινωνίας των πολιτών να οργανώνεται βιώσιμα εκτός των παραδοσιακών δομών.

Η μεγαλύτερη πρόκληση αυτού του υβριδικού μοντέλου είναι ο κίνδυνος του καθαρά συμβολικού ή παραστατικού ακτιβισμού: η ψευδαίσθηση ότι ο ψηφιακός ακτιβισμός (η δημοσίευση μιας ιστορίας, η υπογραφή μιας διαδικτυακής αίτησης) είναι επαρκής από μόνος του, αντικαθιστώντας τη συλλογική δράση επί τόπου.

Τα ίδια τα νεανικά κινήματα δείχνουν ότι ο δημόσιος και φυσικός δρόμος παραμένουν κεντρικοί και αναντικατάστατοι. Η Πορεία Υπερηφάνειας ΛΟΑΤΚΙ+ , η οποία κινητοποιεί εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους σε όλες τις επαρχίες της Αργεντινής κάθε Νοέμβριο από το 1992, στη μνήμη της ίδρυσης του Nuestro Mundo, της πρώτης οργάνωσης ΛΟΑΤΚΙ+ στη Λατινική Αμερική το 1967, αποτελεί απόδειξη αυτού. Ενώ θα μπορούσε να υπάρξει ως ψηφιακή εκδήλωση, η φυσική συγκέντρωση, ο εορτασμός των σωμάτων σε δημόσιο χώρο και η επίδειξη αριθμών παραμένουν αναντικατάστατες πολιτικές πράξεις.

Το μέλλον των κινητοποιήσεων της Γενιάς Ζ στην Αργεντινή δεν φαίνεται να είναι καθαρά ψηφιακό ή καθαρά αναλογικό. Είναι αυτή η διπλή πορεία: τα κοινωνικά δίκτυα για την οργάνωση, την ευαισθητοποίηση και την οικοδόμηση ταυτότητας· οι δρόμοι για την άσκηση πίεσης, την ορατότητα της συλλογικής δύναμης και την υλοποίηση της αλλαγής.

Αποποίηση ευθύνης: Η παρούσα δημοσίευση συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το περιεχόμενό της αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του Facundo Rodriguez και της Forus και δεν αντικατοπτρίζει απαραίτητα τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.