Ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ παροτρύνει τους αξιωματούχους της βάσης να ενισχύσουν και να καινοτομήσουν στην κοινωνική διακυβέρνηση από το 2021. Στιγμιότυπο οθόνης για το βίντεο του Εθνικού Κινεζικού Ραδιοφώνου με θέμα «Η σκέψη του Σι για την κοινωνική διακυβέρνηση». Δίκαιη χρήση.

Τα τελευταία χρόνια, ο επίσημος κινεζικός λόγος χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο τον όρο «κοινωνική διακυβέρνηση» (社會管治) για να περιγράψει τις πολιτικές στην περιοχή των Ουιγούρων (Σιντσιάνγκ) της Κίνας. Αυτή η φαινομενικά ουδέτερη διοικητική γλώσσα αναδιαμορφώνει σιωπηλά την αντίληψη των ανθρώπων για την καταστολή, τη γενοκτονία, την αναγκαστική αφομοίωση και τον κοινωνικό έλεγχο.

Οι Ουιγούροι είναι ιθαγενής λαός της περιοχής των Ουιγούρων (στη βορειοδυτική Κίνα), γνωστής στη σύγχρονη ιστορία ως Ανατολικό Τουρκεστάν. Έχουν ξεχωριστή γλώσσα, εθνικότητα και πολιτισμό που διαφέρουν από εκείνα του λαού των Χαν, οι οποίοι αποτελούν περίπου το 92% του πληθυσμού της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας. Τον 18ο αιώνα, η περιοχή έγινε αποικία της Αυτοκρατορίας Μαντσού Τσινγκ. Αργότερα κυβερνήθηκε από τη Δημοκρατία της Κίνας και τώρα κυβερνάται από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας. Τον εικοστό αιώνα, οι Ουιγούροι πολέμησαν ενάντια στην κυριαρχία της Δημοκρατίας της Κίνας και ίδρυσαν τις ανεξάρτητες Δημοκρατίες του Ανατολικού Τουρκεστάν το 1933 και ξανά το 1944. Για δεκαετίες, οι Ουιγούροι αντιμετωπίζουν διώξεις από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.

Σιντσιάνγκ, Κίνα, όπου ζουν οι περισσότεροι Ουιγούροι. Εικόνα από το Wikimedia Commons . CC BY-SA 3.0 .

Από το 2016, η δεινή θέση των Ουιγούρων έχει προσελκύσει ευρεία διεθνή προσοχή λόγω εκθέσεων για μαζικές κρατήσεις, βίαιες εξαφανίσεις, εκτεταμένα συστήματα επιτήρησης και περιορισμούς στη θρησκευτική και πολιτιστική ζωή. Διαρροές κυβερνητικών εγγράφων, μαρτυρίες επιζώντων από στρατόπεδα και πολλαπλές διεθνείς έρευνες έχουν καταστήσει την περιοχή κεντρικό ζήτημα στις παγκόσμιες συζητήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Οι κινεζικές Αρχές έχουν επανειλημμένα χαρακτηρίσει αυτές τις πολιτικές ως απαραίτητα μέτρα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και τη διατήρηση της σταθερότητας. Ωστόσο, εμπειρογνώμονες των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα και διεθνείς οργανισμοί ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν επανειλημμένα εκφράσει σοβαρή ανησυχία για την κλίμακα της καταστολής και τον αντίκτυπό της στην κοινωνία των Ουιγούρων.

Τα τελευταία χρόνια, η επίσημη αφήγηση γύρω από την περιοχή έχει αρχίσει να αλλάζει. Τα κέντρα κράτησης έχουν γίνει λιγότερο ορατά στην κάλυψη των κρατικών ΜΜΕ, έχουν επανεμφανιστεί τουριστικές εκστρατείες, που αναδεικνύουν τα τοπία και την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής και οι επίσημες εκθέσεις απεικονίζουν όλο και περισσότερο την περιοχή ως ειρηνική, ευημερούσα και αρμονική.

Μέσα σε αυτή την εξελισσόμενη αφήγηση, μια έννοια έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία: η «κοινωνική διακυβέρνηση».

Την 1η Μαρτίου, η κρατική εφημερίδα Xinjiang Daily δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο « Ενώνοντας Καρδιές και Νου, Προχωρώντας Μέσω της Διακυβέρνησης » (凝心聚力向治而行). Η έκθεση περιέγραφε συζητήσεις μεταξύ αξιωματούχων βάσης σχετικά με την αναθεώρηση των πρακτικών διακυβέρνησης και τον σχεδιασμό των μελλοντικών διοικητικών προτεραιοτήτων. Παρουσίαζε την περιοχή των Ουιγούρων ως μοντέλο αποτελεσματικής διακυβέρνησης, κοινωνικής σταθερότητας και ικανοποίησης του κοινού.

Φράσεις όπως «ηγεσία του κόμματος», «συστήματα κλειστού βρόχου υποβολής αιτήσεων», «δίκτυα εθελοντικής υπηρεσίας» και «διακυβέρνηση από τη βάση» εμφανίζονται επανειλημμένα σε όλο το άρθρο δημιουργώντας μια εικόνα ομαλής και αποτελεσματικής διοίκησης.

Ωστόσο, μέσα σε αυτή τη φαινομενικά ουδέτερη γλώσσα διακυβέρνησης, οι σημαντικότερες πολιτικές ανησυχίες σχετικά με την πολιτιστική, θρησκευτική και κοινωνική αυτονομία των Ουιγούρων εξαφανίζονται.

Η «κοινωνική διακυβέρνηση» αντικαθιστά τις εθνοτικές και πολιτικές ανησυχίες

Κατά την αποκωδικοποίηση κινεζικών επίσημων εγγράφων, ένα σημαντικό κλειδί είναι να αναζητήσουμε τι αποφεύγουν να πουν οι αξιωματούχοι. Αυτό το συγκεκριμένο άρθρο κάνει ελάχιστη αναφορά στα εθνοτικά δικαιώματα, τη θρησκευτική ελευθερία, τη χρήση γλώσσας ή την πολιτιστική συνέχεια. Ούτε αναγνωρίζει τις ανησυχίες που επανειλημμένα εξέφρασαν οι διεθνείς παρατηρητές.

Οι συγκρούσεις στην περιοχή των Ουιγούρων δεν είναι απλώς θέμα διακυβέρνησης, αλλά πηγάζουν και από την ιστορία, τις δημογραφικές αλλαγές και τις πολιτικές δομές εξουσίας.

Σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Κίνας, ο πληθυσμός της περιοχής των Ουιγούρων το 1953 ήταν περίπου 4,87 εκατομμύρια, εκ των οποίων περίπου 3,64 εκατομμύρια — περίπου το 75% — ήταν Ουιγούροι, ενώ οι Κινέζοι Χαν αντιπροσώπευαν μόνο περίπου το 6%. Μέχρι το 2010, ωστόσο, οι Κινέζοι Χαν αποτελούσαν περίπου το 40% του πληθυσμού, ενώ το μερίδιο των Ουιγούρων είχε μειωθεί σε περίπου 46%.

Πολλοί ερευνητές συνδέουν αυτόν τον δημογραφικό μετασχηματισμό με δεκαετίες μεγάλης κλίμακας μεταναστευτικών πολιτικών που ενθάρρυναν τον εποικισμό από το εσωτερικό της Κίνας.

Αν και η Κίνα εφαρμόζει επίσημα ένα σύστημα «περιφερειακής εθνοτικής αυτονομίας (民族區域自治制)», η πολιτική δομή αφηγείται μια διαφορετική ιστορία. Η πιο ισχυρή θέση στην περιοχή – ο γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος – διορίζεται από την κεντρική κυβέρνηση, ενώ ο περιφερειακός πρόεδρος, ο οποίος είναι συνήθως Ουιγούρος, κατέχει πολύ λιγότερη πραγματική εξουσία.

Υπό μια τέτοια δομή, η αυτονομία συχνά υπάρχει περισσότερο ως συμβολική ρύθμιση παρά ως ουσιαστική αυτοδιοίκηση.

Ως αποτέλεσμα, οι Ουιγούροι έχουν περιθωριοποιηθεί ολοένα και περισσότερο στην ίδια τους την πατρίδα, όχι μόνο πολιτικά αλλά και σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η απασχόληση και η χρήση της γλώσσας.

Ηγεσία του κόμματος και η συρρίκνωση του ανεξάρτητου κοινωνικού χώρου

Το άρθρο που δημοσιεύτηκε στο κρατικό μέσο εδραιώνει περαιτέρω την ασύμμετρη δομή εξουσίας και τονίζει επανειλημμένα την αποτελεσματικότητα της «κοινωνικής διακυβέρνησης υπό την ηγεσία του κόμματος».

Υπό μια τέτοια ρητορική, το κυβερνών κόμμα τοποθετείται ως ο κεντρικός οργανωτής της κοινωνικής ζωής, αφήνοντας λίγο χώρο για ανεξάρτητες κοινωνικές οργανώσεις. Οι θρησκευτικοί θεσμοί, τα δίκτυα αμοιβαίας βοήθειας που βασίζονται στην κοινότητα, οι παραδοσιακές δομές εξουσίας και οι άτυπες κοινωνικές οργανώσεις αντικαθίστανται από ένα κρατικό σύστημα διακυβέρνησης, που έχει σχεδιαστεί μέσω ενός δεκαετούς συνόλου πολιτικών ασφαλείας.

Μετά το 2016, μεγάλος αριθμός Ουιγούρων στάλθηκε σε εγκαταστάσεις, που επίσημα περιγράφονται ως «κέντρα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης». Διεθνείς ερευνητές εκτιμούν ότι στο αποκορύφωμα της εκστρατείας, εκατοντάδες χιλιάδες έως και πάνω από ένα εκατομμύριο Ουιγούροι μπορεί να είχαν συλληφθεί.

Ταυτόχρονα, οι Αρχές κατασκεύασαν μια εκτεταμένη υποδομή επιτήρησης, που περιλαμβάνει συλλογή βιομετρικών δεδομένων, ψηφιακά συστήματα παρακολούθησης και διαχείριση δικτύου σε επίπεδο γειτονιάς.

Εισήχθησαν επίσης προγράμματα κοινωνικού ελέγχου μεγάλης κλίμακας . Ένα παράδειγμα είναι το λεγόμενο «πρόγραμμα ζευγαρώματος για οικογένεια» (結對認親),  στο οποίο κυβερνητικοί αξιωματούχοι αναλάμβαναν να παραμείνουν σε νοικοκυριά των Ουιγούρων για να παρακολουθούν την καθημερινή ζωή και να ενισχύουν την πολιτική εποπτεία.

Αυτές οι πολιτικές όχι μόνο έχουν αναδιαμορφώσει τις διοικητικές δομές της περιοχής, αλλά έχουν επηρεάσει και βαθιά την καθημερινή ζωή των κοινοτήτων των Ουιγούρων.

Η λογική διακυβέρνησης του συστήματος ελέγχου που καθοδηγείται από το κόμμα εκφράζεται στο άρθρο με μια άλλη βασική έννοια, τη «σταθερότητα», η οποία χρησιμοποιείται παράλληλα με τη φράση «μακροχρόνια ειρήνη».

Η σταθερότητα ορίζεται ως το ύψιστο δημόσιο αγαθό και οι πολιτικές διακυβέρνησης παρουσιάζονται ως προληπτικά μέτρα που έχουν σχεδιαστεί για την εξάλειψη πιθανών κινδύνων, οι οποίοι μπορεί να καλύπτουν πράξεις όπως: η ομιλία της ουιγουρικής γλώσσας, η συμμετοχή σε θρησκευτικές δραστηριότητες, η επικοινωνία με συγγενείς στο εξωτερικό, οι σπουδές ή τα ταξίδια στο εξωτερικό.

Οι εμπειρογνώμονες των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν περιγράψει πτυχές της διακυβέρνησης στην περιοχή ως μια μορφή προληπτικής καταπίεσης, κατά την οποία τα άτομα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν περιορισμούς όχι λόγω συγκεκριμένων ενεργειών, αλλά λόγω της ταυτότητας, των πεποιθήσεων ή των κοινωνικών τους δικτύων.

Οι επίσημες αφηγήσεις του άρθρου επαινούν επίσης την επέκταση των δικτύων εθελοντικών υπηρεσιών ως επίτευγμα  κοινωνικής συνοχής και συμμετοχής στα κοινά.

Ωστόσο, στην πραγματικότητα, τα κομματικά οργανωμένα δίκτυα, τα οποία έχουν γίνει ολοένα και περισσότερο η μόνη αποδεκτή μορφή συλλογικής δραστηριότητας, έχουν αντικαταστήσει τις παραδοσιακές μορφές κοινωνικής υποστήριξης εντός των κοινοτήτων των Ουιγούρων, συμπεριλαμβανομένης της θρησκευτικής φιλανθρωπίας και των δικτύων αμοιβαίας βοήθειας με βάση την κοινότητα.

Μέσω αυτής της διαδικασίας, η καθημερινή κοινωνική ζωή ενσωματώνεται ολοένα και περισσότερο στις δομές διακυβέρνησης.

Η απαλή γλώσσα της αφομοίωσης

Το επίσημο άρθρο καταλήγει τονίζοντας τη σημασία της καλλιέργειας μιας «κοινής αίσθησης κινεζικής εθνικής ταυτότητας» (中華民族共冋體意識). Αυτό υπονοεί ότι, ενώ μπορεί να υπάρχουν πολιτισμικές διαφορές, η κινεζική εθνική ταυτότητα θα πρέπει να έχει προτεραιότητα έναντι όλων των άλλων ταυτοτήτων. 

Μια τέτοια αρχή μεταφράζεται σε ένα σύνολο αφομοιωτικών πολιτικών πρακτικών, οι οποίες συχνά σημαίνουν ότι οι εθνοτικές κουλτούρες μπορούν να εκδηλώνονται, αλλά όχι να οργανώνονται ανεξάρτητα· οι εθνοτικές γλώσσες μπορεί να υπάρχουν, αλλά να μην κυριαρχούν στη δημόσια ζωή· η θρησκεία μπορεί να ασκείται, αλλά μόνο εντός αυστηρών πολιτικών ορίων.

Ορισμένες πολιτικές έχουν προσανατολιστεί στις οικογενειακές δομές των Ουιγούρων, συμπεριλαμβανομένων εκστρατειών, που ενθαρρύνουν τον γάμο μεταξύ εθνοτήτων και την κεντρική διαχείριση των παιδιών, των οποίων οι γονείς βρίσκονται υπό κράτηση.

Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τέτοιες πολιτικές αντιπροσωπεύουν μια βαθιά προσπάθεια αναμόρφωσης της πολιτιστικής και κοινωνικής ζωής των Ουιγούρων.

Ο τόνος του άρθρου «Ενώνοντας Καρδιές και Νου, Προχωρώντας Μέσω της Διακυβέρνησης» είναι μετριοπαθής, ορθολογικός και αισιόδοξος και, ως εκ τούτου, ισχυρός.

Έχει μετονομάσει τον έλεγχο σε διακυβέρνηση, την καταστολή σε υπηρεσία και την αφομοίωση σε ολοκλήρωση. Ο δομικός καταναγκασμός  παρουσιάζεται ως υπεύθυνη δημόσια διοίκηση.

Διακυβέρνηση στην εποχή μετά τη βία

Το μοντέλο διακυβέρνησης, που αναδύεται στην περιοχή των Ουιγούρων, αντικατοπτρίζει επίσης έναν ευρύτερο μετασχηματισμό στη σύγχρονη αυταρχική πολιτική.

Η καταστολή δεν βασίζεται πάντα σε ορατό καταναγκασμό, καθώς τα διοικητικά συστήματα, οι τεχνολογίες δεδομένων, η κοινωνική μηχανική και η πολιτική γλώσσα μπορούν σταδιακά να αναδιαμορφώσουν την κοινωνική πραγματικότητα.

Για πολλές οικογένειες Ουιγούρων, η καθοριστική εμπειρία των τελευταίων ετών δεν ήταν η ανοιχτή σύγκρουση αλλά η εξαφάνιση: σε όλη τη διασπορά των Ουιγούρων, αμέτρητοι άνθρωποι έχουν χάσει την επαφή με συγγενείς στην πατρίδα τους. Πολλοί έχουν συλληφθεί, καταδικαστεί ή απλώς εξαφανιστεί από τη δημόσια ζωή.

Το σύστημα κοινωνικής διακυβέρνησης, που παρουσιάζεται ως ορθολογικό, καλοπροαίρετο και επιτυχημένο στον κινεζικό επίσημο λόγο, είναι ακριβώς σχεδιασμένο για να στερήσει από τους ανθρώπους  την ικανότητα να οργανώνονται, να εκφράζουν την ταυτότητά τους και να διατηρούν την πολιτιστική τους ζωή ομαλοποιώντας έτσι σιωπηλά την καταστολή στην κοινωνία.