Μια τάξη αγροτικού δημόσιου δημοτικού σχολείου έξω από την Antsiranana, Μαδαγασκάρη. Εικόνα από Wikimedia Commons CC BY-SA 3.0

Του Jimmy Andriatsimialina

Η εκπαίδευση στη Μαδαγασκάρη έχει αντιμετωπίσει σοβαρές προκλήσεις τα τελευταία 20 χρόνια. Από το δημοτικό σχολείο μέχρι το πανεπιστήμιο, μεγάλο ποσοστό μαθητών και μαθητριών δυσκολεύονται να αποκτήσουν βασικές δεξιότητες και το σύστημα παρέχει περιορισμένη υποστήριξη στους εκπαιδευτικούς. Οι κακές υποδομές, η έλλειψη υλικών, τα δύσκολα μαθησιακά περιβάλλοντα και η σοβαρή έλλειψη εκπαιδευτικών συνθέτουν ένα σύστημα, όπου οι νέοι δεν λαμβάνουν επαρκή εκπαίδευση.

Επιπλέον, πολλά παιδιά εγκαταλείπουν το σχολείο χωρίς βασικές δεξιότητες γραμματισμού και οι απόφοιτοι συχνά αντιμετωπίζουν υποαπασχόληση, η οποία απειλεί με μακροπρόθεσμη οικονομική και κοινωνική παρακμή. Επιπλέον, πολλοί ειδικευμένοι φοιτητές επιλέγουν να μεταναστεύσουν στο εξωτερικό μειώνοντας περαιτέρω το εθνικό απόθεμα ταλέντων και διαιωνίζοντας την εκπαιδευτική κρίση.

Σπασμένα θεμέλια

Η ρίζα του προβλήματος ξεκινά στο δημοτικό σχολείο. Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας από το 2025, μόνο το 66,6% των κοριτσιών και το 60,6% των αγοριών στη Μαδαγασκάρη ολοκληρώνουν το δημοτικό σχολείο, ενώ ο παγκόσμιος μέσος όρος είναι 88,3%. Αυτό το ποσοστό συνεχίζει να μειώνεται, καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, με ακαθάριστο ποσοστό εγγραφής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση 36% για τα κορίτσια και 34% για τα αγόρια και ακαθάριστο ποσοστό εγγραφής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μόνο 6% για όλα τα φύλα.

Πολλά  παιδιά που παραμένουν στο σχολείο δεν επιτυγχάνουν τα αναμενόμενα μαθησιακά αποτελέσματα. Σύμφωνα με δελτίο Tύπου της Παγκόσμιας Τράπεζας, μόνο το 25% των παιδιών στη Μαδαγασκάρη είναι σε θέση να διαβάζουν καλά μετά την ολοκλήρωση του δημοτικού σχολείου. Η έκθεση  σημείωσε επίσης υψηλό ποσοστό επανάληψης 25,3% στα δημόσια σχολεία, το οποίο είναι διπλάσιο από τον μέσο όρο της Υποσαχάριας Αφρικής.

Αυτό μπορεί εν μέρει να αποδοθεί στην υψηλή εξάρτηση από υπο-ειδικευμένους εκπαιδευτικούς της κοινότητας (FRAM, συντομογραφία του Fikambanan'ny ray aman-drenin'ny mpianatra ), σύμφωνα με το Δίκτυο Εκπαιδευτικής Αλληλεγγύης. Οι τοπικοί σύλλογοι γονέων προσλαμβάνουν και πληρώνουν εκπαιδευτικούς, όταν η κυβέρνηση δεν μπορεί. Παρόλο που αυτοί οι εκπαιδευτικοί είναι ζωτικής σημασίας για το σύστημα, καθώς είναι καλύτερο από το να μην έχουν καθόλου εκπαιδευτικούς, συχνά έχουν έλλειψη πόρων. Περίπου το 60% του εργατικού δυναμικού της πρωτοβάθμιας και προσχολικής εκπαίδευσης στη χώρα διοικούνταν από FRAM το 2024. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι ανειδίκευτοι και δεν διαθέτουν τις πιο βασικές δεξιότητες για να διδάξουν.

Στη Μαδαγασκάρη, η αναλογία μαθητών προς εκπαιδευτικούς (PTR) στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση είναι 39,81, που σημαίνει ότι κατά μέσο όρο υπάρχει ένας εκπαιδευτικός για περίπου 40 μαθητές δημοτικού σχολείου. Αυτό είναι ελαφρώς χαμηλότερο από τον μέσο όρο PTR στο δημοτικό σχολείο για χώρες χαμηλού εισοδήματος, ο οποίος είναι 41,92.

Επιπλέον, οι υποδομές παρουσιάζουν σοβαρές ελλείψεις. Σε ορισμένες απομονωμένες περιοχές της χώρας, συχνά δεν υπάρχουν καθόλου σχολεία ή υπάρχει μόνο ένα τριτάξιο σχολείο για μια αγροτική περιοχή με εκατοντάδες παιδιά. Επαναλαμβανόμενες φυσικές καταστροφές, όπως οι κυκλώνες, καταστρέφουν 1.000-2.000 τάξεις κάθε χρόνο καθιστώντας δύσκολη τη συντήρηση των υποδομών.

Η χώρα επενδύει μόνο το 2,8% έως 3% του ΑΕΠ της στην εκπαίδευση και μόνο το 0,1% στην έρευνα, ποσοστό που είναι κάτω από τον περιφερειακό μέσο όρο του 3,7% και περίπου 5% στις χώρες υψηλού εισοδήματος. Τα σχολεία πρέπει να λειτουργούν με κατεστραμμένες στέγες, λιγοστά σχολικά βιβλία και υπερπλήρεις τάξεις. Η Παγκόσμια Τράπεζα έχει προειδοποιήσει για την επείγουσα ανάγκη για επενδύσεις στην εκπαίδευση στη Μαδαγασκάρη.

Πίεση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

Τα πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν επίσης διαρθρωτικές προκλήσεις. Περίπου το 70% των μαθημάτων διδάσκονται από μη δημόσιους υπαλλήλους καθηγητές, πολλοί από τους οποίους έχουν αντιμετωπίσει χρόνια απλήρωτων μισθών. Αυτό έχει προκαλέσει αναστολές μαθημάτων, που μερικές φορές διαρκούν αρκετούς μήνες. Σε εκπαιδευτικούς, εργαζόμενους στη συντήρηση και φοιτητές υπόσχονται μισθούς και  υποτροφίες και, παρόλο που σε μεγάλο βαθμό δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες των ανθρώπων, τα κολέγια συχνά δεν τους παρέχουν καθόλου αφήνοντας φοιτητές και υπαλλήλους άπορους. Έχουν ξεσπάσει πολυάριθμες διαμαρτυρίες για αυτές τις απλήρωτες οφειλές διαταράσσοντας περαιτέρω την εκπαίδευση των ανθρώπων.

Τον Μάιο του 2024, ξέσπασαν διαδηλώσεις στην ESPA (Πολυτεχνείο Ανταναναρίβοo) και σε άλλα δημόσια πανεπιστήμια σε όλη τη χώρα. Οι φοιτητές απαίτησαν την καταβολή των καθυστερημένων υποτροφιών και επισκευές στις υποδομές: οι μη ασφαλείς φοιτητικές εστίες, η ασυνεπής παροχή νερού και το ασταθές διαδίκτυο είναι μόνο μερικές από τις προκλήσεις στις υποδομές που αντιμετωπίζουν.

Νέες πανεπιστημιουπόλεις ανοίγουν σε περιοχές που δεν διαθέτουν επαρκές διδακτικό προσωπικό, εργαστήρια ή βιβλιοθήκες. Η επέκταση συχνά δίνει προτεραιότητα στην πρόσβαση έναντι της ποιότητας.

Αυτές οι ενέργειες αντικατοπτρίζουν τη μακροχρόνια και αυξανόμενη απογοήτευση για τη συστηματική παραμέληση του εκπαιδευτικού τομέα. Αυτό, σε συνδυασμό με άλλες κυβερνητικές αποτυχίες, πυροδότησε τα γεγονότα της 25ης Σεπτεμβρίου 2025 , τα οποία οδήγησαν στην παραπομπή του Άντρι Ρατζοελίνα στις 14 Οκτωβρίου 2025.

Από την εκπαίδευση στην απασχόληση;

Οι σημερινοί απόφοιτοι αντιμετωπίζουν ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας των νέων στην ήπειρο. Οι νέοι ηλικίας 15-30 ετών αντιπροσωπεύουν το 70% των ανέργων. Οι περισσότεροι από αυτούς που βρίσκουν εργασία το κάνουν εκτός του τομέα τους: οι μηχανικοί αναλαμβάνουν θέσεις εργασίας ως οδηγοί ταξί, οι βιολόγοι εργάζονται ως υπάλληλοι γραφείου και οι εκπαιδευτικοί αναζητούν άτυπο εισόδημα.

Η Hasina, οπλισμένη με μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών Α’ στο Εσωτερικό και Διεθνές Δημόσιο Δίκαιο και μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών B’ στις Πολιτικές Επιστήμες, σκόπευε να γίνει Διπλωματική ή Προξενική Λειτουργός. Αντ’ αυτού, εργάζεται ως ευέλικτη βοηθός σε μια νεοσύστατη κατασκευαστική εταιρεία, συνδυάζοντας λογιστικά, ανθρώπινο δυναμικό και διοικητικά καθήκοντα. Είπε στο Global Voices:

Αυτή η δουλειά ήταν η μόνη μου επιλογή μετά το πανεπιστήμιο· δεν απαιτούσε εμπειρία, κάτι που είναι η θλιβερή πραγματικότητα.

Αφού πέρασε με επιτυχία μια γραπτή εξέταση και μια συνέντευξη για μια θέση σε μια ξένη πρεσβεία στη Μαδαγασκάρη, απορρίφθηκε λόγω, όπως υπέθεσε, έλλειψης εμπειρίας. Τονίζει ότι οι ευκαιρίες για τους αποφοίτους είναι ανησυχητικά σπάνιες. Επισημαίνει ότι πολλοί νέοι διστάζουν να αναζητήσουν ευκαιρίες.

Υπάρχει μια διάχυτη κουλτούρα, που δεν επενδύει σε νέα ταλέντα. Οι εταιρείες επικεντρώνονται στην εμπειρία και επιβάλλουν αυστηρές απαιτήσεις. Αυτή η απροθυμία πηγάζει από τον φόβο και την έλλειψη αυτοπεποίθησης. Ακόμα κι αν υπάρχουν μόνο λίγες από αυτές, υπάρχουν ευκαιρίες και εμείς ως απόφοιτοι πρέπει να μάθουμε πώς να ξεχωρίζουμε από το πλήθος.

Ένας άλλος νεαρός άνδρας, ηλικίας 26 ετών, μιλώντας ανώνυμα, εξήγησε σε μια συνέντευξη με το Global Voices:

Σπούδασα εταιρική επικοινωνία και απέκτησα μεταπτυχιακό δίπλωμα A’. Στόχος μου ήταν να εργαστώ ως διευθυντής επικοινωνίας σε μια εταιρεία επιβλέποντας τη στρατηγική, την εικόνα και τις εσωτερικές και εξωτερικές σχέσεις. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή εργάζομαι σε τηλεφωνικό κέντρο. Αυτό δεν είναι αυτό που οραματίστηκα για τον εαυτό μου μετά την αποφοίτησή μου, αλλά ήταν μια από τις λίγες ευκαιρίες που υπήρχαν σε μια αγορά εργασίας όπου οι θέσεις επικοινωνίας είναι σπάνιες και συχνά προορίζονται για άτομα με ισχυρές διασυνδέσεις. Είχα μερικές ευκαιρίες, αλλά μου ξέφυγαν.

Υπάρχει ένα σημαντικό ποσοστό νεποτισμού στη Μαδαγασκάρη και συχνά ακούμε τις ίδιες δικαιολογίες: έλλειψη εμπειρίας ή ανεπαρκή προσόντα, ακόμη και όταν πληρούμε όλες τις προϋποθέσεις. Οι κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές μετά την αποφοίτησή τους περιλαμβάνουν συνήθως: νεποτισμό και ευνοιοκρατία στις προσλήψεις, περιορισμένες προσφορές εργασίας που ευθυγραμμίζονται με τους τομείς σπουδών των αποφοίτων, απαιτήσεις εμπειρίας για θέσεις εισαγωγικού επιπέδου και χαμηλή αξία που αποδίδεται στα τοπικά πτυχία.

Η Hasina προειδοποιεί ότι η αξία της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης διαβρώνεται ραγδαία, καθώς οι απόφοιτοι δυσκολεύονται να βρουν εργασία, με αποτέλεσμα η κοινωνία να απορρίπτει τα πτυχία που απέκτησαν με κόπο. Υποστηρίζει ότι πρέπει να δημιουργήσουμε περισσότερες ευκαιρίες και να καλλιεργήσουμε μια κουλτούρα αριστείας από νεαρή ηλικία.

Η εκπαίδευση θα πρέπει να επιστρέψει στην κεντρική της αποστολή: να προετοιμάσει τους νέους να γίνουν οι πυλώνες του μέλλοντος.

Αυτή η αναντιστοιχία ωθεί πολλούς να σπουδάσουν ή να εργαστούν στο εξωτερικό. Χιλιάδες φεύγουν κάθε χρόνο για τη Γαλλία, τον Καναδά, τον Μαυρίκιο και άλλες χώρες, αναζητώντας σταθερότητα και καλύτερες προοπτικές οδηγώντας σε σοβαρή διαρροή εγκεφάλων.

Διακυβέρνηση και θεσμικές προκλήσεις

Μέρος της δυσκολίας έγκειται στις θεσμικές δομές. Υπάρχει έλλειψη διαφάνειας τόσο στις διαδικασίες πρόσληψης όσο και στις διαδικασίες προαγωγής, η οποία εκτείνεται στα υψηλότερα επίπεδα της κυβέρνησης, επηρεάζοντας τόσο τους εκπαιδευτικούς όσο και τους διοικητικούς υπαλλήλους. Η διαφθορά και ο νεποτισμός έχουν βαθιές ρίζες σε κάθε δημόσιο θεσμό της χώρας.

Η Μαδαγασκάρη σημείωσε 26 στα 100 και κατατάχθηκε 140ή από 180 χώρες στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς (CPI) της Διεθνούς Διαφάνειας για το 2024. Στον τομέα της εκπαίδευσης, ζητήματα όπως τα παράνομα σχολικά δίδακτρα, η πώληση γραπτών εξετάσεων και η ευνοιοκρατία στην πρόσληψη εκπαιδευτικών είναι ευρέως διαδεδομένα. Έρευνες δείχνουν ότι περίπου το 40% των ανθρώπων έχουν γίνει μάρτυρες ή έχουν βιώσει διαφθορά στα σχολεία, με το ένα τρίτο των μαθητ(ρι)ών να αντιμετωπίζουν κρούσματα σεξουαλικής κακοποίησης. Αυτές οι πρακτικές εμποδίζουν την πρόσβαση στην εκπαίδευση για τους φτωχούς και υποβαθμίζουν την ποιότητα της διδασκαλίας, βλάπτοντας τελικά τις προοπτικές ανάπτυξης της χώρας.

Οι περιορισμοί του συστήματος είναι συνέπεια μακροπρόθεσμων πολιτικών και δημοσιονομικών αποφάσεων. Η πολιτική κρίση του 2009 διέκοψε τη διοικητική ικανότητα και, παρόλο που οι επόμενες κυβερνήσεις εισήγαγαν μεταρρυθμίσεις, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά συστημικά ζητήματα.

Μονοπάτια προς τα εμπρός

Οι ειδικοί έχουν σκιαγραφήσει αρκετές βασικές προτεραιότητες: την αύξηση της χρηματοδότησης για τα παγκόσμια πρότυπα, την πρόσληψη και εκπαίδευση εκπαιδευτικών και την επισημοποίηση των ρόλων του εξειδικευμένου προσωπικού FRAM. Τα πανεπιστήμια θα πρέπει να επικεντρωθούν στη βελτίωση της υποστήριξης και των υποδομών του διδακτικού προσωπικού, στην αύξηση των επιδομάτων και στην ενίσχυση της ερευνητικής ικανότητας. Αυξάνοντας το ποσοστό των εξειδικευμένων εκπαιδευτικών, η Μαδαγασκάρη μπορεί να βελτιώσει σημαντικά το προσαρμοσμένο στην ποιότητα εκπαιδευτικό επίπεδο, το οποίο, με τη σειρά του, θα συμβάλει στην αύξηση του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ.

Η εκπαίδευση είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη. Τα παιδιά που σπουδάζουν σήμερα μπορούν να αποτελέσουν το θεμέλιο μιας μελλοντικής, πιο ευημερούσας Μαδαγασκάρης, αρκεί να τους δοθεί επαρκής υποστήριξη και ευκαιρίες για να ευδοκιμήσουν.