«Σταματήστε να μας σκοτώνετε» λέει αυτό το πλακάτ σε μιία πορεία στην Μπραζίλια, πρωτεύουσα της Βραζιλίας, για να καταγγείλει τη βία ενάντια στις γυναίκες. Φωτογραφία: Marcelo Camargo/Agência Brasil. Για νόμιμη χρήση.

Χιλιάδες γυναίκες έκαναν πορείες σε διάφορες πόλεις της Βραζιλίας στο τέλος της εβδομάδας της 6ης και 7ης Νοεμβρίου για να δώσουν ένα μήνυμα, το ότι η βία ενάντια στις γυναίκες δεν μπορεί να υποβαθμίζεται και ότι υπάρχει κρίση. Οι διαμαρτυρίες διοργανώθηκαν υπό το σύνθημα «Σηκωθείτε, ζωντανές γυναίκες» (Levante Mulheres Vivas), έπειτα από διάφορες πολύκροτες υποθέσεις, που έφτασαν στις ειδήσεις τις προηγούμενες εβδομάδες.

Για παράδειγμα, ένας ινφλουένσερ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γνωστός για τη δημιουργία περιεχομένου «κόκκινου χαπιού» (ενός όρου που προέρχεται από τις ταινίες του «The Matrix» και ο οποίος συμβολίζει μία «αφύπνιση», την οποία έχουν υιοθετήσει ορισμένες πολιτικά συντηρητικές και μισογυνιστικές ομάδες), φέρεται να συνελήφθη για επίθεση στη σύντροφό του και επειδή προσπάθησε να την αναγκάσει να κάνει σεξ μαζί του. Ο ινφλουένσερ αρνήθηκε τις κατηγορίες.

Στο Σάο Πάολο, ένας άντρας έσυρε μια γυναίκα με το αυτοκίνητό του για ένα χιλιόμετρο, πράγμα που προκάλεσε τον ακρωτηριασμό των ποδιών της γυναίκας. Σύμφωνα με την αστυνομία, ο ύποπτος έγινε έξαλλος, αφότου είδε τη γυναίκα να συνομιλεί με έναν άλλο άντρα σε ένα μπαρ. Η οικογένεια και οι φίλοι του θύματος ισχυρίστηκαν ότι έβγαιναν για ένα διάστημα. Ο άντρας αρνείται ότι γνωρίζει τη γυναίκα παρά τους μάρτυρες, οι οποίοι λένε ότι τους είδαν να τσακώνονται στο μπαρ.

Στο Ρίο ντε Τζανέιρο, ένας δημόσιος υπάλληλος σκότωσε πυροβολώντας δύο γυναίκες, με τις οποίες εργαζόταν μαζί σε μία ομοσπονδιακή εκπαιδευτική μονάδα και έπειτα αυτοκτόνησε. Η αστυνομία διερευνά αν στην υπόθεση συντρέχει κάποιος μισογυνιστικός λόγος, γιατί ο επιτιθέμενος δεν δεχόταν οι γυναίκες να κατέχουν υψηλές θέσεις στο χώρο εργασίας. Το Radio CBN ισχυρίζεται πως το έγκλημα «μπορεί να είχε μισογυνιστικά κίνητρα, τα οποία είναι μίσος, υποτίμηση και προκατάληψη ενάντια στις γυναίκες», σύμφωνα με μαρτυρίες των γονιών μαθητών και άλλων ατόμων, τα οποία ήταν κοντά στα θύματα.

Στη Φλοριανόπολις, πολιτεία της Σάντα Καταρίνα, ένα παιδί πέντε ετών στάθηκε μπροστά από τη μητέρα του για να την προστατέψει, καθώς ο πατέρας του την μαχαίρωνε, πράγμα που της έσωσε τη ζωή. Στην ίδια πόλη, στα τέλη του Νοέμβρη μία γυναίκα 31 ετών βιάστηκε και δολοφονήθηκε σε ένα μονοπάτι πεζοπορίας που ακολούθησε, καθοδόν για ένα μάθημα κολύμβησης.

Στην πρωτεύουσα Μπραζίλια, βρέθηκε το απανθρακωμένο σώμα μίας 25χρονης δεκανέως του στρατού έπειτα από πυρκαγιά που ξέσπασε σε μία στρατιωτική μονάδα, με μία μαχαιριά στο λαιμό. Ένας στρατιώτης 21 ετών ομολόγησε ότι την σκότωσε και ότι έβαλε τη φωτιά έπειτα από μία διένεξη.

Την ίδια μέρα, στο Σάο Τομέ ντας Λέτρας, πολιτεία της Μίνας Ζεράις, μία γυναίκα 26 ετών υπέστη εγκαύματα στο 60% του σώματός της. Ενώ βρισκόταν στο νοσοκομείο, είπε στους αστυνομικούς ότι ο φίλος της την περιέλουσε με βενζίνη και της έβαλε φωτιά, επίσης έπειτα από μία διένεξη.

Η ανθρωπολόγος και συγγραφέας Debora Diniz δημοσίευσε έκκληση για τις πορείες στο λογαριασμό της στο Instagram και πρόσθεσε:

Esse é o paradoxo do nosso tempo bruto contra as mulheres: marchar para garantir o direito à vida. Caminhar para interromper a naturalização do feminicídio. Ocupamos a cidade para lembrar o óbvio: não deveria ser necessário pedir para não morrer.

Marche. E fale desse paradoxo, sem suavizar. Estranhe que a sobrevivência precise de coro, de cartaz, de grito na garganta. Estranhe que tenhamos de gritar para viver — e, ainda assim, grite. Porque cada passo junto desmente o silêncio que tentaram nos impor.

Αυτό είναι το παράδοξο των βίαιων καιρών μας ενάντια στις γυναίκες: να διαδηλώνουμε για να διασφαλίσουμε το δικαίωμά της να ζήσει. Να κάνουμε πορείες, για να εμποδίσουμε την κανονικοποίηση της γυναικοκτονίας. Καταλαμβάνουμε την πόλη για να θυμόμαστε το προφανές: δεν θα έπρεπε να είναι απαραίτητο να ζητάμε να μην πεθάνουμε.

Διαδηλώστε. Και ας μιλήσουμε για αυτό το παράδοξο, χωρίς να «χρυσώνουμε το χάπι». Δεν θα έπρεπε να είναι φυσιολογικό η επιβίωση να απαιτεί ένα «πλήθος», αφίσες, μία κραυγή από το λαρύγγι μας. Δεν θα έπρεπε να είναι φυσιολογικό να χρειάζεται ακόμη και να κραυγάζουμε για να ζήσουμε, και όμως κραυγάζουμε. Γιατί κάθε βήμα που κάνουμε μαζί αντικρούει τη σιωπή, που προσπαθούν να μας επιβάλουν.

Διαμαρτυρία στη λεωφόρο Paulista, στο Σάο Πάολο υπέρ των «Ζωντανών Γυναικών», 7 Νοεμβρίου 2025. Φωτογραφία: Rovena Rosa/Agência Brasil. Για νόμιμη χρήση.

Από το 2006, η Bραζιλία διαθέτει έναν νόμο για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας, ειδικά για την προστασία των θυμάτων της ενδοοικογενειακής βίας. Ο νόμος ονομάζεται «Maria da Penha», η οποία έμεινε παραπληγική, αφότου ο σύζυγός της την πυροβόλησε στην μέση, ενώ κοιμόταν. Το 2015, ένας άλλος νόμος, υπογεγραμμένος από την τότε Πρόεδρο Ντίλμα Ρουσέφ, αυστηροποίησε τις  ποινές για τη δολοφονία γυναικών και κοριτσιών και πρόσθεσε τη γυναικοκτονία – χαρατηρίζοντάς την ως ανθρωποκτονία – στον Ποινικό Κώδικα της χώρας. Αυτή η αλλαγή εισήγαγε στην νομοθεσία της χώρας την αντίληψη, ότι υπάρχουν γυναίκες που δολοφονούνται λόγω του φύλου τους.

Το 2024, ο Πρόεδρος Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα θέσπισε άλλο ένα νόμο, που καθιστά τη γυναικοκτονία ως έγκλημα από μόνη της, με ποινή μέχρι 40 έτη φυλάκισης, η οποία μπορεί να φτάσει μέχρι και τα 60 έτη σε ορισμένες περιπτώσεις (στο νομικό σύστημα της Βραζιλίας δεν υπάρχει ισόβια κάθειρξη). Ο Λούλα ντα Σίλβα δημοσίευσε ένα βίντεο στο λογαριασμό του X (πρώην Twitter) από τις τελευταίες διαδηλώσεις, το οποίο δείχνει την πορεία στη Μπραζίλια και συμπεριλαμβάνει τους υπουργούς της κυβέρνησής του, καθώς και την πρώτη κυρία Ροζάντζελα Λούλα ντα Σίλβα, ενώ έγραψε ότι «η καταπολέμηση της γυναικοκτονίας είναι δουλειά όλων μας και ειδικά των ανδρών».

Ωστόσο, παρά τους ισχύοντες νόμους, η προστασία των γυναικών και των κοριτσιών στη χώρα δεν φάνηκε ποτέ να αποτελεί αρκετή εγγύηση, ενώ ο μεγάλος αριθμός αυτών των εγκλημάτων είναι ανησυχητικός.

Η Ετήσια Έκθεση 2025 της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης «Φόρουμ Δημόσιας Ασφάλειας της Βραζιλίας» (Foro Brasileño de Seguridad Pública) έδειξε ότι, παρότι οι βίαιοι θάνατοι στη Βραζιλία έχουν μειωθεί, οι περιπτώσεις βίας ενάντια στις γυναίκες και στους ανήλικους αυξήθηκαν.

Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από τα κρατικά συστήματα έδειξαν 3.870 θύματα από απόπειρες γυναικοκτονίας, μία αύξηση 19% σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο. Το 2024, η Βραζιλία είχε 1.492 θύματα γυναικοκτονίας, μία αύξηση 0,7%, ο μεγαλύτερος αριθμός που έχει καταγραφεί από την έναρξη ισχύος του νόμου του 2015 για τη γυναικοκτονία. Αυτό σημαίνει κατά μέσο όρο τέσσερις νεκρές γυναίκες κάθε μέρα για λόγους που συνδέονται με το φύλο τους. Ενώ 8 στις 10 γυναίκες δολοφονούνται από τους συντρόφους ή τους πρώην συντρόφους τους. 

«Οι γυναίκες ζωντανές. Φτάνει με τις γυναικοκτονίες», διαμαρτυρία στην Μπραζίλια. Φωτογραφία: Marcelo Camargo/Agência Brasil. Για νόμιμη χρήση.

Σε μία ενότητα αυτής της Έκθεσης που αναλύει αυτά τα δεδομένα, οι ειδικοί ισχυρίζονται ότι η βία ενάντια στις γυναίκες συνεχίζει να αποτελεί «μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δημόσιες Αρχές της Βραζιλίας, ιδιαίτερα στον τομέα της δημόσιας ασφάλειας είτε όσον αφορά στην παραγωγή και στην ταξινόμηση δεδομένων είτε από την άποψη της διαμόρφωσης και της εφαρμογής δημόσιων πολιτκών, κυρίως προληπτικών». Επίσης προειδοποιούν «ότι οι νόμοι βελτιώνονται, αλλά ότι η βία επιμένει και ότι οι γυναίκες συνεχίζουν να βρίσκονται σε κίνδυνο. Οι κίνδυνοι αυτοί είναι ποικίλοι».

Σε μία άλλη Έκθεση του 2023 που αναλύει τα νούμερα του 2022, σύμφωνα με την οποία «όλες οι μορφές βίας ενάντια στις γυναίκες σημείωσαν μία αύξηση», το «Foro» ανέφερε:

Physical aggressions, sexual offenses and psychological abuse have become more frequent in the lives of Brazilian women. Sexual harassment, either in the workplace or public transportation, hit unimaginable records. (…) we are facing an acute growth of serious physical violence, which could result in death at any time.

Σωματικές επιθέσεις, σεξουαλικά εγκλήματα και ψυχολογική κακοποίηση έχουν γίνει πιο συχνές στη ζωή των βραζιλιάνων γυναικών. Η σεξουαλική παρενόχληση είτε στο χώρο εργασίας είτε στη δημόσια συγκοινωνία, έχει φτάσει σε ασύλληπτα νούμερα. (…) βρισκόμαστε μπροστά σε μία ραγδαία άυξηση της ακραίας σωματικής βίας, η οποία μπορεί να καταλήξει σε θάνατο ανά πάσα στιγμή.

Μία σκληρή πρόβλεψη, η οποία αποδείχτηκε πραγματικότητα για πολλές γυναίκες.  Λίγες ημέρες πριν τις πορείες, την 4η Νοεμβρίου, η εφημερίδα «Ταχυδρόμος της Βραζιλίας» (Correio Braziliense) δημοσίευσε ένα κύριο άρθρο:

Recent cases of gender violence that made national news leave no doubts about the existence of a rampant hatred against women in the country, converging into a scenario of dangerous normalization of atrocities. Not for nothing specialists warn about the widespread practice of exterminating women, and authorities highlight the risks of banalizing such crimes. (…)

The inaction is part of the gear that takes Brazilian women's lives everyday. Without a mobilization involving public agents, civil society, schools, churches, scholars, we cannot change structures that sustain an extended cycle of violence that has femicide at a chronic stage. The cruelty also lies in omission, and this, indeed, must be eradicated.

Πρόσφατες υποθέσεις έμφυλης βίας, οι οποίες έφτασαν στις εθνικές ειδήσεις, δεν αφήνουν αμφιβολίες για την ύπαρξη αχαλίνωτου μίσους ενάντια στις γυναίκες στη χώρα, το οποίο καταλήγει σε ένα σκηνικό επικίνδυνης κανονικοποίησης των θηριωδιών. Όχι τυχαία, οι ειδικοί προειδοποιούν για αυτήν την ευρέως διαδεδομένη πρακτική της εξόντωσης των γυναικών και οι αρχές επισημαίνουν τους κινδύνους της υποβάθμισης αυτών των εγκλημάτων.

Η απραξία αποτελεί κομμάτι αυτού του γραναζιού, το οποίο αφαιρεί τη ζωή των βραζιλιάνων γυναικών κάθε μέρα. Χωρίς την κινητοποίηση, η οποία  περιλαμβάνει δημόσιους φορείς, την κοινωνία, τα σχολεία, την εκκλησία, τους διανοούμενους δεν θα μπορέσουμε να αλλάξουμε τις δομές που συντηρούν έναν εκτεταμένο κύκλο βίας και ο οποίος διατηρεί τη γυναικοκτονία σε χρόνια κατάσταση. Η βαναυσότητα έγκειται επίσης σε αυτήν την παράλειψη και σίγουρα αυτό πρέπει να εξαλειφθεί.