Διαμαρτυρία γυναικών κατά του βιασμού στη Σενεγάλη το 2021. Το στιγμιότυπο είναι από βίντεο με τίτλο «Υποθέσεις βιασμού στη Σενεγάλη» του καναλιού Le Dakarois 221 στο YouTube.

Στη Σενεγάλη, οι γυναίκες θύματα βιασμού μπορεί να καταδικαστούν για την προσπάθειά τους να πάρουν τον έλεγχο της ζωής τους κάνοντας έκτρωση.

Όπως πολλές χώρες στην Αφρική, έτσι και η Σενεγάλη επικύρωσε το Πρωτόκολλο του  Μαπούτο στις 27 Δεκεμβρίου 2004, μία σύμβαση της Αφρικανικής Ένωσης, που προωθεί και προστατεύει τα δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών σε ολόκληρη την ήπειρο. Σύμφωνα με τις διατάξεις του Άρθρου 14, τα συνυπογράφοντα κράτη πρέπει να:

(…) autoriser l’avortement médicalisé en cas d’agression sexuelle, de viol, d’inceste, ou lorsque la poursuite de la grossesse met en danger la santé mentale ou physique de la mère ou la vie de la mère ou du fœtus.

[…] επιτρέπουν την ιατρική απόξεση σε περιπτώσεις σεξουαλικής επίθεσης, βιασμού, αιμομιξίας και σε κάθε περίπτωση κατά την οποία η συνέχιση της κύησης βάζει σε κίνδυνο την ψυχική και σωματική υγεία της μητέρας ή τη ζωή της μητέρας και του εμβρύου.

Ωστόσο, στη Σενεγάλη, αυτό το δικαίωμα παραμένει ως επί το πλείστον στα χαρτιά. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η Διεθνής Ομοσπονδία για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (FIDH), ο Σενεγαλέζικος Σύνδεσμος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (LSDH) και η Αφρικανική Συνέλευση για την Υπεράσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (RADDHO), μια εθνική ΜΚΟ με βάση το Ντακάρ, πρωτεύσουσα της Σενεγάλης, καταδικάζουν την μη συμμόρφωση της χώρας με τις διεθνείς της δεσμεύσεις. Το 2024, αυτοί οι τρεις οργανισμοί δημοσίευσαν την Έκθεση για τη διπλή δυσκολία που βιώνουν οι γυναίκες προειδοποιώντας για τη μη μεταφορά του Άρθρου 14 του Πρωτοκόλλου του Μαπούτο στην εθνική νομοθεσία, καθώς και για το ότι οι γυναίκες θύματα βιασμού ή αιμομιξίας πρέπει ως αποτέλεσμα να ολοκληρώσουν την κύηση.

Στη Σενεγάλη, το Άρθρο 305 του Ποινικού Κώδικα απαγορεύει τη διακοπή της κύησης, εξαιρουμένων περιορισμένων θεραπευτικών συνθηκών με στόχο να σώσουν τη ζωή της μητέρας. Αυτή η κατάσταση οδηγεί πολλές γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων των θυμάτων βιασμού ή αιμομιξίας, σε παράνομες, επικίνδυνες και συχνά απειλητικές για τη ζωή πρακτικές.

Σύμφωνα με την Prison-Insider, μια πλατφόρμα με βάση τη Γαλλία, που μοιράζεται πληροφορίες σχετικά με τις φυλακές σε ολόκληρο τον κόσμο, έως και 46% των γυναικών που κρατούνται στη φυλακή Liberté VI στη Σενεγάλη είναι καταδικασμένες για παιδοκτονία αποδεικνύοντας έτσι την κλίμακα του προβλήματος.

Εκεί που το δικαίωμα στην έκτρωση σχεδόν δεν είναι αναγνωρισμένο, οι αιτίες δεν είναι μόνο νομικές, αλλά και κοινωνικοπολιτιστικές.

Το θρησκευτικό επιχείρημα

Συχνότερα χρησιμοποιείται το θρησκευτικό επιχείρημα για να δικαιολογήσει την απαγόρευση της έκτρωσης. Αν και 95% του πληθυσμού της Σενεγάλης είναι μουσουλμάνοι, η χώρα είναι μια κοσμική δημοκρατία. Το Άρθρο 1 του συντάγματός της δηλώνει:

La République du Sénégal est laïque, démocratique et sociale. Elle assure l’égalité devant la loi de tous les citoyens, sans distinction d’origine, de race, de sexe, de religion. Elle respecte toutes les croyances.

Η Δημοκρατία της Σενεγάλης είναι κοσμική, δημοκρατική και κοινωνική. Διασφαλίζει ότι όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στο νόμο, ασχέτως προέλευσης, φυλής, φύλου, ή θρησκείας. Σέβεται όλες τις πίστεις.

Υπό ένα κοσμικό κράτος, η συζήτηση θα έπρεπε να γίνεται στο πλαίσιο της ιατρικής και της νομικής επιστήμης. Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με κάποιες μουσουλμανικές παραδόσεις, η ψυχή εμφυσείται στο έμβρυο 120 μέρες μετά την ανάπτυξή του, που σημαίνει ότι ο τερματισμός μιας κύησης πριν από αυτή την ημερομηνία δεν αποτελεί τερματισμό μιας ζωής.

Σε κάθε περίπτωση, όλες οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να πάρουν αποφάσεις για τα σώματά τους χωρίς κανέναν συλλογικό θρησκευτικό περιορισμό. Πώς γίνεται το επιχείρημα ότι ένα αγέννητο παιδί δεν έχει λόγο στο ζήτημα να αφαιρεί τα δικαιώματα των γυναικών, των οποίων δεν ζητήθηκε η συγκατάθεση;

Προς τι η θυσία της ζωής ενός ήδη πληγωμένου πλάσματος, που έχει συνείδηση, για μια εν δυνάμει ζωή; Αυτό το επιχείρημα δεν μπορεί να ισχύει, όταν λαμβάνουμε υπόψη την ψυχική υγεία των γυναικών, τη σωματική υγεία ή την αξιοπρέπεια. Το δικαίωμα στην σωματική αυτονομία πρέπει να προηγείται. Είναι υποκριτικό, σκληρό και βαθιά άδικο να ζητάς από το θύμα ενός βιασμού ή μιας αιμομιξίας να συνεχίσει μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη ώς το τέλος για χάρη των «κοινωνικών αξιών».

Η προστασία των προτύπων της ηθικής

Το άλλο επιχείρημα που χρησιμοποιείται κατά του δικαιώματος στην έκτρωση είναι εκείνο της πράδοσης. Ποια «ηθικά πρότυπα» προσπαθούμε να προστατεύσουμε; Αν με τη λέξη «ηθικά» εννοούμε τον έλεγχο στα σώματα των γυναικών, τότε αυτά τα ήθη είναι ξεπερασμένα. Τα «ηθικά πρότυπα», που θα πρέπει να προστατεύουμε, είναι η αξιοπρέπεια και η ελευθερία των γυναικών, όχι ο πατριαρχικός συντηρητισμός.

Το πραγματικό ζήτημα είναι η πατριαρχία, που συνεχίζει να υπαγορεύει τι θα πρέπει να κάνουν οι γυναίκες με τα σώματά τους. Η δύναμη αυτής της ιδεολογίας είναι τέτοια που κάποιες γυναίκες, ανάμεσά τους και μορφωμένες γυναίκες, την υπερασπίζονται, αποδεικνύοντας σε ποια έκταση έχουν εσωτερικευθεί οι πατριαρχικές νόρμες, ακόμα και από εκείνες που θα πρέπει να τις διαλύσουν.

Στην Αφρική, τα επιχειρήματα κατά της έκτρωσης έχουν εντυπωσιακές ομοιότητες και συνδέονται ευθέως με τρία κύρια πεδία: τη θρησκεία, τις παραδόσεις και τις «αφρικανικές αξίες». Περιστρέφονται γύρω από την απαγόρευση του φόνου, που εντοπίζεται σε τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες, γύρω από την ιδέα ότι η έκτρωση είναι μια εισαγόμενη πρακτική, ξένη προς την τοπική κουλτούρα, που απειλεί τις παραδοσιακές ηθικές αξίες, που θεωρούν τη μητρότητα ευλογία. Ένα ακόμα κοινό επιχείρημα είναι ότι ένα αθώο, ανυπεράσπιστο έμβρυο δεν θα πρέπει να πληρώνει το αντίτιμο για τις συνθήκες της εγκυμοσύνης.

Ωστόσο, αυτά τα επιχειρήματα βασίζονται πρωτίστως στο συναίσθημα, τα ταμπού ή κάποια μορφή συντηρητισμού, και σπανίως στην επιστήμη, τα θεμελιώδη δικαιώματα, ή την πραγματικότητα της σεξουαλικής βίας. Στη Σενεγάλη, το JGEN, μια ΜΚΟ που έχει σκοπό την καταπολέμηση της βίας βάσει φύλου, έχει εντείνει τις εκκλήσεις για να παύσει ο νόμος να ποινικοποιεί τα θύματα βιασμού ή αιμομιξίας και συνεπώς να συμμορφωθεί με το Πρωτόκολλο του Μαπούτο. 

Ως γυναίκα, υποστηρίζω το άνευ όρων δικαίωμα στην έκτρωση. Όλες οι γυναίκες θα πρέπει να μπορούν ελεύθερα να αποφασίσουν τι είναι καλύτερο για τα σώματά τους, τις ζωές, και το μέλλον τους, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις βιασμού ή αιμομιξίας. Η επιλογή θα πρέπει να είναι δικαίωμα και όχι πολυτέλεια.