Πορτρέτο του Mohammed Sardar από τον Jason Krüger στο Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).

Η κουρδική γλώσσα έχει αντιμετωπίσει πολλές προκλήσεις στην πρόσφατη ιστορία, συμπεριλαμβανομένων απαγορεύσεων σε διαφορετικές χρονικές περιόδους στην Τουρκία, το Ιράκ και τη Συρία, με συχνούς σοβαρούς περιορισμούς στα κουρδικά ΜΜΕ και την εκπαίδευση. Οι προσπάθειες για τη διάθεση ψηφιακού περιεχομένου στη γλώσσα έχουν επίσης παρεμποδιστεί από την έλλειψη μιας καθολικά αποδεκτής τυποποίησης της γραφής.

Ορισμένες παραλλαγές της κουρδικής, όπως η σορανί, γράφονται στο αλφάβητο σορανί, ένα αραβογενές σύστημα γραφής, ενώ η διάλεκτος κουρμαντζί γράφεται στο αλφάβητο χαβάρ, ένα λατινογενές σύστημα γραφής. Αυτό έχει οδηγήσει σε δυσκολίες στη δημιουργία και την εύρεση πληροφοριών στο διαδίκτυο για τους ομιλητές της κουρδικής γλώσσας.

Ένας από τους τρόπους με τους οποίους οι κοινότητες που εργάζονται σε πλατφόρμες όπως η Βικιπαίδεια στα κουρδικά αναγνώρισαν αυτές τις διαφορές, ήταν ο διαχωρισμός του αρχικού κουρδόφωνου ιστότοπου στα δύο. Τώρα υπάρχουν δύο Βικιπαίδειες, μία για τη διάλεκτο σορανί και μία για τη διάλεκτο κουρμαντζί, όπου η καθεμία μπορεί να χρησιμοποιηθεί με το αντίστοιχο αλφάβητό της.

Για τον Mohammed Sardar, έναν από τους συνιδρυτές της Ομάδας Χρηστών Κούρδων Βικιπαιδιστών, η πλατφόρμα Wikimedia έχει παίξει ουσιαστικό ρόλο στην προώθηση της γλώσσας στο διαδίκτυο. Εκτός από το έργο του για τη δημιουργία ανοιχτής γνώσης στην κουρδική γλώσσα, συνεισφέρει επίσης στο podcast Chawg, το οποίο είναι το πρώτο podcast στην κουρδική διάλεκτο σορανί, που εστιάζει στις τεχνολογίες ανοιχτού κώδικα και την ψηφιακή κουλτούρα.

Σε συνέντευξή του στο Global Voices, ο Sardar μίλησε για την εμπειρία του στην προώθηση της κουρδικής γλώσσας, ιδιαίτερα με τη μητρική του διάλεκτο σορανί.

Global Voices (GV): Ποια είναι η τρέχουσα κατάσταση της γλώσσας σας τόσο εντός όσο και εκτός διαδικτύου;

Mohammed Sardar (MS): Τα κουρδικά είναι η μητρική γλώσσα περισσότερων από 40 εκατομμυρίων Κούρδων στο Ιράκ, το Ιράν, την Τουρκία και τη Συρία. Ωστόσο, η γλώσσα έχει αντιμετωπίσει σημαντικές ιστορικές προκλήσεις λόγω δεκαετιών απαγορεύσεων και περιορισμών σε αρκετές χώρες. Αυτό έχει επηρεάσει τόσο τον αριθμό των ατόμων που τη μιλούν με ευχέρεια όσο και την ανάπτυξη κουρδόφωνου περιεχομένου, τόσο στο διαδίκτυο όσο και εκτός αυτού.

Εκτός διαδικτύου, ενώ τα κουρδικά χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ζωή και στα τοπικά ΜΜΕ, ο ρόλος τους στην επίσημη εκπαίδευση ποικίλλει. Στην περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ, τα κουρδικά είναι η κύρια γλώσσα διδασκαλίας και υποστηρίζονται επίσημα, ενώ και τμήματα της Συρίας έχουν αρχίσει να περιλαμβάνουν τα κουρδικά στα σχολεία. Ωστόσο, στο Ιράν και την Τουρκία, τα κουρδικά εξακολουθούν να στερούνται επίσημου καθεστώτος στην εκπαίδευση και τα δημόσια ιδρύματα, περιορίζοντας την ανάπτυξή τους.

Στο διαδίκτυο, τα κουρδικά θεωρούνται ακόμα γλώσσα με περιορισμένους πόρους. Παρόλο που ο όγκος του ψηφιακού περιεχομένου αυξάνεται σταδιακά, χάρη σε προσπάθειες όπως η κουρδική Βικιπαίδεια και άλλες κοινοτικές πρωτοβουλίες, υπάρχει ακόμα πολύς δρόμος. Τα κουρδικά στερούνται υποστήριξης σε πολλές ευρέως διαδεδομένες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των μηχανών αναζήτησης, των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και του λογισμικού γλωσσών.

Υπάρχουν ορισμένα ελπιδοφόρα σημάδια. Στο ιρακινό Κουρδιστάν, οργανισμοί όπως το zheen.org και το KCAC.org εργάζονται σκληρά για τη συλλογή και τη διατήρηση κουρδικών βιβλίων, κειμένων και μέσων ενημέρωσης. Οι προσπάθειές τους βοηθούν πραγματικά στην οικοδόμηση ενός ισχυρότερου μέλλοντος για την κουρδική γλώσσα.

Στιγμιότυπο οθόνης της Wikipedia στην κουρδική διάλεκτο Κουρμάντζι. Δίκαιη χρήση.

GV: Τι σας παρακινεί προσωπικά να ασχοληθείτε με τον ψηφιακό ακτιβισμό για τη γλώσσα σας;

MS: Στην παιδική μου ηλικία, άρχισα να διαβάζω περιοδικά, εφημερίδες και βιβλία στα κουρδικά, κάτι που διαμόρφωσε βαθιά τη συναισθηματική μου σύνδεση με τη γλώσσα.

Καθώς μεγάλωνα και άρχισα να εξερευνώ το διαδίκτυο, παρατήρησα ένα σαφές κενό: το περιεχόμενο στην κουρδική γλώσσα ήταν εξαιρετικά περιορισμένο σε σύγκριση με άλλες γλώσσες όπως τα αγγλικά και τα αραβικά. Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που μιλούν μόνο κουρδικά και βασίζονται σε αυτά ως κύρια γλώσσα για την κατανόηση του κόσμου. Αυτό σημαίνει ότι όταν οι πληροφορίες δεν είναι διαθέσιμες στα κουρδικά, πολλοί άνθρωποι τις χάνουν.

Αυτή η συνειδητοποίηση με παρακίνησε να ασχοληθώ με τον ψηφιακό ακτιβισμό. Ένιωσα την ευθύνη να βοηθήσω στη δημιουργία και την επέκταση των κουρδόφωνων πόρων στο διαδίκτυο, ώστε οι ομιλητές της κουρδικής να μπορούν να έχουν πρόσβαση στη γνώση, τον πολιτισμό και την τεχνολογία στη δική τους γλώσσα.

Στιγμιότυπο οθόνης της Wikipedia στην κουρδική διάλεκτο Σοράνι. Δίκαιη χρήση.

GV: Μπορείτε να περιγράψετε ορισμένες από τις προκλήσεις που εμποδίζουν τη γλώσσα σας από το να αξιοποιηθεί πλήρως στο διαδίκτυο;

MS: Μια σημαντική πρόκληση που περιορίζει την πλήρη χρήση των κουρδικών στο διαδίκτυο είναι οικονομική. Πολλοί άνθρωποι δεν είναι πρόθυμοι να συνεισφέρουν σε ανοιχτές πλατφόρμες όπως η Βικιπαίδεια χωρίς οικονομική υποστήριξη. Δεν είναι ότι οι Κούρδοι δεν θέλουν να συνεισφέρουν στην κουρδική γλώσσα· είναι απλώς ότι οι δύσκολες οικονομικές συνθήκες στις χώρες όπου ζουν οι περισσότεροι Κούρδοι καθιστούν πολύ δύσκολο το να προσφέρουν εθελοντικά τον χρόνο τους. Υπάρχει επίσης έλλειψη εκπαιδευμένων ατόμων στη δημιουργία ψηφιακού περιεχομένου στα κουρδικά και στη γλωσσική τεχνολογία.

Επιπλέον, η κουρδική γλώσσα χωρίζεται σε δύο κύριες διαλέκτους, τη σορανί και την κουρμαντζί, που γράφονται σε διαφορετικά αλφάβητα (αραβικό και λατινικό). Για να διασφαλιστεί η συμπεριληπτικότητα και η προσέγγιση όλων των ομιλητών της κουρδικής, το περιεχόμενο συχνά πρέπει να παράγεται ή να προσαρμόζεται και στις δύο διαλέκτους. Αυτό διπλασιάζει την προσπάθεια που απαιτείται και απαιτεί περισσότερο χρόνο και συντονισμό.

GV: Ποια συγκεκριμένα βήματα πιστεύετε ότι μπορούν να γίνουν για να ενθαρρυνθούν οι νεότεροι να αρχίσουν να μαθαίνουν τη γλώσσα τους ή να συνεχίσουν να τη χρησιμοποιούν;

MS: Για να κινήσουμε πραγματικά το ενδιαφέρον των νέων για την εκμάθηση και τη χρήση των κουρδικών, χρειαζόμαστε υποστήριξη από πανεπιστήμια και οργανισμούς που ενδιαφέρονται για το μέλλον της κουρδικής γλώσσας. Μπορούν να βοηθήσουν εμπλέκοντας φοιτητές σε έργα που δημιουργούν κουρδικό περιεχόμενο σε διάφορα αντικείμενα — όχι μόνο στη λογοτεχνία, αλλά και στην επιστήμη, την τεχνολογία και σε καθημερινά θέματα.

Χρειαζόμαστε επίσης περισσότερο κουρδικό περιεχόμενο, που να απευθύνεται στους νέους, όπως μουσική, ταινίες, βιβλία και άλλες μορφές ψυχαγωγίας. Όταν οι νέοι δημιουργούν και συνεισφέρουν περιεχόμενο που αντανακλά τα δικά τους ενδιαφέροντα, αυτό γίνεται φυσικά πιο ελκυστικό και επιδραστικό.

Ένα μακροπρόθεσμο ετήσιο πρόγραμμα που θα περιλαμβάνει εργαστήρια, διασκεδαστικούς διαγωνισμούς και βραβεία για τη δημιουργία περιεχομένου στα κουρδικά μπορεί επίσης να βοηθήσει πολύ στην ενθάρρυνσή τους να νιώσουν περήφανοι για τη γλώσσα τους και να τη χρησιμοποιούν συχνότερα.