Διαμαρτυρία στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας στις 25 Ιανουαρίου 2026 κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Crannofonix News. CC BY 4.0

Οι διαμαρτυρίες στο Ιράν από τον Δεκέμβριο του 2025 και τον Ιανουάριο του 2026, οι μακροβιότερες στην ιστορία της των διακοπών του διαδικτύου στη χώρα, έδειξαν στον κόσμο πόσο αποφασισμένα είναι τα απολυταρχικά κράτη να επιβάλλουν «ψηφιακή κυριαρχία», όπως αυτά τη φαντάζονται.  Σύμφωνα με τον Mikhail Klimarev, διευθυντή της ΜΚΟ για την ελευθερία του διαδικτύου, όταν οι ηγέτες διακόπτουν τη λειτουργία του διαδικτύου για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, συνήθως ποτάμια αίματος ρέουν ήδη στους δρόμους. Ενώ ο ακριβής αριθμός των Ιρανών πολιτών που έχουν πέσει θύματα της ίδιας τους της κυβέρνησης παραμένει άγνωστος, πηγές όπως η ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ Mai Sato εκτιμά τουλάχιστον 5.000, αλλά θα μπορούσε να είναι έως και 20.000.

Σύμφωνα με προηγούμενα ρεπορτάζ του Global Voices, καθώς οι διαδηλώσεις αυξήθηκαν, οι ιρανικές Αρχές επέβαλαν πλήρη διακοπή του διαδικτύου στις 8 Ιανουαρίου, γεγονός που το NetBlocks επιβεβαίωσε ως σχεδόν πλήρη διακοπή της συνδεσιμότητας που επηρέασε τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, τις υπηρεσίες σταθερής τηλεφωνίας και τις διεθνείς πύλες. Αυτό συνεχίστηκε για αρκετές ημέρες, με την αποκατάσταση περιορισμένης πρόσβασης στις 23 Ιανουαρίου.

Το Iran Insight αναφέρει ότι από τις 23 Φεβρουαρίου, παρά την απουσία συνολικής απαγόρευσης, η πρόσβαση στις μεγαλύτερες πλατφόρμες εξακολουθεί να είναι περιορισμένη. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι περισσότεροι χρήστες βασίζονται σε εικονικά ιδιωτικά δίκτυα (VPN). Το WhatsApp της Meta, το οποίο ήταν προσβάσιμο προηγουμένως, έχει επίσης υποστεί περιορισμούς. Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση συνεχίζει να επεκτείνει πολιτικές παρέχουν περιορισμένη πρόσβαση σε επιλεγμένους χρήστες.

Η οργάνωση ψηφιακών δικαιωμάτων Filter Watch του Ιράν επιβεβαίωσε ότι οι ιρανικές Αρχές έχουν υιοθετήσει ένα «μοντέλο λευκής λίστας», ένα σύστημα στο οποίο η πρόσβαση στο διαδίκτυο αποκλείεται από προεπιλογή και διατίθενται μόνο πηγές που περιλαμβάνονται στις «λευκές λίστες».

Η ανάλυση του Foreign Policy, pπου δημοσιεύτηκε στις 14 Ιανουαρίου, αναφέρει σημαντική ρωσική επιρροή στην ιρανική διακοπή, συγκεκριμένα ότι η Ρωσία βοήθησε το Ιράν να αναπτύξει στρατηγικά διαχειριζόμενη συνδεσιμότητα.

Σε επικοινωνία μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με το Global Voices,ο Διευθυντής Ψηφιακών Δικαιωμάτων και Ασφάλειας του Miaan Group Amir Rashidi εξήγησε: «Παλαιότερα, κατά τη διάρκεια των διακοπών πρόσβασης στο διαδίκτυο, η δημιουργία μηχανισμών «λευκής λίστας» εφαρμόζονταν κυρίως σε επίπεδο υπηρεσιών. Για παράδειγμα, ορισμένες κάρτες SIM περιλαμβάνονταν στη «λευκή λίστα» και δεν υπόκειντο σε λογοκρισία, ή ήταν δυνατή η πρόσβαση σε συγκεκριμένους ιστότοπους ειδήσεων και μη. Τώρα όμως παρατηρούμε ότι η εφαρμογή των «λευκών λιστών» γίνεται και σε επίπεδο υποδομής. Όπως μπορείτε να δείτε, δεν είμαστε ακόμη πλήρως συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο και η περιορισμένη εισερχόμενη και εξερχόμενη κίνηση είναι εξ ολοκλήρου αποτέλεσμα της λίστας επιτρεπόμενων ιστότοπων σε επίπεδο υποδομής».

Αυτό το πιο εξελιγμένο σύστημα λογοκρισίας στο διαδίκτυο βασίζεται στην επιθεώρηση πακέτων DPI, μια τεχνολογία που έχει υιοθετηθεί στη Ρωσία από τις αρχές του 2020. Το Foreign Policy και άλλα ΜΜΕ ισχυρίζονται ότι στον πυρήνα αυτού του συστήματος στο Ιράν βρίσκεται μια αρχιτεκτονική ελέγχου δικτύου, που έχει αναπτυχθεί με τη βοήθεια της Ρωσίας και βασίζεται στην τεχνολογία DPI, η οποία επιτρέπει τον εντοπισμό και τη λογοκρισία όχι μόνο βάσει συγκεκριμένων εφαρμογών, αλλά και βάσει του τύπου της κίνησης, για παράδειγμα, με τον αποκλεισμό όλων των εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων και όλης της κίνησης ροής βίντεο.

Η δημοσίευση προσθέτει ότι η Protei, με έδρα στην Ιορδανία αλλά ρίζες στην Αγία Πετρούπολη στη Ρωσία, έχει υποστηρίξει τις προσπάθειες του Ιράν για την εισαγωγή συστημάτων παρακολούθησης, ελέγχου και διαχείρισης της κυκλοφορίας, καθώς και για την ενσωμάτωση της τεχνολογίας DPI στην αρχιτεκτονική του δικτύου. Δεν έχει διευκρινιστεί ακριβώς πώς η Protei βοήθησε τις ιρανικές Αρχές, είτε με την παροχή του απαραίτητου εξοπλισμού για τη λειτουργία του συστήματος, με την εκπαίδευση των τοπικών υπαλλήλων στη λογοκρισία του διαδικτύου είτε με κάποιον άλλο τρόπο.

Το Global Voices βρήκε διαθέσιμα προς λήψη έγγραφα στον τοπικό ιστότοπο της Protei, τα οποία περιγράφουν λεπτομερώς το λογισμικό πλατφόρμας DPI που προσφέρει η εταιρεία από το 2020. Είναι ευρέως γνωστό ότι στο παρελθόν η Ρωσία αναγκάζονταν να χρησιμοποιεί άλλους εμπορικούς προμηθευτές, όπως η Sandvine, η οποία, μετά την έρευνα του Bloomberg το 2020 σχετικά με τον αποκλεισμό του διαδικτύου από την κυβέρνηση της Λευκορωσίας κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων το 2020 και την έρευνα του πρακτορείου το 2022 σχετικά με τις πωλήσεις λύσεων DPI στη Ρωσία, συμπεριλήφθηκε στη μαύρη λίστα των αμερικανικών Αρχών. Η εταιρεία αφαιρέθηκε από τη μαύρη λίστα πρόσφατα.

Ωστόσο, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στο κοινό έγγραφα, η τοπική πλατφόρμα DPI της Protei μπορεί να προσφέρει τον τέλειο μηχανισμό λογοκρισίας. Το παρεχόμενο PDF δηλώνει: «Το σύστημα DPI της PROTEI παρέχει εκτεταμένες δυνατότητες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εφαρμογή λογοκρισίας και ελέγχου της κυκλοφορίας σε επίπεδο δικτύου. Με τη διεξαγωγή ενδελεχούς ελέγχου πακέτων στο επίπεδο εφαρμογής, η πλατφόρμα μπορεί να αναγνωρίζει συγκεκριμένες υπηρεσίες και πρωτόκολλα (όπως υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων, κοινή χρήση αρχείων, VoIP, παιχνίδια και άλλα) και να τα αποκλείει, να περιορίζει την ταχύτητά τους ή να τους δίνει προτεραιότητα επιλεκτικά».

Συνεχίζει: «Υποστηρίζει τη δημιουργία μαύρων και λευκών λιστών για διευθύνσεις URL και τομείς, συμπεριλαμβανομένου του προγραμματισμού της ώρας της ημέρας κατά την οποία πρέπει να εφαρμοστούν. Επιτρέπει επίσης στους διαχειριστές να αρνούνται την πρόσβαση σε συγκεκριμένους ιστότοπους ή να επιτρέπουν μόνο εγκεκριμένους πόρους. Το σύστημα μπορεί επίσης να φιλτράρει την κίνηση με βάση λίστες απαγορευμένων πόρων που παρέχονται εξωτερικά και να επιβάλλει λευκές λίστες DNS, αποκλείοντας απαντήσεις από μη εγκεκριμένους διακομιστές DNS».

Είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι η εταιρεία με έδρα στην Ιορδανία και με το ίδιο όνομα, Protei, της οποίας ο ιστότοπος έχει παρόμοιο σχεδιασμό, το περιγράφει ως «διαχείριση της κυκλοφορίας και έλεγχο πολιτικών», αλλά περιλαμβάνει την πλατφόρμα DPI στον κατάλογο τον υπηρεσιών της. Η Protei της Ιορδανίας, ως εμπορικός προμηθευτής DPI και άλλων λύσεων παρακολούθησης, περιλαμβάνει στον κατάλογο πελατών της την MTN Irancell, τον μεγαλύτερο πάροχο τηλεπικοινωνιών του Ιράν.

Η MTN Irancell είναι μια ιρανική εταιρεία τηλεπικοινωνιών, η οποία διαχειρίζεται το μεγαλύτερο δίκτυο κινητής 2, 3, 4, 4,5 και 5G της χώρας, καθώς και υπηρεσίες σταθερού ασύρματου διαδικτύου TD-LTE.  Σύμφωνα με τη Filter Watch, η Irancell διόρισε νέο διευθυντή στις 18 Ιανουαρίου, ο οποίος ήταν πρόθυμος να προχωρήσει σε διακοπή αν χρειαζόταν.

Μεταξύ άλλων, στους πελάτες της Protei περιλαμβάνονται η Tcell, ο μεγαλύτερος πάροχος κινητής τηλεφωνίας στο Τατζικιστάν, η Uztelecom, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες τηλεπικοινωνιών και δικτύου κινητής στο Ουζμπεκιστάν και η Ucell, η μεγαλύτερη εταιρεία κινητής τηλεφωνίας της χώρας, η οποία ανήκει και λειτουργεί από την COSCOM, η οποία με τη σειρά της ανήκει στη owned στην Κρατική Επιτροπή της Δημοκρατίας του Ουζμπεκιστάν. Επιπλέον, οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ιορδανίας, η Zong 4G, το μεγαλύτερο δίκτυο δεδομένων και επικοινωνιών του Πακιστάν, ένας εθνικός φορέας τηλεφωνίας και τηλεπικοινωνιών του Νίγηρα, οι υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας της Safaricom στην Κένυα, η Telecom Namibia Limited, ένας κρατικός πάροχος υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών και ICT  και η Qatar Public Telecommunications Corporation.

Ο προσδιορισμός των πελατών δεν είναι εύκολος, καθώς αντιπροσωπεύονται κυρίως από λογότυπα χωρίς περιγραφές: η Irancell, για παράδειγμα, φαίνεται ως MTN, το οποίο δεν υποδηλώνει αμέσως οποιαδήποτε σχέση με το Ιράν. Ωστόσο, το λογότυπο είναι ακριβές αντίγραφο ενός από τα λογότυπα που χρησιμοποιούνται από την Irancell MTN:

Το αγγλικό λογότυπο της Irancell μέσω Wikimedia Commons. Κοινό κτήμα.

Το Citizen Lab του Καναδά ερεύνησε την Protei το 2023 και ανακάλυψε ότι βοήθησε στη δημιουργία ενός συστήματος παρακολούθησης κινητής για το Ιράν. Μέσω διαρρεύσαντων ιρανικών μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, διαπιστώθηκε ότι η Protei είχε επιλεχθεί, όπως αναφέρεται στα έγγραφα που εξετάστηκαν, για την παροχή βασικών στοιχείων δικτύου που υποστηρίζουν την ταυτοποίηση χρηστών, τη διαχείριση δεδομένων και τη βαθιά επιθεώρηση πακέτων (DPI), την αποστολή SMS, καθώς και τη σηματοδότηση του δικτύου κινητής τηλεφωνίας από τον μεγαλύτερο πάροχο υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας του Ιράν, την Ariantel. Το Citizen Lab έστειλε ερωτήσεις στο τμήμα της Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής της Protei, οι οποίες αφορούσαν, μεταξύ άλλων, το αν οι εξαγωγές της εταιρείας υπόκεινται σε οποιοδήποτε καθεστώς κυρώσεων στο Ιράν και, εάν ναι, πώς η εταιρεία έχει διασφαλίσει τη συμμόρφωση με αυτά τα καθεστώτα είτε στην πώληση τεχνολογίας είτε στην παροχή τεχνικής βοήθειας και υπηρεσιών σε ιρανικές αρχές ή εταιρείες. Δεν έχει ληφθεί ακόμη απάντηση.

Εν τω μεταξύ, κατά τη στιγμή της δημοσίευσης, και τα τρία υποκαταστήματα της Protei λειτουργούν κανονικά. Το υποκατάστημα της Εσθονίας διαθέτει σελίδα στο LinkedIn και υποβάλλει ετήσιες οικονομικές εκθέσεις. Το υποκατάστημα της Ιορδανίας διαθέτει σελίδα στο LinkedIn και ιστότοπο, στον οποίο αναφέρονται πελάτες από πολλές απολυταρικές χώρες και στον οποίο ισχυρίζεται ότι «παρέχει υπηρεσίες σε πάνω από 400 διακεκριμένους πελάτες σε περισσότερες από 46 χώρες, υποστηρίζοντας μια βάση συνδρομητών που υπερβαίνει τα 300 εκατομμύρια παγκοσμίως». Όσον αφορά τη Ρωσία, παρουσιάζει τεκμηρίωση σχετικά με λύσεις παρακολούθησης και λογοκρισίας τόσο στον ιστότοπό της όσο και στη σελίδα στο LinkedIn με 64 ακόλουθους.

Σύμφωνα με την εφημερίδα Kommersant, το 2024, η βασική ρωσική εταιρεία τηλεπικοινωνιών Rostelecom, η οποία είναι κρατική, σύναψε κοινοπραξία με την Protei. Στην έκθεση, ένας τοπικός εμπειρογνώμονας στον τομέα των τηλεπικοινωνιών δήλωσε ότι η Rostelecom πρόκειται να κατέχει 100 τοις εκατό της Protei στο μέλλον.

Βάσει της έκθεσης της Kommersant, η εταιρεία περιορισμένης ευθύνης STC Protei ανήκει στους Anton Pinchuk (28,56%), Yuri Kolobkov και Vladimir Freinkman (18,57% έκαστοι), και Maxim Maslov και CEO Nina Apostolova (17,15% έκαστοι). Τα έσοδα της εταιρείας για το 2022, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία που δημοσιεύτηκαν στη βάση δεδομένων, ανήλθαν σε 2,88 εκατομμύρια ρούβλια (43 εκατομμύρια δολάρια), με καθαρό κέρδος 398 εκατομμυρίων ρουβλιών (5,9 εκατομμύρια δολάρια). Η STC Protei είναι συνιδρύτρια των Protei ST, TPK Optima, Protei TL, Sigurd IT, Protei Lab και Protei IT Engineering.