Λογότυπο Africa Wiki Women. Χρήση με άδεια.

Αρκετές πρωτοβουλίες επιχειρούν να αυξήσουν την προβολή των γυναικών στους ψηφιακούς χώρους της Αφρικής. Το Africa Wiki Women είναι ένα από τα έργα, που αποσκοπούν στην προώθηση της συμμετοχής των Αφρικανών γυναικών στη δημιουργία και κοινοποίηση διαδικτυακών γνώσεων.

Οι γυναίκες σε όλη την ήπειρο αντιμετωπίζουν ακόμα αρκετά εμπόδια σχετικά με την πρόσβαση στην τεχνολογία και τη συμμετοχή σε χώρους ψηφιακών γνώσεων. Τα προηγούμενα ρεπορτάζ του Global Voices δείχνουν ότι η διαδικτυακή κακοποίηση και παρενόχληση των γυναικών αποτελούν σημαντικούς φραγμούς, που περιορίζουν τη συμμετοχή και τη συνεισφορά σε πλατφόρμες συνεργασίας και δίκτυα πληροφοριών. Τα εμπόδια αυτά οδηγούν σε εκπροσωπευτική μεροληψία, όπου τα επιτεύγματα των Αφρικανών γυναικών περνούν απαρατήρητα και δεν καταγράφονται στους ψηφιακούς χώρους.

Από αυτούς τους φραγμούς πρόσβασης προέκυψε το Africa Wiki Women, ένα συλλογικό έργο μεταξύ τριών γυναικών. Η Ruby Damenshie-Brown από την Γκάνα, η Bukola James από τη Νιγηρία και η Pellagia Njau από την Τανζανία συνεργάστηκαν για την ενδυνάμωση των γυναικών μέσω εκπαιδεύσεων, εκστρατειών συνεισφοράς και προγραμμάτων καθοδήγησης. Ο οργανισμός αυτός ενθαρρύνει τις γυναίκες να καταγράφουν τα αμέτρητα ιδιαίτερα επιτεύγματα των Αφρικανών γυναικών και να αυξάνουν το περιεχόμενο σχετικά με τις γυναίκες και τις πρωτοβουλίες τους σε συλλογικές πλατφόρμες γνώσεων.

Σκοπός του Africa Wiki Women είναι να μειώσει το χάσμα της εκπροσώπησης των γυναικών στο οικοσύστημα του Wikimedia και να αυξήσει τη συμμετοχή των Αφρικανών γυναικών στους διαδικτακούς χώρους. Προωθώντας τη μάθηση, τη συνεργασία και την ηγεσία, το Africa Wiki Women συμβάλλει στο να ακουστούν περισσότερες γυναικείες φωνές στη δημιουργία ανοικτής γνώσης.

Για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας 2026, το Global Voices πήρε συνέντευξη από τη Ruby Damenshie-Brown, συνιδρύτρια του Africa Wiki Women, η οποία εξήγησε την προσέγγιση της ομάδας και τον αντίκτυπό της σε όλη την ήπειρο.

Mamisoa Raveloaritiana (MR): Τι σε οδήγησε στην ίδρυση του Africa Wiki Women;

Ruby D-Brown, CC BY-SA 4.0

Ruby Brown (RB): Lorsque j’ai rejoint la communauté Wikimedia en 2019, j’ai remarqué un écart frappant: la majorité des contributeurs étaient des hommes, et moins de 20 % des biographies sur la version anglophone de Wikipedia étaient consacrées à des femmes. Un grand nombre de ces articles ne comporte même pas d’images. Cela signifie que les histoires et les réalisations des femmes africaines étaient largement absentes sur Wikipedia. Cet écart est devenu encore plus évident lors d’un Edit-a-thon de 24 heures de Wiki Women in Red, où j’ai eu du mal à trouver suffisamment d’informations publiées pour écrire sur des femmes africaines notables. C’était frustrant, mais aussi révélateur: il ne s’agissait pas seulement d’un problème de représentation, mais d’un problème systémique.

La campagne Sheroes of Africa, une initiative qui met en lumière et valorise le rôle des femmes africaines, en avril 2022 a été un moment déterminé dans le développement, la culture, la politique et la transformation sociale du continent durant lequel les hommes dominaient la participation et la reconnaissance. Nous avons même dû réviser les critères du concours afin de pouvoir célébrer la contribution exceptionnelle d’une seule femme. Cette expérience a clairement montré la nécessité de créer un espace dédié où les femmes africaines pourraient être visibles, soutenues et valorisées.

Partant d’expériences similaires dans le mouvement Wikimedia et d’un profond désir de créer un espace qui relie les femmes africaines au-delà des simples campagnes ponctuelles, mes cofondatrices et moi avons créé Africa Wiki Women: une communauté par et pour les femmes africaines, centrée sur le mentorat, la collaboration et une représentation équitable dans tous les aspects de l’écosystème Wikimedia, de la contribution éditoriale à la gouvernance.

L'objectif est de permettre aux femmes africaines de raconter leurs propres histoires, de développer des compétences de leadership grâce au mentorat et de participer activement, en tant que contributrices et dirigeantes, au mouvement Wikimedia. Il s’agit de transformer un manque de visibilité en un changement durable.

Ruby Brown (RB): Όταν έγινα μέλος της κοινότητας του Wikimedia το 2019, παρατήρησα ένα απίστευτο χάσμα. Οι περισσότεροι συνεργάτες ήταν άνδρες και λιγότερο από το 20% των βιογραφιών στην αγγλική Βικιπαίδεια ήταν γυναικών. Σημαντικός αριθμός αυτών των άρθρων δεν περιλαμβάνουν καν εικόνες, που σημαίνει ότι οι ιστορίες και τα επιτεύγματα των Αφρικανών γυναικών έλειπαν σε μεγάλο βαθμό από τη Wikipedia. Το χάσμα αυτό έγινε ακόμα πιο εμφανές κατά τη διάρκεια του 24-ωρου μαραθώνιου επεξεργασίας Wiki Women in Red, όπου δυσκολεύτηκα να βρω αρκετές δημοσιευμένες πληροφορίες για να γράψω για αξιόλογες Αφρικανές γυναίκες. Ήταν απογοητευτικό, αλλά και αποκαλυπτικό. Δεν ήταν απλώς ένα πρόβλημα εκπροσώπευσης, αλλά ένα συστημικό πρόβλημα.

Τον Απρίλιο του 2022, ενώ οι άνδρες κυριαρχούσαν ως προς τη συμμετοχή και την αναγνώριση, η εκστρατεία Sheroes of Africa, μια πρωτοβουλία που αναγνωρίζει και τονίζει τον ρόλο των Αφρικανών γυναικών, ήταν καθοριστικό γεγονός για την ανάπτυξη, τον πολιτισμό, την πολιτική και τον κοινωνικό μετασχηματισμό της ηπείρου. Αναγκαστήκαμε μάλιστα να αναθεωρήσουμε τα κριτήρια του διαγωνισμού για να τιμήσουμε την εξαιρετική συμβολή μίας γυναίκας. Αυτή η εμπειρία κατέδειξε ξεκάθαρα την ανάγκη να δημιουργηθεί ένας ειδικός χώρος, όπου οι Αφρικανές θα μπορούν να είναι ορατές, να λαμβάνουν υποστήριξη και να εκτιμώνται.

Αντλώντας έμπνευση από παρόμοιες εμπειρίες στο κίνημα Wikimedia και με την έντονη επιθυμία για τη δημιουργία ενός χώρου που θα φέρνει κοντά τις Αφρικανές γυναίκες, πέρα από απλές μεμονωμένες εκστρατείες, οι συνιδρύτριές μου και εγώ δημιουργήσαμε το Africa Wiki Women. Πρόκειται για μία κοινότητα από και για Αφρικανές, η οποία βασίζεται στην εκπαίδευση, τη συνεργασία και τη δίκαιη εκπροσώπηση σε όλες τις πτυχές του οικοσυστήματος Wikimedia, από τις συντακτικές συνεισφορές έως τη διακυβέρνηση.

Στόχος είναι να δοθεί η δυνατότητα στις Αφρικανές να διηγηθούν τις δικές τους ιστορίες, να αναπτύξουν ηγετικές δεξιότητες μέσω της καθοδήγησης και της ενεργού συμμετοχής τους ως συνεισφέρουσες και ηγέτιδες στο κίνημα Wikimedia. Αυτό σημαίνει μετατροπή της έλλειψης ορατότητας σε βιώσιμη αλλαγή.

RM: Γιατί είναι σημαντική η εκπροσώπηση των Αφρικανών γυναικών σε πλατφόρμες όπως η Βικιπαίδεια;

RB: La représentation est essentielle, car la connaissance façonne le pouvoir. Wikipedia est souvent le premier point de référence pour des millions de personnes à travers le monde. Lorsque les femmes africaines sont absentes, cela envoie un message implicite: leurs expériences, leurs contributions et leur leadership seraient moins importants.

La représentation sur Wikipedia permet de corriger les déséquilibres historiques en documentant les réalisations de femmes qui ont souvent été négligées, et inspire les jeunes générations.

Elle joue aussi un rôle important dans l’information des décisions et des politiques publiques. Lorsque les contributions des femmes sont visibles et documentées, elles peuvent être utilisées par les chercheurs, les journalistes et les décideurs. En somme, la représentation n’est pas seulement symbolique, elle est structurelle: elle garantit que le récit mondial reflète la réalité et que l’expertise et le leadership des femmes africaines soient reconnus et valorisés.

RB: Η εκπροσώπηση είναι απαραίτητη, διότι οι γνώσεις διαμορφώνουν τη δύναμη. Η Βικιπαίδεια είναι συχνά το πρώτο σημείο αναφοράς για εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Όταν απουσιάζουν οι Αφρικανές, υπονοείται ότι οι εμπειρίες, οι συνεισφορές και η ηγεσία τους είναι λιγότερο σημαντικές.

Η εκπροσώπηση στη Βικιπαίδεια βοηθά στην αντιμετώπιση των ιστορικών ανισορροπιών, καταγράφοντας τα επιτεύγματα γυναικών που συχνά παραβλέπονται και εμπνέοντας τις νέες γενιές.

Διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση αποφάσεων και δημόσιων πολιτικών. Όταν η συμβολή των γυναικών είναι ορατή και τεκμηριωμένη, οι ερευνητές, οι δημοσιογράφοι και οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων μπορούν να την αξιοποιήσουν. Στην ουσία, η εκπροσώπηση δεν είναι μόνο συμβολική, αλλά και δομική. Εξασφαλίζει ότι η παγκόσμια αφήγηση αντανακλά την πραγματικότητα και ότι η εμπειρογνωμοσύνη και η ηγετική ικανότητα των Αφρικανών γυναικών αναγνωρίζονται και εκτιμώνται.

RM: Τι αντίκτυπο είχε το Africa Wiki Women έως τώρα;

RB: Depuis sa création, Africa Wiki Women a commencé à réduire l’écart de visibilité de manière significative. Plus de 500 femmes provenant de plusieurs pays africains ont été formées à la contribution sur Wikipedia et aux plateformes Wikimedia.

Elles ont créé et amélioré des centaines d’articles, des profils de femmes leaders, des pages consacrées à des organisations et initiatives dirigées par des femmes.

Au-delà des chiffres, l’impact est aussi personnel et transformateur. Nombreuses d'entre elles témoignent que leur implication leur a permis d'avoir une confiance en elles, de se reconnaître comme expertes dans leurs domaines et de défendre les histoires de leurs communautés.

L'initiative ne se limite pas à produire du contenu: elle vise aussi le renforcement des capacités et l’autonomisation. Chaque contribution représente à la fois un enrichissement du savoir et un pas vers plus de visibilité et de reconnaissance.

RB: Από την ίδρυσή του, το Africa Wiki Women ξεκίνησε να μειώνει το χάσμα ορατότητας σε μεγάλο βαθμό. Περισσότερες από 500 γυναίκες από διάφορες χώρες της Αφρικής έχουν λάβει εκπαίδευση για συνεισφορά στις πλατφόρμες Βικιπαίδεια και Wikimedia.

Έχουν δημιουργήσει και βελτιώσει εκατοντάδες άρθρα, προφίλ γυναικών σε ηγετικές θέσεις και σελίδες σχετικά με οργανισμούς και πρωτοβουλίες γυναικών.

Πέρα από τα στατιστικά στοιχεία, ο αντίκτυπος φαίνεται επίσης σε προσωπικό και μετασχηματιστικό επίπεδο. Πολλές γυναίκες αναφέρουν ότι η συμμετοχή τους βελτίωσε την αυτοπεποίθησή τους, ότι αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους ως ειδήμονες στο πεδίο τους και ότι παρουσιάζουν τις ιστορίες των κοινοτήτων τους.

Η πρωτοβουλία δεν περιορίζεται στην παραγωγή περιεχομένου. Αποσκοπεί επίσης στην ενίσχυση των δεξιοτήτων και της αυτονομίας. Κάθε συνεισφορά συνιστά ταυτόχρονα ανάπτυξη γνώσεων και ένα βήμα προς μεγαλύτερη προβολή και αναγνώριση.

RM: Τι εμποδίζει κυρίως τις Αφρικανές να συνεισφέρουν σε διαδικτυακές πλατφόρμες γνώσεων;

RB: Plusieurs obstacles rendent la participation des femmes africaines à la création de savoir numérique plus difficile. L’un des premiers est l’accès à la technologie: toutes les femmes ne disposent pas d’un accès fiable à Internet ou à des appareils adaptés pour contribuer efficacement en ligne.

Il y a également la question de la littérature numérique. Même lorsque l’accès existe, certaines femmes manquent de confiance ou de compétences pour naviguer sur les plateformes comme Wikipedia ou Wikimedia Commons.

Les contraintes de temps constituent un autre défi important. Beaucoup de femmes doivent concilier responsabilités familiales et travail, ce qui leur laisse peu de temps pour contribuer à des projets de connaissance ouverte.

À cela s’ajoute le manque de représentation et de mentorat. Sans modèles visibles ou accompagnement, il peut être difficile pour les femmes de se percevoir comme contributrices ou expertes. Enfin, des barrières culturelles et systémiques persistent dans certaines communautés où le travail et le savoir des femmes sont moins reconnus ou moins documentés, ce qui complique la recherche de sources fiables nécessaires pour créer des articles.

Pour lever ces obstacles, nous combinons formation, mentorat, mise à disposition de ressources et plaidoyer afin de rendre la participation plus accessible et significative. Dans cette optique, nous avons lancé plusieurs programmes communautaires visant à renforcer les compétences et à accroître la participation des femmes.

RB: Υπάρχουν αρκετά εμπόδια που καθιστούν τη συμμετοχή των Αφρικανών γυναικών στη δημιουργία ψηφιακών γνώσεων πιο δύσκολη. Το βασικότερο είναι η πρόσβαση στην τεχνολογία. Δεν διαθέτουν όλες οι γυναίκες αξιόπιστη πρόσβαση στο διαδίκτυο ή κατάλληλες συσκευές για την αποτελεσματική διαδικτυακή συνεισφορά.

Υπάρχει επίσης το ζήτημα του ψηφιακού γραμματισμού. Ακόμη και όταν έχουν πρόσβαση, ορισμένες γυναίκες δεν διαθέτουν την αυτοπεποίθηση ή τις δεξιότητες για να πλοηγηθούν σε πλατφόρμες, όπως η Βικιπαίδεια ή τα Κοινά Wikimedia.

Οι χρονικοί περιορισμοί αποτελούν άλλο ένα σημαντικό πρόβλημα. Πολλές γυναίκες πρέπει να συνδυάσουν τις οικογενειακές ευθύνες με την εργασία τους, επομένως δεν έχουν χρόνο να συνεισφέρουν σε έργα δημόσιων γνώσεων.

Σε αυτό προστίθεται η έλλειψη εκπροσώπησης και καθοδήγησης. Χωρίς ορατά πρότυπα ή υποστήριξη, μπορεί να είναι δύσκολο για τις γυναίκες να αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως συνεισφέρουσες ή ειδήμονες. Επιπλέον, σε ορισμένες κοινότητες εξακολουθούν να υφίστανται πολιτισμικά και συστημικά εμπόδια, όπου η εργασία και οι γνώσεις των γυναικών αναγνωρίζονται ή καταγράφονται σε μικρότερο βαθμό, γεγονός που περιπλέκει την αναζήτηση αξιόπιστων πηγών που απαιτούνται για τη σύνταξη άρθρων.

Για την αντιμετώπιση αυτών των εμποδίων, συνδυάζουμε εκπαίδευση, καθοδήγηση, παροχή πόρων και υποστήριξη, ώστε η συμμετοχή να είναι πιο σημαντική. Για τον λόγο αυτόν, δημιουργήσαμε ορισμένα κοινοτικά προγράμματα για την ενίσχυση των δεξιοτήτων των γυναικών και την αύξηση της συμμετοχής τους.

RM: Ποιες αλλαγές απαιτούνται μελλοντικά για τη μείωση του ψηφιακού φυλετικού χάσματος στην Αφρική;

RB: Réduire l’écart numérique entre les genres en Afrique nécessite des interventions structurelles et systémiques, et pas seulement une prise de conscience. Le soutien institutionnel et politique est essentiel : l’intégration de la participation numérique et de la contribution au savoir ouvert dans les programmes éducatifs, les initiatives d’ONG et les projets civiques peut contribuer à ancrer durablement ces pratiques. Il s’agit de s’assurer que les voix des femmes africaines soient documentées, amplifiées et valorisées, afin que les générations futures héritent d’un écosystème de connaissance plus inclusif, plus juste et plus représentatif.

RB: Η μείωση του ψηφιακού φυλετικού χάσματος στην Αφρική απαιτεί δομικές και συστημικές παρεμβάσεις, όχι μόνο αναγνώριση. Η θεσμική και πολιτική υποστήριξη είναι απαραίτητη. Η ενσωμάτωση της ψηφιακής συμμετοχής και της συνεισφοράς δημόσιων γνώσεων σε εκπαιδευτικά προγράμματα, πρωτοβουλίες ΜΚΟ και έργα πολιτών μπορεί να συμβάλει στη μακροπρόθεσμη εδραίωση αυτών των πρακτικών. Αυτό απαιτεί τη διασφάλιση καταγραφής των φωνών των Αφρικανών γυναικών, την ενίσχυση και την εκτίμησή τους, ώστε οι επόμενες γενιές να κληρονομήσουν ένα πιο δίκαιο οικοσύστημα γνώσεων χωρίς αποκλεισμούς και με περισσότερη εκπροσώπηση.