#ΙστορίεςΠουΕμπνέουν. Γνωρίστε δέκα ακτιβιστές και ακτιβίστριες, που χρησιμοποιούν ψηφιακά μέσα για να ενδυναμώσουν και να προωθήσουν τις γλώσσες των Μάγια στο Μεξικό.

Φωτογραφία από τον Raúl Sánchez Pérez, χρησιμοποιείται με την άδεια του.

Διαβάστε την εμπνευσμένη ιστορία ενός από τους δικαιούχους που επιλέχθηκαν για την Υποτροφία Ψηφιακού Ακτιβισμού της Γλώσσας των Μάγια 2024, που διοργανώνεται από το Rising Voices. Σε αυτό το προσωπικό δοκίμιο, ο συγγραφέας μοιράζεται την ιστορία του για τον ακτιβισμό και το έργο του, με το οποίο επιδιώκει να προωθήσει τη μητρική του γλώσσα εντός της κοινότητάς του και στο διαδίκτυο.

Το όνομα μου είναι José Raúl Sánchez Pérez και είμαι 22 χρονών. Έχω πτυχίο στις γλώσσες και πολιτισμό με ειδικότητα στην διδασκαλία και μιλάω την γλώσσα τσ'ολ. Προέρχομαι από την κοινόχρηστη γη Πανχουίτζ Τιανίχα του δήμου Τίλα στην Τσιάπας του Μεξικού. Ονομάζεται έτσι, επειδή η κοινότητα βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο. Η λέξη πανχουίτζ (panhuitz) μεταφράζεται στα ισπανικά ως «πάνω στον λόφο» και Τιανίχα (Tianija) είναι το όνομα του ποταμιού που διασχίζει την περιοχή.

Στην κοινότητα Πανχουίτζ, παιδιά, ενήλικες και ηλικιωμένοι μιλάμε τσ'ολ, καθώς είναι η μητρική μας γλώσσα. Στην κοινότητα μου, οι άνθρωποι είναι ειρηνικοί, ταπεινοί και ενωμένοι και αυτό μας κάνει να ξεχωρίζουμε. Υποστηρίζουμε ο ένας τον άλλον σε κάθε γιορτή και, είτε άντρες είτε γυναίκες, όλοι βοηθάμε με την προετοιμασία του φαγητού. Οι άντρες πλένουν τα φύλλα για τα ταμάλες, ανάβουν την φωτιά, βάζουν τα ταμάλες στη χύτρα και περιμένουν να ψηθούν. Οι γυναίκες, από την άλλη, φέρνουν την ζύμη, φτιάχνουν τα ταμάλες και τις τορτίγιες. Υποστηρίζουμε ο ένας τον άλλον στα πάντα.

Πανχουίτζ Τιανίχα, κοινόχρηστη γη. Φωτογραφία: José Raúl Sánchez Pérez, χρησιμοποιείται με άδεια.

Στην κοινότητα μου υπάρχει παντού πράσινο, κατοικίδια καθώς και άγρια ζώα. Μπορεί κανείς, επίσης, να απολαύσει πανέμορφα τοπία και κελάηδημα πρωί-βράδυ. Φτιάχνουμε χειροτεχνίες από πηλό χρησιμοποιώντας ειδικό λίπασμα ή λάσπη και μικρά κρύσταλλα, γνωστά ως μπαξ (bax). Από αυτά τα υλικά, δημιουργούνται γουδιά, μαγειρικές πλάκες, κανάτες, πιάτα και γυαλιά.

Ένα παράθυρο στην κοσμοθεωρία των Τσ'ολ

Η γλώσσα τσ'ολ δεν αποτελεί απλά έναν τρόπο επικοινωνίας, αλλά και έναν φορέα μιας πλούσιας πολιτισμικής κουλτούρας και αρχαίας γνώσης. Είναι ένα παράθυρο στην κοσμοθεωρία των ομιλητών της. Μέσω των λέξεων και της γραμματικής, διαδόθηκαν μέσα στα χρόνια οι αρχές, οι θρύλοι, οι τελετουργίες και οι γνώσεις σχετικά με την φύση. Η γλώσσα είναι ένας ανεκτίμητος πολιτισμικός θησαυρός, ο οποίος κρύβει μέσα του την ταυτότητα, την ιστορία και την κοσμοθεωρία μιας αρχαίας κοινότητας ιθαγενών. Για αυτό και με νοιάζει να διατηρήσω την γλώσσα μου και να την μιλώ με περηφάνεια.

Τα εργαστήρια έχουν βοηθήσει πολύ την κοινότητα μου να εξασκήσει την γλώσσα. Παραδείγματος χάριν, διάβασμα και συγγραφή βοηθάνε με την γραμματική και το λεξιλόγιο, ενώ τα εργαστήρια ομιλίας, με θεματική την καθημερινότητα, αποτελούν χώρους εξάσκησης της γλώσσας τσ'ολ. Επιπλέον, προωθείται και η ανταλλαγή ιδεών από γενιά σε γενιά. Νέοι και γέροι έρχονται κοντά με το να μοιράζονται ιστορίες και παραδόσεις, ενισχύοντας την εκμάθηση της γλώσσας. Με αυτά τα εργαστήρια, οι νέοι όχι μόνο μαθαίνουν την γλώσσα, αλλά και αποκτούν την αίσθηση της πολιτισμικής τους ταυτότητας και υπερηφάνειας.

Αυτές οι δραστηριότητες με παρότρυναν να παλέψω για την διατήρηση της γλώσσας μου. Ο ακτιβισμός μου ξεκίνησε με βίντεο εκμάθησης της γλώσσας τσ'ολ χρησιμοποιώντας απλό λεξιλόγιο: καθημερινές εκφράσεις, ονόματα ζώων και φρούτων. Βιντεοσκοπούσα, επίσης, προφορικές ιστορίες, τραγούδια και παραδοσιακές πρακτικές. Επιπλέον, μετέφρασα στην γλώσσα τσ'ολ διάφορες ιστορίες, γρίφους και γλωσσοδέτες. Μέσω αυτού του έργου, προσπαθώ να διατηρήσω και να διαδώσω τις γνώσεις της κοινότητας μου σε παγκόσμιο επίπεδο.

Φωτογραφία: «Aprendamos La Lengua CH'ol-Cholero de Corazón Tila (Ας μάθουμε την τσ'ολ – Τσολέρο της περιοχής Τίλα)», κανάλι στο YouTube.

Για να συνεχίσω να ενισχύω και να διατηρώ την γλώσσα μου, πήρα μέρος στο Ψηφιακό Πρόγραμμα Ακτιβισμού για τις Γλώσσες των Μάγια (Digital Activism Program for Mayan Languages) στην πλατφόρμα Rising Voices. Το πρόγραμμα «Ας μάθουμε για την γλώσσα τσ'ολ» περιλαμβάνει μια σειρά από εργαστήρια για παιδιά και εφήβους της κοινότητας. Μέσω αυτών, μπορούν να μάθουν γραμματική και να ενισχύσουν το λεξιλόγιο τους στην γλώσσα τσ'ολ. Προτεραιότητα αποτελεί να ενσταλάξουμε στα παιδιά την σημασία εξάσκησης και ενίσχυσης της γλώσσας τους, καθώς και κάθε πολιτισμική γνώση που την συνοδεύει. Σκοπός αυτού του εγχειρήματος είναι να διασφαλιστεί πως η ιστορία της κοινότητας θα παραμείνει κυρίαρχη καθ’ όλη την παιδική ηλικία. Διότι, όταν μια γλώσσα είναι προς εξαφάνιση, η ιστορία ενός ολόκληρου λαού πεθαίνει.

Χρήση ψηφιακών μέσων για την αναβίωση της γλώσσας τσ'ολ

Κύρια στρατηγική για την διατήρηση και ενίσχυση της γλώσσας τσ'ολ αποτελεί η χρήση των ψηφιακών μέσων. Η εύκολη πρόσβαση σε γλωσσολογικό υλικό επιτρέπει τόσο στους ομιλητές όσο και στους μαθητευόμενους να έρθουν σε επαφή με την γλώσσα διαδραστικά με τρόπο δημιουργικό.

Με την δημιουργία περιεχομένου στην γλώσσα τσ'ολ, όπως βίντεο, podcast και δημοσιεύσεις, όχι μόνο εμπλουτίζεται η πολιτισμική κληρονομιά, αλλά και παροτρύνονται οι νέες γενιές να χρησιμοποιούν και να εκτιμούν την γλώσσα τους. Επιπλέον, αυτά τα ψηφιακά εργαλεία ενθαρρύνουν την δημιουργία διαδικτυακών κοινοτήτων, όπου και μπορεί κανείς να μοιραστεί παραδόσεις, να καταγράψει προφορικές ιστορίες και να δημιουργήσει δίκτυα υποστήριξης. Με αυτόν τον τρόπο, η γλώσσα τσ'ολ αναζωογονείται και αυξάνεται η ορατότητά της σε έναν ψηφιακό κόσμο συνεχώς μεταβαλλόμενο.

Φωτογραφία από τον Δρ. Alberto Mariano Gutiérrez, χρησιμοποιείται με την άδεια του.

Εμπόδιο για τις γλώσσες των ιθαγενών αποτελούν η παγκοσμιοποίηση και η επιρροή κυρίαρχων γλωσσών όπως τα ισπανικά. Ως αποτέλεσμα, τα τσ'ολ διαδίδονται όλο και λιγότερο από γενιά σε γενιά. Άλλο ένα εμπόδιο αποτελεί το εκπαιδευτικό σύστημα. Τα σχολεία δεν παρέχουν αρκετά δίγλωσσα προγράμματα ούτε εκπαιδευτικό υλικό στην ιθαγενή γλώσσα. Γεγονός που σημαίνει ότι τα παιδιά δεν έχουν την ευκαιρία να μάθουν να χρησιμοποιούν την μητρική τους γλώσσα σε επίσημα εκπαιδευτικά συγκείμενα. Σε αυτή την κατάσταση, μερίδιο ευθύνης έχουν και οι γονείς, οι οποίοι δεν ενδιαφέρονται να μάθουν τσ'ολ στα παιδιά τους και προτιμούν η μητρική γλώσσα των παιδιών τους να είναι τα ισπανικά. Αυτό συμβαίνει κυρίως γιατί φοβούνται ότι τα παιδιά τους θα είναι στο περιθώριο ή θα βιώσουν ρατσισμό λόγω γλώσσας.

Η διατήρηση της γλώσσας τσ'ολ είναι μια ύψιστης σημασίας αποστολή. Μόνο έτσι θα εξασφαλιστεί η πολιτισμική κληρονομιά των ιθαγενών και θα συνεχίσει να αποτελεί ενεργό κομμάτι της παγκόσμιας κληρονομιάς και ιστορίας. Η ενίσχυση και η διατήρηση γλωσσών απαιτεί ομαδική προσπάθεια και σεβασμό προς την γλωσσολογική και πολιτισμική ποικιλία που χαρακτηρίζει την ανθρωπότητα. Έτσι, ευελπιστώ, πως με τα εργαστήρια και τα βίντεο, θα έχω μεγαλύτερο αντίκτυπο στις νέες γενιές. Ευελπιστώ, να ευαισθητοποιηθούν με την πολιτισμική αξία των γλωσσών των ιθαγενών.