Σχέδιο: Εικόνα που παρήχθη με την βοήθεια του Midjourney από τον προγραμματιστή David Orjuela (Κολομβία).

Ακολουθεί απόσπασμα απο άρθρο της María Camila Botero Castro, της Francisca López Molina και του  Johan Alexander Sanabria Restrepo δημοσιευμένο στην Distintas Latitudes και αναδημοσιευμένο στην Global Voices εντός των πλαισίων συμφωνίας ΜΜΕ.

El impacto de la Inteligencia Artificial (IA) en la humanidad es incuestionable. Desde la automatización de tareas repetitivas hasta el desarrollo de vehículos autónomos, la IA ha demostrado su capacidad para transformar la forma en que trabajamos y vivimos. Al mismo tiempo, ha planteado serias preguntas sobre su efecto en el futuro de los empleos, la privacidad y la ética.

Ο αντίκτυπος της τεχνητής νοημοσύνης στην ανθρωπότητα είναι αδιαμφισβήτητος. Από την αυτοματοποίηση των εργασιών που επαναλαμβάνονται έως την ανάπτυξη αυτόματων οχημάτων, η τεχνητή νοημοσύνη απέδειξε την ικανότητά της στο να μεταμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε και ζούμε. Ταυτοχρόνως, εγείρει κρίσιμα ερωτήματα, που σχετίζονται με το μέλλον της εργασίας, την προστασία του ιδιωτικού βίου και  ζητήματα σχετικά με την ηθική.

Το κείμενο που θα διαβάσετε γράφτηκε απο το Chat GPT, γλωσσικό μοντέλο προερχόμενο απο την αμερικανική εταιρία OpenAI, ικανό να παράγει απαντήσεις με συνοχή εντός μερικών δευτερολέπτων. Ωστόσο, τι κάνει αυτό το φαινομενικά μαγικό εργαλείο, δυνατό;

Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης τροφοδοτούνται από δεδομένα: όσο περισσότερα διαθέτουν, τόσο πιο ακριβή είναι τα αποτελέσματά τους. Και μάλιστα δεν μιλάμε για οποιαδήποτε ποσότητα, αλλά για δισεκατομμύρια δεδομένα! Μόνο και μόνο για να συντάξει την πρώτη παράγραφο αυτού του κειμένου, το ChatGPT έπρεπε να έχει ως αναφορά 175 δισεκατομμύρια μεταβλητές! Το δίλημμα έγκεται στην προέλευση αυτών των δεδομένων και στις συνθήκες υπό τις οποίες τα τελευταία συγκεντρώνονται.

«Δουλειές-φαντάσματα»

Ο Álvaro Montes, διευθυντής περιεχομένου της Inteligencia Artificial Colombia στην Grupo Prisa, εξηγεί ότι, για να λειτουργήσει η τεχνητή νοημοσύνη όπως ξέρουμε, απαιτούνται άνθρωποι για να την εκπαιδεύσουν. Αυτή η διεργασία, ονόματι ως επισήμανση δεδομένων, συνίσταται στην ανάλυση και ταξινόμηση των πληροφοριών, ώστε οι αλγόριθμοι των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης να μπορέσουν να αντλήσουν δείγματα από αυτές. Οι πιο συνήθεις εργασίες περιλαμβάνουν την αναγνώριση ήχου και εικόνων, την μεταφορά κειμένων και την ορθογραφία λέξεων.

«Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης δεν σκέφτονται όπως οι άνθρωποι, ωστόσο πραγματοποιούν ένα μαθηματικό “συλλογισμό”. Συγκρίνουν τα πίξελ, τα περιθώρια, το σχήμα ματιών…», εξηγεί ο Álvaro Montes. Για να μπορέσουν να αντιληφθούν την διαφορά ανάμεσα σε σκύλο και γάτα, θα πρέπει αρχικά να έχουν δει εκατομμύρια φωτογραφίες αυτών των ζώων.

Ο Allan González από την Βενεζουέλα είναι ένα από τα (πολλά) άτομα, που έχουν συμβάλει σε αυτό τον ωκεανό πληροφοριών, ο οποίος έχει προσφέρει νοημοσύνη στα μοντέλα αυτά. Δούλεψε για ενάμιση χρόνο με την εταιρία Spare5 (από το  2019) αναλύοντας κυρίως εικόνες δρόμων, λεωφόρων, σημάτων οδικής κυκλοφορίας και πεζών, ώστε να συμβάλλει στην εκπαίδευση των αυτόνομων αυτοκινήτων.

«Ήταν σαν μια μορφή σκλαβιάς», θυμάται.

Ο Allan περνούσε την ημέρα του καθιστός, μπροστά από την οθόνη του, αναλύοντας εικόνες. Ο διαθέσιμος χρόνος για την κάθε δραστηριότητα κυμαινόταν από πέντε έως είκοσι λεπτά. Σε περίπτωση υπέρβασης, δεν αποζημιωνόταν. Γι'αυτό και περιγράφει την δουλειά του ως «φθηνή εργατική δύναμη, που τροφοδοτεί τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης».

Ο Álvaro Montes μοιράζεται την γνώμη του:

Estos trabajos se hacen en Venezuela, Colombia o países de África y Asia porque, como son labores no calificadas que no requieren ningún tipo de estudio, pueden pagar barato.

Αυτές οι δουλείες συχνά λαμβάνουν χώρα στην Βενεζουέλα, στην Κολομβία ή στις χώρες της Αφρικής και της Ασίας, διότι δεν απαιτούν ιδιαίτερα προσόντα και έτσι μπορούν να αμείβονται με χαμηλό κόστος.

«Στον καπιταλισμό, όλα ανατίθενται σε υπεργολάβους», προσθέτει ο Montes. Αυτή η περίπτωση δεν αποτελεί εξαίρεση. Σε πολλές περιπτώσεις, η επισήμανση δεδομένων πραγματοποιείεται από υπεργολάβους της Σίλικον Βάλεϊ, οι οποίοι, με την σειρά τους, αναθέτουν αυτές τις εργασίες σε άλλες εταιρίες. Αυτή η εξωτερική ανάθεση δυσκολεύει περισσότερο τον συνδικαλισμό και την καταγγελία ανήθικων πρακτικών, όπως και την διεκδίκηση καλύτερων συνθηκών εργασίας.

Έρευνα του MIT Technology Review δείχνει ότι στα μέσα του 2018 «περίπου 200.000 Βενεζουελάνοι ήταν εγγεγραμμένοι σε πλατφόρμες όπως η Spare5 και Hive Micro, αντιπροσωπεύοντας το 75% του αντίστοιχου εργατικού δυναμικού τους».

Οι εργαζόμενοι αυτών των επιχειρήσεων προέρχονται κυρίως απο χώρες του Νοτίου Ημισφαιρίου. Πράγματι, στον ιστότοπο Remotasks, όλες οι μαρτυρίες προέρχονται από άτομα με καταγωγή απο Κένυα, Βιετνάμ, Φιλιππίνες και Βενεζουέλα.

Εκτός της Βενεζουέλας, οι βασικές χώρες της Λατινικής Αμερικής, που παρέχουν εργατικό δυναμικό σε αυτές τις εταιρίες, είναι η Κολομβία, η Αργεντινή, ο Παναμάς και η Χιλή, σύμφωνα με την DignifAi, αμερικανική εταιρία με έδρα την Κολομβία, με εξειδίκευση στις υπηρεσίες επισήμανσης δεδομένων.

Αυτές οι εταιρίες προσποιούνται ότι δημιουργούν θέσεις εργασίας και ότι βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των εργαζομένων τους. Ωστόσο, η έρευνα του MIT αποκαλύπτει ότι όσα άτομα εργάζονται σε υπηρεσίες επισήμανσης δεδομένων, λαμβάνουν πενιχρούς μισθούς (περίπου 2 δολάρια ανά ώρα), δεν απολαμβάνουν καμία κοινωνική παροχή και εργάζονται υπό επισφαλείς συνθήκες, δίχως εγγυήσεις απασχόλησης.

Άλλοι ειδικοί, όπως η ανθρωπολόγος  Mary L. Gray και ο κοινωνιολόγος Siddharth Suri, έχουν επίσης αναφέρει ότι η ψυχική υγεία όσων δουλεύουν στον τομέα της επισήμανσης δεδομένων έχει επηρεαστεί από εξουθενωτικές εργασίες, θέσεις εργασίας σύντομης διάρκειας και υψηλή εναλλαγή προσωπικού.

Ο Allan δεν εκτέθηκε σε τραυματικές εικόνες, αλλά έπρεπε να ολοκληρώσει άλλα καθήκοντα πολύ εξαντλητικά, τόσο σε ψυχικό όσο και σωματικό επίπεδο.

Yo decía: ‘me estoy embruteciendo aquí dándole clic a la computadora’. Es un trabajo completamente repetitivo y sin ningún tipo de crecimiento.

Σκεφτόμουν: «Μουδιάζει το μυαλό μου εδώ κάνοντας κλικ μπροστά στον υπολογιστή». Είναι μια δουλειά αποκλειστικά επαναλαμβανόμενη, χωρίς καμία προοπτική εξέλιξης.

Πήρε την απόφαση να ασχοληθεί με την επισήμανση δεδομένων, καθώς η αμοιβή ήταν σε δολάρια και «η κατάσταση στην Βενεζουέλα ήταν αρκετά περίπλοκη». Παλιότερα, αμοιβόταν από 50 σεντ έως ένα δολάριο ανά εργασία, ανάλογα με την δυσκολία. Ωστόσο, έβγαζε περισσότερα από τον μέσο μισθό στην χώρα του. Εξηγεί:

El sueldo mensual en Venezuela era de 30 dólares, así que en un día podía hacer lo que otros hacían en un mes.

Ο μηνιαίος μισθός στην Βενεζουέλα ήταν στα 30 δολάρια, αρά μπορούσα να βγάλω σε μια μέρα όσα έβγαζαν άλλοι σε ένα μήνα.

Για όλους αυτούς τους λόγους, η έρευνα του MIT έφτασε στο συμπέρασμα ότι η επισήμανση δεδομένων, απέχουσα πολύ από το να αποτελεί τίμια πηγή απασχόλησης, έχει μετατραπεί σε καινούρια μορφή εκμετάλλευσης ανθρώπινου δυναμικού. Πράγματι, οι ερευνητές δηλώνουν ότι «η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί μια νέα αποικιακή παγκόσμια τάξη πραγμάτων».

Τι πρέπει να γίνει για να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας όσων ασχολούνται με την επισήμανση δεδομένων

Ορισμένες εταιρίες ισχυρίζονται ότι προσφέρουν διαφορετικές συνθήκες εργασίας, όπως η DignifAI, η οποία προσλαμβάνει κυρίως μετανάστες απο την Βενεζουέλα και Κολομβιανούς, που έχουν ζήσει στην Βενεζουέλα.

Σύμφωνα με την María Garcés, υπεύθυνη λειτουργιών της DignifAI την στιγμή της συνέντευξης, μια εκ των προσφερόμενων εγγυήσεων στους συνέταιρους είναι «ένας αξιοπρεπής μισθός».

‘Si te vas a las estadísticas de la industria del etiquetado, hablamos de unos salarios incluso por debajo del dólar la hora. Nosotros nos hemos querido caracterizar por ser diferentes a eso y, dependiendo de la tarea, el pago está entre 2 y 20 dólares la hora. Siempre pagamos, al menos, un 30 por ciento por encima del salario mínimo mensual en países de Latinoamérica,’ explica. DignifAI no paga prestaciones sociales a sus etiquetadores.

Εάν συμβουλευτείτε τα στατιστικά στον τομέα της ετικετοποίησης, θα διαπιστώσετε ότι οι μισθοί είναι κατώτεροι του ενός δολαρίου ανά ώρα. Εμείς, θέλουμε να διαφοροποιηθούμε από αυτό και, σε συνάρτηση με την εργασία υπό διεκπεραίωση, η αμοιβή κυμάινεται μεταξύ 2 και 20 δολαρίων ανά ώρα. Πληρώνουμε πάντα τουλάχιστον 30% περισσότερο από τον μηνιαίο κατώτατο μισθό στις χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Ωστόσο, η DignifAI δεν καταβάλλει κοινωνικές παροχές στους ετικετογράφους της.

Μεταξύ των προτεινόμενων εργασιών, κάποιες σχετίζονται με την διαμόρφωση περιεχομένου, την ανάλυση συναισθημάτων ή τις κακές εκφράσεις, πράγμα που η Garcés ορίζει ως «δουλειές πολύ συνήθεις στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, όπου συχνά προκύπτουν σοκαριστικές εικόνες ή ρατσιστικό ή ομοφοβικό περιεχόμενο».

Προκειμένου να μειωθεί ο αρνητικός αντίκτυπος στην ψυχική υγεία, λέει ότι προσφέρεται ψυχολογική υποστήριξη στα εργαζόμενα άτομα, τα οποία έχουν και αυτά κοινωνικούς λειτουργούς στην διάθεσή τους. Διαβεβαιώνει επίσης ότι λαμβάνουν εκπαίδευση και σε άλλα θέματα, όπως στο ψηφιακό μάρκετινγκ, στην επιχειρηματικότητα, την διαχείρηση ομάδας, όπως και στα επαγγελματικά και προσωπικά οικονομικά.

Η Ingrid Hernandez είναι μία εκ των υπαλλήλων αυτής της εταιρίας. Εντάχθηκε σε αυτήν στα τέλη του 2022 ως ετικετογράφος δεδομένων και, τον Φλεβάρη του 2023, προήχθη ως επιβλέπουσα μιας εργασίας σχετικά με την κειμενική ανάλυση συναισθημάτων. Πριν δουλέψει σε αυτό τον τομέα, ήταν καθηγήτρια γλώσσας και λογοτεχνίας στην γενέτειρά της, την Βενεζουέλα, αλλά η κατάσταση που επικρατούσε στην χώρα της την ώθησε να μεταναστεύσει στην Κολομβία σε αναζήτηση καλύτερων ευκαιριών.

Παρά το ότι δεν μπορούσε να ασκήσει άμεσα το επάγγελμά της, δηλώνει ότι στην DignifAI μπόρεσε να εφαρμόσει κάποιες από τις γνώσεις της, αναλύοντας κείμενα και, ως εκ τούτου, είναι ικανοποιημένη από τις συνθήκες εργασίας της.

Solo se trabaja cuatro horas al día y, por lo menos en el caso de los anotadores, se gana más de lo que se estaría ganando en cualquier otro lugar por medio tiempo.

Δουλεύουμε μόνο τέσσερις ώρες την ημέρα και, τουλάχιστον όσον αφορά στους εργαζομένους στον τομέα της ετικετοποίησης, παίρνουμε περισσότερα από όσα θα παίρναμε αλλού με μερική απασχόληση.

Κατά την γνώμη της Garcés, όλες οι εταιρίες ετικετοποίησης πρέπει να βελτιώσουν τις οικονομικές συνθήκες των εργαζομένων τους.

La industria está despertando hacia la ética de la inteligencia artificial, porque están en el ojo del huracán. Estamos en un buen momento para seguir haciendo ruido y dar a conocer la vida de estas personas que están al final de la escalera, para que se den esos cambios que se necesitan.

Ο κλάδος αρχίζει να συνειδητοποιεί τη σημασία της ηθικής στην τεχνητή νοημοσύνη, καθώς βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης. Είναι η κατάλληλη στιγμή να συνεχίσουμε να διαμαρτυρόμαστε και να γνωστοποιήσουμε τις συνθήκες ζωής αυτών των ατόμων που βρίσκονται τελευταία στην κατάταξη, έτσι ώστε να μπορέσουν να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες αλλαγές.

Ο Álvaro Montes συμφωνεί. Ωστόσο, πιστεύει ότι πραγματικό πρόβλημα αποτελεί το ότι η Λατινική Αμερική είναι μια περιοχή παθητικών θεατών της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης. Προσθέτει:

El problema no es solo resolver la situación laboral de estos migrantes venezolanos que etiquetan fotos. Claro, eso es lo justo, pero tenemos que salir del rol de consumidores para convertirnos en el Thor de la tecnología.

Το πρόβλημα δεν είναι απλά να δοθεί λύση στις συνθήκες εργασίας αυτών των αλλοδαπών από την Βενεζουέλα, που επεξεργάζονται φωτογραφίες. Φυσικά και αυτό είναι σωστό να γίνει, αλλά, πρέπει να απεκδυθούμε τον ρόλο του καταναλωτή ώστε να γίνουμε οι «Θορ» της τεχνολογίας.

Εκτιμά ότι θα επιλυόταν κατά αυτό τον τρόπο το πρόβλημα από τη ρίζα δημιουργώντας θέσεις εργασίας για καταρτισμένο προσωπικό, οι οποίες θα συνέβαλαν στην πρόοδο του τομέα.

¿Queremos ser un continente que desarrolle tecnología y que tenga muchos ingenieros, técnicos, tecnólogos, matemáticos y científicos?, ¿o queremos repartidores de pizza y etiquetadores de datos bien pagados?

Θέλουμε να είμαστε μια ήπειρος, που υποστηρίζει την τεχνολογική πρόοδο και απαριθμεί πλήθος μηχανικών, τεχνικών, τεχνολόγων, μαθηματικών και επιστημόνων, ή προτιμούμε να έχουμε καλοπληρωμένους διανομείς πίτσας και υπεύθυνους ταξινόμησης δεδομένων;

Σύμφωνα με αυτόν, η απάντηση έγκειται στην ενίσχυση της πρωτοπορίας, ώστε να εξασφαλιστεί η τεχνολογική κυριαρχία και να σταματήσουν να εισάγουν τεχνολογία. Αντ’ αυτού, πρέπει να την παράγουν.