Στιγμιότυπο από το βίντεο της συνέντευξης της Μαρίας Κολεσνίκοβα με τον Γιούρι Νταντ, από το YouTube κανάλι του. Δίκαιη χρήση.

Η τελευταία απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων από τη Λευκορωσία τον Δεκέμβριο του 2025, ύστερα απο διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, περιελάμβανε υψηλόβαθμα πολιτικά πρόσωπα των διαδηλώσεων του 2020 στη Λευκορωσία, μεταξύ των οποίων και τη Μαρία Κολεσνίκοβα.

Ποια είναι η Μαρία Κολεσνίκοβα;

Η Κολεσνίκοβα υπήρξε για πολυ καιρό το νούμερο δύο πίσω από τη Σβιατλάνα Τιχανόφσκαγια, μια συμβολική φυσιογνωμία των διαδηλώσεων και των δυνάμεων της αντιπολίτευσης στη Λευκορωσία. Εισήλθε στην πολιτική σκηνή της Λευκορωσίας λίγο πριν τις προεδρικές εκλογές του 2020 συμμετέχοντας στην προεκλογική εκστρατεία του τραπεζίτη και φιλάνθρωπου Βίκτορ Μπαμπάρικο, ο οποίος θεωρούνταν ο κύριος αντιπαλος του Λουκασένσκο στις επερχόμενες εκλογές. Τον Ιούνιο του 2020, γράφει η Meduza, ενάμιση μήνα πριν τις εκλογές, ο Βίκτορ Μπαμπάρικο και ο γιος του, Έντουαρντ, συνελήφθησαν. Μετά από αυτό, η Κολεσνίκοβα έγινε το πρόσωπο της εκστρατείας του Μπαμπάρικο. Συνεργάστηκε με την Σβιατλάνα Τιχανόφσκαγια, τη μόνη υποψήφια της αντιπολίτευσης που της επιτράπηκε να συμμετάσχει στις εκλογές, και μαζί ταξίδεψαν σε όλη τη χώρα διοργανώνοντας συγκεντρώσεις, που επιτρέπονταν στο πλαίσιο της επίσημης προεκλογικής εκστρατείας.

Οι προεδρικές εκλογές του 2020 στην Λευκορωσία πραγματοποιήθηκαν στις 9 Αυγούστου. Ο Λουκασένσκο ανακυρήχθηκε νικητής. Η Τιχανόφσκαγια αναγκάστηκε να φύγει για τη Λιθουανία. Μεγάλες διαδηλώσεις ξεκίνησαν και καταστάλθηκαν με τη βία στη Λευκορωσία. Τον Σεπτέμβριο του 2020, οι δυνάμεις ασφαλείας προσπάθησαν να απελάσουν την Κολεσνίκοβα στην Ουκρανία, αλλά αυτή έσκισε το διαβατήριό της ακριβώς στα σύνορα, μας θυμίζει η Μeduza. Η Κολεσνίκοβα συνελήφθη και καταδικάστηκε σε 11 χρόνια φυλάκισης για υποτιθέμενη απόπειρα κατάληψης της εξουσίας.

Η Κολεσνίκοβα και ο Μπαμπάρικο εξέτισαν τις ποινές τους υπό εξαιρετικά σκληρές συνθήκες, απομονωμένοι από τον έξω κόσμο, υπό την πίεση των σωφρονιστικών Αρχών και χωρίς πρόσβαση σε κατάλληλη ιατρική περίθαλψη. Υπήρξαν καταγγελίες ότι ο ηλικιωμένος Μπαμπάρικο ξυλοκοπήθηκε, νοσηλεύτηκε και στάλθηκε σε κελί τιμωρίας. Η Κολεσνίκοβα νοσηλεύτηκε επίσης στη φυλακή.

Η απελευθέρωση της Κολεσνίκοβα και του Μπαμπάρικο προκάλεσε ενθουσιασμό. Ωστόσο, σύντομα ακολούθησαν αντιπαραθέσεις.

Η Κολεσνίκοβα ζητά διαπραγματεύσεις με τον Λουκασένκο

Το θέμα είναι ότι η Μαρία Κολεσνίκοβα έκανε αρκετές δηλώσεις, που αντιβαίνουν στις «παραδοσιακές» πολιτικές τόσο της αντιπολίτευσης της Λευκορωσίας στην εξορία όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στις 19 Ιανουαρίου 2026, σε συνέντευξή της στους Financial Times, δήλωσε: «Όσο περισσότερο απομονώνεται η Λευκορωσία από την Ευρώπη, τόσο περισσότερο αναγκάζεται να πλησιάσει τη Ρωσία. Αυτό καθιστά τη Λευκορωσία λιγότερο ασφαλή και λιγότερο προβλέψιμη για την Ευρώπη». Αυτό αποτελεί μέρος του επιχειρήματός της ότι η ΕΕ πρέπει να ξεκινήσει διάλογο με τον Λουκασένκο. «Ο Λουκασένκο είναι ρεαλιστής. Κατανοεί τη γλώσσα των επιχειρήσεων. Εάν είναι έτοιμος να λάβει ανθρωπιστικά μέτρα ως ανταπόκριση στην άρση των κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένης της απελευθέρωσης κρατουμένων και της εισόδου ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και ΜΚΟ στη Λευκορωσία, αυτό θα πρέπει να συζητηθεί», είπε η Κολεσνίκοβα.

Στις 3 Φεβρουαρίου, σε συνάντηση με την πρωθυπουργό της Λιθουανίας, η Κολεσνίκοβα ζήτησε να αυξηθεί η μετακίνηση των πολιτών της Λευκορωσίας μεταξύ Λιθουανίας και Λευκορωσίας τονίζοντας τη σημασία της αυξημένης κινητικότητας με την Ευρώπη και προτείνοντας την αποκατάσταση της σιδηροδρομικής μεταφοράς επιβατών στη διαδρομή Μινσκ-Βίλνιους, καθώς και των γραμμών λεωφορείων. Η απάντηση της πρωθυπουργού Ίνγκα Ρουγκινιενέ ήταν ότι προς το παρόν δεν βλέπει καμία δυνατότητα για κάτι τέτοιο. Είπε:

It is understandable that the opposition wants to give people in Belarus more opportunities to see a different system, a democratic system, but for now we definitely do not see opportunities to allow more travel. We do not yet see opportunities to make relations warmer, while we see an unequivocal position from Belarus: hybrid attacks, balloons, our carriers not getting their vehicles back.

Είναι κατανοητό ότι η αντιπολίτευση θέλει να δώσει στους πολίτες της Λευκορωσίας περισσότερες ευκαιρίες να δουν ένα διαφορετικό σύστημα, ένα δημοκρατικό σύστημα, αλλά προς το παρόν σίγουρα δεν βλέπουμε ευκαιρίες για να επιτρέψουμε περισσότερα ταξίδια. Δεν βλέπουμε ακόμη ευκαιρίες για να αναθερμάνουμε τις σχέσεις, ενώ βλέπουμε μια σαφή στάση από τη Λευκορωσία: υβριδικές επιθέσεις, μπαλόνια, οι μεταφορικές εταιρείες μας να μην παίρνουν πίσω τα οχήματά τους.

Σε συνέντευξη σε έναν δημοφιλή Ρώσο δημοσιογράφο που ζει στην εξορία, τον Γιούρι Νταντ, η Μαρία Κολεσνίκοβα εξήγησε γιατί θεωρεί απαραίτητη τη συνομιλία με τον Λουκασένκο. «Αν ο διάλογος απελευθερώνει τους ανθρώπους, αυτό είναι καλό. Αν ο διάλογος τερματίζει την καταπίεση και σταματά την τιμωρία των ανθρώπων για την έκφραση των απόψεών τους, αυτό είναι πολύ καλό», είπε.

History has never seen eternal dictators, right? But it has happened before that dictators were followed by scorched earth. Why do we need scorched earth? We don't need it. We need people to feel free, to be able to strive for that

Στην ιστορία δεν υπήρξαν ποτέ αιώνιοι δικτάτορες, σωστά; Αλλά έχει συμβεί στο παρελθόν οι δικτάτορες να αφήνουν πίσω τους «καμένη γη». Γιατί χρειαζόμαστε «καμένη γη»; Δεν τη χρειαζόμαστε. Χρειαζόμαστε τους ανθρώπους να αισθάνονται ελεύθεροι, να μπορούν να αγωνίζονται για αυτό.

Ωστόσο, η θέση άλλων πολιτικών προσώπων της Λευκορωσίας που βρίσκονται σε εξορία, συμπεριλαμβανομένης της Τιχανόφσκαγια, ήταν πάντα αντίθετη σε οποιαδήποτε συνομιλία με τον Λουκασένκο. Και, όπως σημειώνει, η Financial Times, η προσέγγιση της Κολεσνίκοβα έρχεται σε αντίθεση με την τρέχουσα πολιτική της ΕΕ, η οπία είναι: διατήρηση επαφών με τις δημοκρατικές δυνάμεις της Λευκορωσίας που βρίσκονται στην εξορία, ελαχιστοποίηση της αλληλεπίδρασης με το καθεστώς Λουκασένκο και διατήρηση των οικονομικών κυρώσεων, της απαγόρευσης των αεροπορικών ταξιδιών και των αυστηρότερων κανόνων για τη χορήγηση βίζας στους πολίτες της Λευκορωσίας.

Πολλοί άλλοι Λευκορώσοι στην εξορία δεν το θεωρούν καλή ιδέα

Το μέσο ενημέρωσης Belsat, που προς το παρόν εκπέμπει από την Πολωνία, είχε δημοσιεύσει μερικές απόψεις άλλων Λευκορώσων που βρίσκονται στην εξορία.

Ο πολιτικός Πάβελ Λατούσκο, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Πολιτισμού της Λευκορωσίας πριν από το 2020, δήλωσε ότι, σύμφωνα με την προσέγγιση που προτείνει η Κολεσνίκοβα, οι δημοκρατικές δυνάμεις της Λευκορωσίας θα αποκλείονταν από τον διάλογο μεταξύ Μινσκ και Βρυξελλών.

Ο πολιτικός Ανατόλι Λεμπέντκο τόνισε ότι, κατά τη διάρκεια των περισσότερων από τα 30 χρόνια της διακυβέρνησης του Λουκασένκο, οι Ευρωπαίοι προσπάθησαν επανειλημμένα να έρθουν σε επαφή μαζί του, προσφέροντας όχι μόνο την άρση των κυρώσεων, αλλά και επενδύσεις. Αυτό δεν οδήγησε σε συστημικές αλλαγές, αλλά κάθε φορά κατέληγε με τον ίδιο περίπου τρόπο:  διαμαρτυρίες ξέσπαγαν ξανά στη Λευκορωσία, ο Λουκασένκο ανταποκρινόταν και πάλι με βία φυλακίζοντας ανθρώπους, που στη συνέχεια απελευθέρωνε με αντάλλαγμα τη χαλάρωση των περιορισμών από τις δυτικές χώρες. 

Όπως αναφέρει η Meduza, αρκετοί άλλοι σχολιαστές εξέφρασαν τις απόψεις τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο Νικολάι Ντέντοκ, ακτιβιστής και πρώην πολιτικός κρατούμενος, ο Βλαντιμίρ Ζιγκάρ, εκπρόσωπος της αντιπολιτευτικής ένωσης των αξιωματούχων ασφαλείας της Λευκορωσίας BelPol, και ο Αντρέι Στρίζακ, πρώην επικεφαλής του ταμείου που βοηθούσε θύματα της καταστολής BySol, σημείωσαν ότι η Ευρώπη εγκατέλειψε τον διάλογο με το επίσημο Μινσκ όχι μόνο λόγω της καταστολής μετά το 2020, αλλά και λόγω της συνενοχής της Λευκορωσίας στην πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.

Συγκεκριμένα, ο Ντέντοκ είπε:

Dialogue with a dictator in itself is not yet a disaster. Especially if it is currently impossible to isolate him completely. And of course it is important for us to free our people, who are increasingly dying in prisons. The only question is on what terms this will be done. The position ‘free political prisoners at any cost’ is clearly a losing one, at least because recruiting new ones for Lukashenko is a matter of days. Therefore, the best dialogue with a villain always comes after pressure has been increased.

Ο διάλογος με έναν δικτάτορα δεν είναι από μόνος του καταστροφή. Ειδικά αν προς το παρόν είναι αδύνατο να τον απομονώσουμε εντελώς. Και φυσικά είναι σημαντικό για εμάς να απελευθερώσουμε τους ανθρώπους μας, που πεθαίνουν όλο και συχνότερα στις φυλακές. Το μόνο ερώτημα είναι με ποιους όρους θα γίνει αυτό. Η θέση «απελευθερώστε τους πολιτικούς κρατούμενους με κάθε κόστος» είναι σαφώς λάθος, καθώς η εύρεση νέων κρατουμένων για τον Λουκασένκο είναι θέμα ημερών. Επομένως, ο καλύτερος διάλογος με έναν κακό άνθρωπο έρχεται πάντα μετά την άσκηση αυξανόμενης πίεσης.

Ο πολιτικός αναλυτής του Radio Liberty Βάλερι Καρμπάλεβιτς είπε στο Belsat ότι οι διαφωνίες σχετικά με το ποια προσέγγιση απέναντι στον Λουκασένκο είναι πιο αποτελεσματική, η σκληρή (όπως στην Ευρώπη) ή η ευέλικτη (όπως με την τρέχουσα κυβέρνηση Τραμπ στις ΗΠΑ), υπάρχουν εδώ και πολύ καιρό, αλλά έχουν ενταθεί. Είπε:

Perhaps with the release of Viktor Babariko and Maria Kolesnikova, this current [in favor of negotiations] will become even stronger. But to what extent does it influence Europe’s position? I would not yet say that it does.

Ίσως με την απελευθέρωση του Βίκτορ Μπαμπάρικο και της Μαρίας Κολεσνίκοβα, αυτό το ρεύμα [υπέρ των διαπραγματεύσεων] να γίνει ακόμη ισχυρότερο. Αλλά σε ποιο βαθμό επηρεάζει τη θέση της Ευρώπης; Δεν θα έλεγα ακόμα ότι το κάνει.

Πώς αντιμετωπίζει ο Λουκασένκο τους πολιτικούς κρατούμενους;

Εν τω μεταξύ, το καθεστώς στη Λευκορωσία δεν είναι επιεικές με τους αντιπάλους του. Το κίνημα Viasna της Λευκορωσίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχει περιγράψει τις φρικτές συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι που κρατούνται για πολιτική ανυπακοή σε ένα κρατικό κέντρο προσωρινής κράτησης (που ονομάζεται Ακρεσίνα) ενώ περιμένουν τη δίκη τους. Αναφέρουν ότι οι συνθήκες κράτησης στο Ακρεσίνα ισοδυναμούν με βασανιστήρια. Οι κρατούμενοι διαμένουν σε απάνθρωπες συνθήκες, χωρίς πρόσβαση σε βασικά προϊόντα υγιεινής ή καθαρά ρούχα, για όλη τη διάρκεια της 28μηνης κράτησής τους.

Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ενώ στηρίζει την πρόσφατη αποφυλάκιση πολιτικών κρατούμενων στη Λευκορωσία, σημειώνει ότι πάνω από 1.100 άτομα εξακολουθούν να βρίσκονται στη φυλακή για την ειρηνική άσκηση των δικαιωμάτων τους στη Λευκορωσία.

Μεταξύ αυτών είναι ο Βάλιαντσιν Στεφάνοβιτς, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της οργάνωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα Viasna και υπέρμαχος ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η Μάρφα Ράβκοβα, ακτιβίστρια της Viasna και συντονίστρια εθελοντ(ρι)ών, και η Νάστα (Αναστάζια) Λόικα, επιφανής υπέρμαχος ανθρώπινων δικαιωμάτων. Όλοι εκτίουν δρακόντειες ποινές φυλάκισης στη Λευκορωσία του Λουκασένκο.