Aidan White. Φωτογραφία: Portalb.mk, χρήση με άδεια.

Αυτή η συνέντευξη της Elida Zylbeari δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά από το Portalb.mk. Μια επεξεργασμένη έκδοση αναδημοσιεύεται εδώ βάσει συμφωνίας κοινής χρήσης περιεχομένου μεταξύ Global Voices και Ιδρύματος Metamorphosis. 

Ο Aidan White είναι ο ιδρυτής του Δικτύου Ηθικής Δημοσιογραφίας (EJN). Διετέλεσε γενικός γραμματέας της Διεθνούς Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων (IFJ) για 25 χρόνια, έχει εργαστεί εκτενώς ως δημοσιογράφος και υπέρμαχος ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ηθικής και της ελευθερίας του Τύπου. Έπαιξε βασικό ρόλο στη δημιουργία παγκόσμιων πρωτοβουλιών όπως η IFEX και η INSI, συμμετείχε στην επιτροπή διορισμών του IMPRESS το 2014 και επιμελήθηκε σημαντικές εκθέσεις του EJN σε θέματα όπως η ελευθερία των ΜΜΕ, η διαφθορά και η δημοσιογραφία στην εποχή μετά την αλήθεια, πριν παραιτηθεί από τη θέση του Διευθυντή του EJN το 2018 και γίνει επίτιμος πρόεδρος το 2021.

Σε αυτή τη συνέντευξη, συζητά την τρέχουσα παγκόσμια έλλειψη εμπιστοσύνης στα ΜΜΕ και τι, αν μη τι άλλο, μπορεί να γίνει γι’ αυτό. Η συνέντευξη έχει υποστεί επεξεργασία για λόγους έκτασης και σαφήνειας.

Portalb.mk: Γιατί υπάρχει έλλειψη εμπιστοσύνης στα ΜΜΕ στις μέρες μας;

Aidan White (AW): Ζούμε σε μια εποχή, όπου υπάρχει ένα σημαντικό πρόβλημα εμπιστοσύνης, όχι επειδή το κοινό ή ο κόσμος γενικότερα είναι συγκεκριμένα κατά της δημοσιογραφίας, αλλά λόγω του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι λαμβάνουν τις πληροφορίες σήμερα. Υπάρχει μια απίστευτη ποσότητα προκατάληψης, προπαγάνδας και κακοποιητικής επικοινωνίας, ιδιαίτερα μέσω των κοινωνικών δικτύων. Οι άνθρωποι είναι μπερδεμένοι και αβέβαιοι για το τι είναι αλήθεια και τι όχι. Ως αποτέλεσμα, δεν εμπιστεύονται πλέον τις πληροφορίες, ακόμη και όταν είναι καλά ερευνημένες ή παράγονται από επιστήμονες και αξιόπιστους ερευνητές, κάτι που είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση του κόσμου.

Αυτή η έλλειψη εμπιστοσύνης πηγάζει από διάφορους παράγοντες. Ένας από αυτούς είναι η μεταβαλλόμενη φύση της ίδιας της επικοινωνίας. Υπάρχει μια συντριπτική ποσότητα παραπληροφόρησης, προσβλητικού περιεχομένου, ανήθικων και ανακριβών πληροφοριών, κακόβουλων ψεμάτων και προπαγάνδας παντού. Αυτό δημιουργεί ένα χαοτικό περιβάλλον πληροφόρησης.

Πολιτικά, βλέπουμε κυβερνήσεις και διάφορους παράγοντες να χρησιμοποιούν δίκτυα πληροφοριών για τη διάδοση παραπλανητικών πληροφοριών και καταχρηστικών επικοινωνιών. Αυτή η παρέμβαση επηρεάζει τις δημοκρατικές διαδικασίες, όπως οι εκλογές. Ως αποτέλεσμα αυτού του χάους πληροφοριών, οι άνθρωποι έχουν αλλάξει: τώρα έχουν λιγότερη εμπιστοσύνη στις εξωτερικές πηγές πληροφοριών και αντ’ αυτού βασίζονται στα στενά, προσωπικά τους δίκτυα για πληροφορίες. Αυτό περιλαμβάνει φίλους, γείτονες και ομάδες της κοινότητας όπως αυτές στο WhatsApp. Αυτή η στροφή σε στενές, τοπικές κοινότητες για ειδήσεις και πληροφορίες έχει δημιουργήσει ένα ευρύτερο πρόβλημα εμπιστοσύνης, το οποίο είναι πολύ επικίνδυνο. Ο κίνδυνος έγκειται στην πιθανότητα οι κακόβουλες πληροφορίες να έχουν αδικαιολόγητη επιρροή στην κοινωνία. Για παράδειγμα, έχει γίνει πολύ εύκολο να διαδοθεί ρητορική μίσους, να υποκινηθεί βία και να κλιμακωθούν οι εντάσεις, ειδικά σε περιόδους συγκρούσεων ή οικονομικής παρακμής. Τα ΜΜΕ διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην καταπολέμηση αυτού του γεγονότος. Η επαγγελματική δημοσιογραφία έχει κοινωνική ευθύνη να παρέχει αξιόπιστες πληροφορίες στο κοινό.

Portalb.mk: Έχουν, όμως, αποδείξει τα ΜΜΕ την αξιοπιστία τους αρκετά; Αναφέρομαι συγκεκριμένα στα επαγγελματικά ΜΜΕ.

AW: Πολλοί στα ΜΜΕ μπορεί να πιστεύουν ότι το έχουν κάνει, αλλά προσωπικά δεν νομίζω ότι το έχουν κάνει. Δεν το έχουν αποδείξει πειστικά. Πάρτε για παράδειγμα τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα επαγγελματικά ΜΜΕ στις ΗΠΑ νόμιζαν ότι έλεγαν την αλήθεια και όντως έλεγαν την αλήθεια, σε μεγάλο βαθμό. Μετέδωσαν την αλήθεια για τον Ντόναλντ Τραμπ: τον μισογυνισμό του, τον ρατσισμό του, την υποτιθέμενη παρανομία του, την αναξιοπιστία του και όλες τις δοκιμασίες που αντιμετώπισε. Ωστόσο, παρά την αλήθεια που έλεγαν, πολλοί άνθρωποι εξακολουθούσαν να τον ψήφισαν.

Portalb.mk: Γιατί;

AW: Επειδή, ενώ τα ΜΜΕ επικεντρώθηκαν στην αποκάλυψη των ελαττωμάτων του Τραμπ, απέτυχαν να συνδεθούν με την πραγματικότητα της ζωής των ψηφοφόρων. Πολλοί ψηφοφόροι δεν ενδιαφέρονταν για τις κατηγορίες εναντίον του Τραμπ. Για αυτούς, η αλήθεια για τον Τραμπ ήταν δευτερεύουσας σημασίας. Αυτό που είχε μεγαλύτερη σημασία ήταν η πεποίθησή τους ότι μπορούσε να βελτιώσει οικονομικά τη ζωή τους ή να στηρίξει τις οικογένειές τους. Πολλοί από αυτούς τους ψηφοφόρους προέρχονταν από χαμηλότερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα και τα ΜΜΕ παρέβλεψαν τις προτεραιότητές τους. Αυτό ήταν λάθος των ΜΜΕ. Η αποκάλυψη της αλήθειας από μόνη της δεν αρκεί. Τα αμερικανικά ΜΜΕ έμαθαν ένα σημαντικό μάθημα: είναι απαραίτητο όχι μόνο να αναφέρουν την αλήθεια, αλλά και να συνδέονται με τους ανθρώπους, να κατανοούν τις προοπτικές και τα κίνητρά τους. Χωρίς αυτή τη σύνδεση, ακόμη και το πιο ακριβές ρεπορτάζ δεν θα έχει απήχηση.

Portalb.mk: Σε μια από τις δημόσιες ομιλίες σας αναφέρατε ότι τα ΜΜΕ έχουν γίνει ελιτίστικα ή υπάρχει κίνδυνος να γίνουν ελιτίστικα. Θα μπορούσατε να μας δώσετε περισσότερες πληροφορίες;

AW: Απολύτως. Ένα από τα προβλήματα με τη δημοσιογραφία σήμερα είναι το χάσμα μεταξύ ΜΜΕ και ευρέος κοινού. Οι ελιτίστικες προσωπικότητες των ΜΜΕ συχνά πιστεύουν ότι κατανοούν τον κόσμο καλύτερα από το κοινό και έχουν την εξουσία να λένε στους ανθρώπους πώς και τι να σκέφτονται. Αυτή η στάση είναι επικίνδυνη.

Τα ΜΜΕ και οι δημοσιογράφοι δεν πρέπει να είναι ελιτίστικοι. Πρέπει να αποτελούν μέρος της κοινωνίας. Πρέπει να κατανοούν όλα τα επίπεδα της κοινωνικής πυραμίδας: πώς ζουν, εργάζονται και σκέφτονται οι άνθρωποι. Όταν τα ΜΜΕ δεν καταφέρνουν να συνδεθούν με τους ανθρώπους στη βάση της πυραμίδας, αυτοί οι άνθρωποι θα τους αγνοήσουν. Αυτή η αποσύνδεση συνέβη στις ΗΠΑ και σε πολλές εκλογές παγκοσμίως.

Φέτος, έχουμε δει ένα κύμα εκλογών παγκοσμίως και, σχεδόν σε κάθε περίπτωση, οι ψηφοφόροι έχουν στείλει ισχυρά μηνύματα στις υφιστάμενες κυβερνήσεις. Αυτό συνέβη στη Γαλλία, τη Βρετανία, σε όλη την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Αυτά τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν πόσο κακή ήταν η επικοινωνία των ΜΜΕ με το κοινό οδηγώντας σε μια επικίνδυνη διάβρωση της εμπιστοσύνης.

Τα ΜΜΕ χρειάζονται την εμπιστοσύνη του κοινού για να λειτουργούν αποτελεσματικά. Για να την ανακτήσουν, τα ΜΜΕ πρέπει να είναι διαφανή, υπεύθυνα και συνδεδεμένα με τους ανθρώπους που υπηρετούν.

Portalb.mk: Πώς, λοιπόν, μπορούν τα ΜΜΕ να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη του κοινού;

AW: Για την ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης του κοινού, τα ΜΜΕ πρέπει να επικεντρωθούν σε τρεις βασικούς τομείς. Πρώτον, πρέπει να δεσμευτούν στις αξίες της επαγγελματικής δημοσιογραφίας τηρώντας ηθικές αρχές όπως η ακρίβεια μέσω της βασισμένης σε γεγονότα ρεπορτάζ, η ανεξαρτησία από πολιτικές ή εταιρικές επιρροές, ο ανθρωπισμός αποφεύγοντας την εκμετάλλευση ευάλωτων ομάδων ή την υποκίνηση βίας, και η λογοδοσία διορθώνοντας λάθη και αναλαμβάνοντας την ευθύνη για αυτά. Δεύτερον, η διαφάνεια είναι απαραίτητη. Οι οργανισμοί ΜΜΕ πρέπει να επικοινωνούν με σαφήνεια σε ποιον ανήκουν, πώς χρηματοδοτούνται, ποιες είναι οι πολιτικές τους και εάν έχουν πολιτικές ή οικονομικές προκαταλήψεις. Τέλος, τα ΜΜΕ πρέπει να συνδέονται με το κοινό μέσω της άμεσης επικοινωνίας, της ακρόασης των ανησυχιών των ανθρώπων και της κατανόησης των απόψεών τους.

Portalb.mk: Πώς μπορούν τα ΜΜΕ να επιδείξουν αυτές τις δεσμεύσεις στην πράξη;

AW: Τα ΜΜΕ μπορούν να υιοθετήσουν μηχανισμούς για να αποδείξουν την αξιοπιστία τους, όπως η αυτοαξιολόγηση και η ανεξάρτητη πιστοποίηση. Ένα καλό παράδειγμα είναι η Πρωτοβουλία Εμπιστοσύνης Δημοσιογραφίας (JTI), η οποία ενθαρρύνει τους οργανισμούς ΜΜΕ να συντάσσουν εκθέσεις που περιγράφουν λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, τηρούν την δημοσιογραφική δεοντολογία και περιγράφουν τις δομές ιδιοκτησίας και τις συντακτικές πολιτικές τους. Αυτές οι εκθέσεις στη συνέχεια επαληθεύονται από ανεξάρτητους ελεγκτικούς φορείς και, μόλις πιστοποιηθούν, οι οργανισμοί μέσων ενημέρωσης μπορούν να τις παρουσιάσουν στο κοινό ως απόδειξη της διαφάνειας, της ηθικής συμπεριφοράς και του επαγγελματισμού τους. Αυτή η επαληθεύσιμη πιστοποίηση βοηθά στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης, επειδή επιτρέπει στους ανθρώπους να επιβεβαιώνουν ανεξάρτητα τους ισχυρισμούς των ΜΜΕ.

Portalb.mk: Γιατί είναι σημαντικό αυτό;

AW: Σε έναν κόσμο γεμάτο εξαπάτηση, ψέματα και ανεντιμότητα, μηχανισμοί όπως η Πρωτοβουλία Εμπιστοσύνης Δημοσιογραφίας είναι ζωτικής σημασίας. Παρέχουν έναν αξιόπιστο τρόπο στα ΜΜΕ να επιδεικνύουν την αξιοπιστία τους και να ανακτούν την εμπιστοσύνη του κοινού.