Η πρωτεύουσα του Κιργιστάν, Μπισκέκ, καλυμμένη με αιθαλομίχλη. Φωτογραφία: Elina Turalyeva. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Αυτό το άρθρο γράφτηκε από την Olga Loginova και τον Oliver Fisk για το Vlast και δημοσιεύτηκε στις 5 Μαΐου 2026. Μια επεξεργασμένη έκδοση του άρθρου δημοσιεύεται στο Global Voices στο πλαίσιο συμφωνίας συνεργασίας ΜΜΕ. Είναι επίσης μέρος του Spotlight του Global Voices τον Μάιο του 2026, με τίτλο «Παγκόσμια κρίση, τοπικές λύσεις». Μπορείτε να υποστηρίξετε αυτήν την κάλυψη κάνοντας δωρεά εδώ.

Όσον αφορά την ατμοσφαιρική ρύπανση, οι μεγάλες πόλεις της Κεντρικής Ασίας είναι από τις χειρότερες στον κόσμο. Η IQAir, μια ελβετική εταιρεία που μετρά την παγκόσμια ποιότητα του αέρα, χαρακτηρίζει τακτικά τις μεγάλες πόλεις του Καζακστάν, του Κιργιστάν και του Ουζμπεκιστάν ως πόλεις με «πολύ ανθυγιεινό» ή «επικίνδυνο» αέρα.

Η κατάταξη της εταιρείας για το 2025 με τις πιο μολυσμένες χώρες κατέταξε το Ουζμπεκιστάν στην 10η θέση από τις 143 χώρες που παρακολουθήθηκαν, ακολουθούμενο από το Κιργιστάν στην 19η θέση και το Καζακστάν στην 29η.

Καθώς η ατμοσφαιρική ρύπανση στην περιοχή επιδεινώνεται συνεχώς, το Vlast μίλησε με ειδικούς και ακτιβιστές από το Ουζμπεκιστάν, το Κιργιστάν και το Καζακστάν για να μάθει ποιες στρατηγικές καταπολέμησης του νέφους υιοθετεί κάθε χώρα αυτή τη στιγμή και για να ακούσει ποιες λύσεις θα μπορούσαν να αποδειχθούν αποτελεσματικές σε ολόκληρη την περιοχή.

Ουζμπεκιστάν

Καθώς ένα πυκνό, εμφανώς κίτρινο νέφος έπεφτε στην πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν, την Τασκένδη, ένα Σάββατο του περασμένου Νοεμβρίου, η ζωή στην πόλη συνεχιζόταν κατά κάποιο τρόπο σαν να μην υπήρχε καθόλου. Κι όμως, δυστυχώς, η ατμοσφαιρική ρύπανση είχε φτάσει σε «απειλητικά για τη ζωή» επίπεδα, σύμφωνα με την IQAir.

Σύντομα, η κυβέρνηση του Ουζμπεκιστάν αντέδρασε. Ο Πρόεδρος Σαβκάτ Μιρζιγιόγιεφ εισήγαγε έκτακτα μέτρα σε μια προσπάθεια να βελτιώσει άμεσα την περιβαλλοντική κατάσταση στην Τασκένδη, αλλά οι ενέργειές του ήταν κυρίως τιμωρητικές.

Οι Αρχές ξεκίνησαν νυχτερινές περιβαλλοντικές επιδρομές εναντίον ομάδων, που κατηγορούνται ότι συμβάλλουν άμεσα στην ατμοσφαιρική ρύπανση. Οι επιδρομές διεξήχθησαν από την «οικολογική αστυνομία», ένα σώμα που συστάθηκε ημέρες νωρίτερα με προεδρικό διάταγμα.

Με λιγότερο τιμωρητικό τρόπο, οι Αρχές του Ουζμπεκιστάν ανέπτυξαν επίσης υδροφόρα οχήματα για να ψεκάσουν σκόνη από τους δρόμους και τα δέντρα της Τασκένδης και να μειώσουν τη συνολική ατμοσφαιρική ρύπανση.

Η πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν, Τασκένδη, καλυμμένη με σκόνη και νέφος. Στιγμιότυπο οθόνης της εικόνας από το δημόσιο κανάλι Troll.uz στο Telegram. Δίκαιη χρήση.

Η περιβαλλοντική ακτιβίστρια από το Ουζμπεκιστάν, Μουταμπάρ Χουσβάτοβα, δήλωσε στο Vlast ότι η κυβέρνηση πρέπει να σκεφτεί πέρα ​​από τους ανθρωπογενείς παράγοντες και να ενσωματώσει καλύτερα τους γεωγραφικούς παράγοντες στη χάραξη πολιτικής.

Η Τασκένδη βρίσκεται σε μια πεδινή περιοχή και ο μολυσμένος αέρας παραμένει πάνω από την πόλη, και μέρος της ρύπανσης μπορεί ακόμη και να προέρχεται εκτός Ουζμπεκιστάν, όπως από γειτονικές περιοχές του Καζακστάν.

Τονίζοντας τον διεθνικό χαρακτήρα του ζητήματος, η Χουσβάτοβα σημείωσε επίσης ότι η ταχέως αποξηραμένη θάλασσα Αράλης αποβάλλει επιβλαβή σκόνη και σωματίδια αλατιού από τον βυθό της, επιδεινώνοντας την ποιότητα του αέρα και στις δύο χώρες.

«Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η ταχεία βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας πρόσφατα», δήλωσε η Χουσβάτοβα στο Vlast.

Εν τω μεταξύ, η κυβέρνηση του Ουζμπεκιστάν έχει θεσπίσει ένα εθνικό πρόγραμμα για την παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων και άλλων οικονομικών κινήτρων σε επιχειρήσεις, που ενσωματώνουν εναλλακτικές πηγές ενέργειας στην παραγωγή τους.

Σε παρόμοιο πνεύμα, οι τοπικές Αρχές στην Τασκένδη επικεντρώνουν επίσης την περιβαλλοντική τους ατζέντα γύρω από μια επαναπροσδιορισμένη μορφή αστικής ανάπτυξης.

Έχουν προτείνει την κατασκευή μιας πράσινης ζώνης γύρω από την πόλη για να την προστατεύσουν από τις καταιγίδες σκόνης, καθώς και την υποχρεωτική διατήρηση των «διαδρόμων ανέμου», μονοπατιών, μέσω των οποίων μπορεί να ρέει φρέσκος αέρας για να διασκορπίσει τους ρύπους.

Κιργιστάν

Η πρωτεύουσα, Μπισκέκ, η οποία τακτικά κατατάσσεται μεταξύ των πιο μολυσμένων πόλεων στον κόσμο κατά τη διάρκεια του χειμώνα, μαστίζεται κυρίως από εξαιρετικά λεπτά εισπνεόμενα σωματίδια που ονομάζονται PM 2.5.

Όπως δήλωσε προηγουμένως στο Vlast εκπρόσωπος της Παγκόσμιας Τράπεζας, η οποία έχει δεσμευτεί να διαθέσει 50 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα στην Κιργιζία, η έκθεση σε αυτά τα σωματίδια «ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, οδηγώντας σε αναπνευστικές λοιμώξεις, καρκίνο, καρδιαγγειακές παθήσεις και πρόωρους θανάτους».

Για τον Αζάτ Ρουζίεφ,  Κιργίζιο δημοσιογράφο για το κλίμα και ακτιβιστή κατά της χρήσης ορυκτών καυσίμων, αυτά τα ζητήματα πηγάζουν κυρίως από μεγάλες πόλεις όπως το Μπισκέκ, το Καρακόλ και το Ος, οι οποίες δεν διαθέτουν την ίδια προσέγγιση στον πολεοδομικό σχεδιασμό που είναι ευαίσθητη στον αέρα και φαίνεται να επιταχύνεται αυτή τη στιγμή στο Ουζμπεκιστάν.

Κατά την άποψή του, η κυβέρνηση του Κιργιστάν δεν έχει καταφέρει να ρυθμίσει βασικές πηγές ρύπανσης και δεν έχει προβλέψει τις περιβαλλοντικές συνέπειες της ταχείας αστικής ανάπτυξης. Ο Ρουζίεφ δήλωσε στο Vlast:

Ως αποτέλεσμα, ολόκληρο το σύστημα είναι ουσιαστικά χαλασμένο τώρα. Ο άνεμος δεν μπορεί να καθαρίσει την πόλη όπως παλιά, έτσι η ρύπανση και η σκόνη απλώς αιωρούνται στον αέρα.

Η ρύθμιση των μεταφορών στην αναπτυσσόμενη πόλη θέτει ένα παρόμοιο πρόβλημα, καθώς τα αυτοκίνητα εξακολουθούν να αποτελούν το κύριο μέσο μεταφοράς. Αυτό, σύμφωνα με τον Ρουζίεφ, αποτελεί πρόβλημα, καθώς οι Αρχές δεν έχουν καταφέρει να ελέγξουν σωστά τις εκπομπές ρύπων από τα οχήματα ή να περιορίσουν την ταχεία αύξηση της χρήσης αυτοκινήτων.

Αυτές οι αποτυχίες διακυβέρνησης έχουν επιδεινωθεί από την συνεχώς αυξανόμενη θέση της Μπισκέκ ως της καρδιάς της οικονομίας του Κιργιστάν. Η πόλη έχει αναπτυχθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια και έχει γίνει το σπίτι σχεδόν του μισού αστικού πληθυσμού της χώρας.

Λόγω της αυξανόμενης σημασίας της Μπισκέκ ως αστικού κόμβου, ένα νέο γενικό σχέδιο, που καθορίζει την αναπτυξιακή πορεία της πρωτεύουσας έως το 2050, περιλαμβάνει αρκετές διατάξεις σχετικά με τη βελτίωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Μπισκέκ. Φωτογραφία από την Ελίνα Τουράλιεβα. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Κεντρικό στοιχείο σε αυτό είναι η σταδιακή απομάκρυνση από τον άνθρακα ως πηγή θέρμανσης και ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με το σχέδιο, οι υφιστάμενοι σταθμοί συμπαραγωγής θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας θα μετατραπούν σε καθαρότερα καύσιμα — κυρίως φυσικό αέριο — καθώς θα κατασκευαστούν νέες πηγές ηλιακής και υδροηλεκτρικής ενέργειας για να καλύψουν τις αναμενόμενες αυξήσεις στη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας.

Το γενικό σχέδιο φαίνεται επίσης να θέτει μέτρα κατά του νέφους στο επίκεντρο του πολεοδομικού σχεδιασμού του.

Προβλέπει έναν νέο παράκαμψης και μια σιδηροδρομική γραμμή μήκους 175 χιλιομέτρων για την εκτροπή της κυκλοφορίας από τις κατοικημένες περιοχές, καθώς και επέκταση των δημόσιων συγκοινωνιών, των γραμμών του τραμ και των υποδομών ποδηλασίας για τη μείωση της χρήσης αυτοκινήτων και τη μετατροπή της πρωτεύουσας σε μια «πόλη των 15 λεπτών».

Οι χώροι πρασίνου θα αυξηθούν επίσης απότομα βάσει του σχεδίου μέσω της κατασκευής νέων πάρκων και ενός πλωτού αστικού δάσους αυξάνοντας τους χώρους πρασίνου της πόλης από 450 σε 3.400 εκτάρια.

Καζακστάν

Το Καζακστάν, από την πλευρά του, προσφέρει μια προειδοποιητική ιστορία σχετικά με τα προβλήματα, που μπορούν να προκύψουν, όταν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι ειδικοί δεν μπορούν να συμφωνήσουν σχετικά με τις πραγματικές πηγές της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Όπως δήλωσαν αρκετοί ειδικοί στο Vlast, η χώρα υποφέρει από έλλειψη συναίνεσης σχετικά με την επιστήμη πίσω από τα προβλήματα του αέρα, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την επίλυσή τους.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Οικολογίας, οι κύριες πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης στο Καζακστάν είναι τα μηχανοκίνητα οχήματα, ο ιδιωτικός τομέας και οι μικρές επιχειρήσεις.

Από την άλλη πλευρά, τα επιστημονικά δεδομένα υποδεικνύουν τον βιομηχανικό τομέα και την καύση άνθρακα για θέρμανση και παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ως τους κύριους παράγοντες της κακής ατμόσφαιρας.

Ωστόσο, παρά τις διαφορετικές απόψεις τους σχετικά με τα αίτια της ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε εθνικό επίπεδο, η επιστημονική κοινότητα και η κυβέρνηση του Καζακστάν φαίνεται να συμφωνούν σχεδόν ως προς την ανάγκη μείωσης της καύσης άνθρακα στο Αλμάτι, τη μεγαλύτερη πόλη που βρίσκεται στο νότο.

Η πόλη Αλμάτι καλυμμένη με νέφος. Φωτογραφία: Daniyar Mussirov. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Μέχρι το τέλος του έτους, η νότια μητρόπολη πρόκειται να εισαγάγει απαγόρευση της καύσης στερεών και υγρών καυσίμων για σκοπούς θέρμανσης σε κατοικημένες περιοχές όπου είναι δυνατή η χρήση φυσικού αερίου.

Οι τοπικές Αρχές έχουν επίσης δώσει εντολή να μετατραπεί ένας από τους μεγαλύτερους σταθμούς παραγωγής ενέργειας με καύση άνθρακα της πόλης σε σταθμό που λειτουργεί με φυσικό αέριο έως το τέλος του 2026.

Το δημοτικό συμβούλιο της πόλης Αλμάτι έχει επίσης θεσπίσει κανονισμούς για την προστασία της ποιότητας του αέρα , οι οποίοι ευθυγραμμίζονται περισσότερο με τις απόψεις του Υπουργείου Οικολογίας σχετικά με τις πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης που επικεντρώνονται στα οχήματα και τις μικρές επιχειρήσεις.

Αυτά τα μέτρα θα επιβάλουν διόδια σε παλαιότερα οχήματα, θα επιδοτήσουν την αγορά νεότερων οχημάτων και θα θεσπίσουν στενότερη παρακολούθηση των εγκαταστάσεων ψησταριάς, μετριάζοντας παράλληλα τις ζημιές όπου είναι δυνατόν.

Σηματοδοτώντας την έγκρισή του, το Υπουργείο Οικολογίας έδωσε εντολή σε όλες τις πόλεις να αναπτύξουν κανονισμούς παρόμοιους με αυτούς που υιοθετούνται στο Αλμάτι. Και αυτό προκαλεί ανησυχία στη Νασίμπα Μπαϊμάτοβα, επικεφαλής ενός εργαστηρίου αναλυτικής χημείας στο Αλμάτι. Δήλωσε στο Vlast:

Όλες οι αποφάσεις πρέπει να βασίζονται σε επιστημονική έρευνα. Δυστυχώς, δεν γίνονται έτσι τα πράγματα εδώ. Σχεδόν κανείς [στην κυβέρνηση] δεν συμβουλεύεται ποτέ επιστήμονες.

Μόνο ο χρόνος θα δείξει εάν η προσέγγιση της κυβέρνησης «μία λύση για όλους», την οποία αμφισβητούν οι επιστήμονες, θα αποδειχθεί αποτελεσματική.