Στιγμιότυπο οθόνης από το βίντεο «Το Βρετανικό Κοινοβούλιο συζητά το «νομοσχέδιο για την παράνομη μετανάστευση», που ανέβηκε στο YouTube από το Al Jazeera English. Δίκαιη χρήση.

Μια αμφιλεγόμενη συμφωνία «ένας μέσα, ένας έξω» μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Γαλλίας, που συνδέει τις αναγκαστικές επιστροφές ανθρώπων, που φτάνουν με μικρές βάρκες, με αντίστοιχες νόμιμες εισδοχές έχει προκαλέσει έντονη κριτική από ειδικούς των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σε επιστολή που δημοσιεύθηκε στις αρχές Φεβρουαρίου του 2026, οι ειδικοί τόνισαν τεκμηριωμένες περιπτώσεις, όπου άτομα, που είχαν διαφύγει από τον πόλεμο, τα βασανιστήρια και την εμπορία ανθρώπων (συμπεριλαμβανομένων εκείνων από το Σουδάν και τη Γάζα), τέθηκαν υπό κράτηση και υποβλήθηκαν σε βία, πριν σταλούν πίσω στη Γαλλία βάσει της συμφωνίας.

Οι υπέρμαχοι ανθρωπίνων δικαιωμάτων λένε ότι το πιλοτικό πρόγραμμα, που αποσκοπεί στη μείωση της παράτυπης μετανάστευσης μέσω της Μάγχης, αντιμετωπίζει τα άτομα αιτούντα άσυλο ως «δέματα, όχι ανθρώπους» και κινδυνεύει να μετατρέψει ένα ατομικό ανθρώπινο δικαίωμα σε ένα εμπόρευμα διακινούμενο μεταξύ κρατών για πολιτική ευκολία.

Μια συμφωνία που βασίζεται στην ανταλλαγή, όχι στην προστασία

Σύμφωνα με το πρόγραμμα «ένας μέσα, ένας έξω» Ηνωμένου Βασιλείου-Γαλλίας, τα άτομα που φτάνουν στο Ηνωμένο Βασίλειο με μικρό σκάφος και επιλέγονται για επιστροφή μπορούν να σταλούν πίσω στη Γαλλία. Σε αντάλλαγμα, το Ηνωμένο Βασίλειο συμφωνεί να δεχτεί έναν αντίστοιχο αριθμό ατόμων από τη Γαλλία μέσω καθορισμένων ασφαλών διαδρομών.

Το διεθνές δίκαιο περί προσφύγων αναγνωρίζει το δικαίωμα αίτησης ασύλου ως ατομικό δικαίωμα, που βασίζεται στον προσωπικό κίνδυνο και τη δίωξη, όχι ως διαπραγματεύσιμη ποσόστωση ή λογιστική άσκηση. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι συνδέοντας μια νόμιμη εισδοχή με κάθε απέλαση, η ρύθμιση εμπορευματοποιεί τους ανθρώπους, που αναζητούν προστασία. 

Οι γραπτές ανησυχίες εννέα εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα — συμπεριλαμβανομένων ειδικών εισηγητών — περιγράφουν περιπτώσεις, όπου άτομα, που περίμεναν απέλαση, κρατήθηκαν πριν από την απέλαση και εγείρουν ερωτήματα σχετικά με τα αυθαίρετα κριτήρια επιλογής και την επιλεξιμότητα. Η επιστολή προειδοποιούσε ότι η διαδικασία «μπορεί από μόνη της να ισοδυναμεί με σκληρή, απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση».

Αναφορές για χρήση βίας κατά τις μετακινήσεις

Οργανώσεις υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν επίσης καταγράψει την οδυνηρή μεταχείριση κατά την κράτηση και την απομάκρυνση. Σε κοινή δήλωση ομάδων υποστήριξης προσφύγων σημειώνεται ότι άτομα με ιστορικό βασανιστηρίων, εμπορίας ανθρώπων ή σοβαρής βίας έχουν κρατηθεί σε κέντρα παρόμοια με φυλακές και έχουν υποβληθεί σε περιορισμούς, απομόνωση και βία κατά την προετοιμασία τους για την απομάκρυνση. Για τους επιζώντες τραύματος, τέτοιες πρακτικές ενέχουν τον κίνδυνο επανατραυματισμού και επιδεινώνουν τις ψυχικές τους καταστάσεις.

Μια έκθεση μιας ομάδας υπεράσπισης περιέγραψε περιπτώσεις, που αφορούσαν επιζώντες βασανιστηρίων και ακραίας βίας, που ωθούνταν σε διαδικασίες απέλασης χωρίς κατάλληλες εγγυήσεις. Σε αυτούς περιλαμβάνονται άτομα από ζώνες συγκρούσεων όπως το Σουδάν και η Λωρίδα της Γάζας, όπου ο πόλεμος και η γενοκτονία έχουν εκτοπίσει εκατομμύρια ανθρώπους.

Φωνές της κοινωνίας των πολιτών

Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία κάλεσαν τις αεροπορικές εταιρείες και τις εταιρείες που συμμετέχουν σε πτήσεις απέλασης να επανεξετάσουν τον ρόλο τους στο σχέδιο. Σε συντονισμένες επιστολές, 28 ΜΚΟ κάλεσαν τους αερομεταφορείς να σταματήσουν να συνεργάζονται με τις απελάσεις χαρακτηρίζοντάς τες «σκληρές και αναγκαστικές» και επισημαίνοντας τη συμμετοχή των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων και σύγχρονης δουλείας.

Ένας εκπρόσωπος του συνασπισμού υπέρ των δικαιωμάτων δήλωσε ότι η πολιτική «είναι ένας απάνθρωπος τρόπος αντιμετώπισης των ανθρώπων, που ήρθαν εδώ για να αναζητήσουν ασφάλεια από τον πόλεμο και τις διώξεις» υποστηρίζοντας ότι το σύστημα ουσιαστικά ανταλλάσσει ανθρώπους για να επιτύχει πολιτικούς στόχους αντί να προστατεύει δικαιώματα. 

Νομικά και ηθικά ζητήματα

Οι κυβερνήσεις, που εφαρμόζουν τη συμφωνία, λένε ότι η πρακτική συμμορφώνεται με το εγχώριο και διεθνές δίκαιο και μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των επικίνδυνων θαλάσσιων διαβάσεων. Ωστόσο, ομάδες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αμφισβητούν το κατά πόσον έχουν τηρηθεί οι βασικές προστασίες και το κατά πόσον έχει πραγματοποιηθεί επαρκής αξιολόγηση των αναγκών προστασίας πριν από τις απελάσεις.

Εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ έθεσαν και στις δύο κυβερνήσεις λεπτομερείς ερωτήσεις σχετικά με αδημοσίευτες πτυχές του πιλοτικού προγράμματος, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις σχετικά με το ποιο άτομο επιστρέφεται και ποιες εγγυήσεις υπάρχουν για την αποτροπή της περαιτέρω επαναπροώθησης: της επιστροφής ανθρώπων σε ένα μέρος, όπου θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν κίνδυνο.

Τι σημαίνει αυτό για τα καθολικά δικαιώματα

Όταν οι πολιτικές ασύλου διαρθρώνονται γύρω από διμερείς ανταλλαγές και όχι από ατομικές ανάγκες προστασίας, οι επικριτές λένε ότι η ίδια η έννοια των καθολικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποδυναμώνεται. Οι προειδοποιήσεις των εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ και οι αντιδράσεις της κοινωνίας των πολιτών υποδεικνύουν μια ευρύτερη συζήτηση σχετικά με το κατά πόσον τέτοια πιλοτικά προγράμματα τηρούν το πνεύμα της Σύμβασης του 1951 για τους Πρόσφυγες και τις σχετικές υποχρεώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Καθώς η συμφωνία Ηνωμένου Βασιλείου-Γαλλίας συνεχίζεται, εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με το πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν τα κράτη στην εξισορρόπηση του ελέγχου της μετανάστευσης με τις υποχρεώσεις διασφάλισης της αξιοπρέπειας και των δικαιωμάτων όσων αναζητούν άσυλο. Εάν η προστασία εξαρτηθεί από πολιτικές ανταλλαγές, το δικαίωμα ασύλου μπορεί να αναδιαμορφωθεί σε μια καταχώρηση σε λογιστικό βιβλίο αντί για ένα απαραβίαστο ατομικό δικαίωμα.