Η λίμνη Ράτι Γκάλι είναι μία αλπική παγετώδης λίμνη που βρίσκεται στην κοιλάδα Νίλουμ, Αζάντ Κασμίρ, Πακιστάν. Φωτογραφία από ARFayyaz μέσω Βικιπαίδειας. CC BY-SA-4.0

Στις κοιλάδες του Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν και Χμπερ Παχτούνχουα στο βόρειο Πακιστάν, οι αγρότες ξυπνούν κάθε καλοκαίρι αναρωτώμενοι αν θα αντέξει το βουνό πάνω από τα κεφάλια τους. Δεν είναι ένας κούφιος φόβος. Οι αυξανόμενες θερμοκρασίες έχουν λιώσει παγετώνες κατά μήκος οροσειρών όπως το Χίντου Κους, το Καρακορούμ και τα Ιμαλάια δημιουργώντας λίμνες, που τώρα απειλούν εκατομμύρια ανθρώπους. Αυτές οι λίμνες δεν υπήρχαν στον τωρινό τους αριθμό μία γενιά πριν. Είναι η απόρροια των αυξανόμενων θερμοκρασιών, που έχουν προκληθεί από βιομηχανικές εκπομπές από χώρες πολύ μακριά από τα όρη του Πακιστάν και τώρα αναπτύσσονται γρηγορότερα από τους θεσμούς που έχουν αναλάβει τη διαχείρισή τους.

Υπερχειλίσεις των παγετωδών λιμνών

Οι αριθμοί είναι αδιάσειστοι. Το λιώσιμο των πάγων στις τρεις προαναφερθείσες οροσειρές έχει παράξει 3.044 παγετώδεις λίμνες, με τις 33 να κατηγοριοποιούνται ως ιδιαίτερα ευάλωτες προς ξαφνικές υπερχειλίσεις. Μία ΥΠΛ (υπερχείλιση παγετωδών λιμνών) δεν είναι μία αργή αύξηση του επιπέδου του νερού. Είναι μία τερατώδης πλημμύρα, που προκύπτει όταν οι φυσικοί φραγμοί που συγκρατούν μια λίμνη σπάνε, συχνά λόγω σεισμικής δραστηριότητας, χιονοστιβάδων ή βαριών βροχοπτώσεων.

Αυτές οι υπερχειλίσεις απελευθερώνουν εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού και υπολειμμάτων σε διάστημα ωρών. Οι μέγιστες ροές μπορεί να φτάσουν τα 15.000 κυβικά μέτρα το δευτερόλεπτο. Μία μικρή ορεινή ρεματιά μπορεί να γίνει χείμαρρος 50 μέτρων βάθους, με το πλάτος του να εκτείνεται δέκα χιλιόμετρα κατά μήκος μίας πλημμυρικής πεδιάδας. Χωριά, γέφυρες, φάρμες και δρόμοι εξαφανίζονται, προτού μπορέσουν οι εκκενώσεις να αρχίσουν. Από το 2018 μέχρι το 2021, είχαν χτυπήσει την περιοχή περίπου 18 τέτοιες υπερχειλίσεις. Το 2022, ο αριθμός ανέβηκε στις 75. Μόνο το 2023, οι Αρχές κατέγραψαν 83 περιστατικά. Κάθε μία έπληξε κοινότητες, που δεν είχαν καμία σχεδόν σχέση με το αίτιο που τις προκάλεσε.

A glacial lake outburst flood can release millions of cubic metres of water almost instantly, making early warning critical for saving lives.

Through the @Glof2Pakistan project, 284 early warning systems were installed across high-risk valleys in GB and KP and formally handed…

— UNDP Pakistan (@UNDP_Pakistan) 8 Ιουνίου, 2026

Μία υπερχείλιση παγετώδους λίμνης μπορεί να απελευθερώσει εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού σχεδόν μεμιάς καθιστώντας την έγκαιρη προειδοποίηση ζωτικής σημασίας.

Μέσω του έργου @Glof2Pakistan, 284 συστήματα προειδοποίησης έχουν εγκατασταθεί σε κοιλάδες υψηλού κινδύνου στο Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν και Χέμπερ Παχτούνχουα και έχουν παραδοθεί επίσημα…

Οι άνθρωποι που επωμίζονται την καταστροφή αυτή είναι μεταξύ των λιγότερο οικονομικά προστατευμένων στη χώρα. Στο Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν, 26,7% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. Στην επαρχία Χέμπερ Παχτούνχουα του Πακιστάν, το ποσοστό είναι 22%. Αυτοί είναι μκροκαλλιεργητές, κτηνοτρόφοι και εποχιακοί εργάτες, που δεν διαθέτουν οικονομική ασφάλεια. Μία μόλις υπερχείλιση παγετώδους λίμνης μπορεί να αφανίσει χρόνια οικονομιών σε μια στιγμή. Η κοιλάδα Μπαγκρότ, που φιλοξενεί 10.000 ανθρώπους, βρίσκεται κάτω από την διαρκή απειλή ενός νέου ξεσπάσματος, που θα μπορούσε να καταπιεί ολόκληρο τον πυθμένα της κοιλάδας. Πέρα από την φυσική καταστροφή, ο επαναλαμβανόμενος κύκλος των πλημμυρών και της ακραίας ζέστης έχει δημιουργήσει αδιάλειπτο άγχος σε αυτές τις κοινότητες, έναν φόβο, που σπανίως εκφράζεται απλά: ότι οι καταστροφές δεν θα πάψουν και ότι η φυσιολογική ροή της ζωής δεν θα επιστρέψει.

Πληρώνοντας το τίμημα για τους βιομηχανικούς ρυπαντές

Η αδικία δεν είναι διακριτική.

Το Πακιστάν συμβάλλει σε λιγότερο από 1% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου παγκοσμίως, ωστόσο κατατάσσεται μεταξύ των δέκα πιο ευάλωτων χωρών του πλανήτη όσον αφορά την κλιματική κρίση. Οι ΗΠΑ, ΕΕ και Κίνα μαζί ευθύνονται για περίπου το ήμισυ όλων των ιστορικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Το Πακιστάν έχει πάνω από 13.000 παγετώνες, τη μεγαλύτερη συγκέντρωση παγετώνων μετά από τις πολικές περιοχές, των οποίων η όλο και επιταχυνόμενη τήξη τρέφει τις πλημμύρες. Η εποχή των μουσώνων του 2025 έπληξε από μόνη της 6,9 εκατομμύρια ανθρώπους, εκτόπισε 3 εκατομμύρια και σκότωσε πάνω από 1.000 άτομα. Μεταξύ αυτών 275 ήταν παιδιά. Ο Αντόνιο Γκουτιέρες, Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών έθεσε καθαρά το θέμα το 2023: οι χώρες που δημιούργησαν την κρίση φέρουν υποχρέωση στο να αποζημιώσουν τις χώρες, που δεν ευθύνονται για αυτή. Αυτό το επιχείρημα προκάλεσε κάποια κίνηση στα διεθνή φόρουμ, αλλά πολύ λιγότερα χρήματα απ’ όσα υποδήλωσαν οι λέξεις.

Το κενό μεταξύ δεσμεύσεων και πληρωμών δεν είναι τεχνικό. Είναι μία πολιτική επιλογή. Στο Σύμφωνο της Γλασκώβης για το Κλίμα το 2021, οι ανεπτυγμένες χώρες δεσμεύτηκαν να διπλασιάσουν τις χρηματοδοτήσεις για τις αναπτυσσόμενες χώρες στα 40 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2025. Η ανάλυση του CARE Denmark διαπίστωσε ότι η διμερής υποστήριξη προσαρμογής θα φτάσει τα 12 δισεκατομμύρια δολάρια, μόλις το 30% του στόχου και μπορεί να μειωθεί καθώς οι προϋπολογισμοί βοήθειας ελαττώνονται.

Οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία έχουν όλες ανακοινώσει μειώσεις στις συνεισφορές χρημάτων τους για το κλίμα. Μόνο η Δανία, η Νέα Ζηλανδία και η Ολλανδία έχουν δεσμευτεί ρητά να κατευθύνουν τουλάχιστον το μισό ποσό της χρηματοδόσης για το κλίμα για την προσαρμογή, όπως απαιτεί η Συμφωνία του Παρισιού. Οι υπόλοιπες χώρες δεν έχουν πλάνο δέσμευσης. Το Ταμείο Απωλειών και Καταστροφών, που δημιουργήθηκε κατά την COP27 (27η Ετήσια Διάσκεψη του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή), μετά από χρόνια υποστήριξης από χώρες όπως το Πακιστάν, άνοιξε την πρώτη πρόσκληση για υποβολή προτάσεων ύψους 250 εκατομμυρίων δολαρίων στην COP30 που θα γίνει στο Μπελέμ της Βραζιλίας. Σε σύγκριση με τις αληθινές απώλειες του Πακιστάν, αυτό το ποσό είναι απλώς συμβολικό. Ο Υπουργός Οικονομικών του Πακιστάν Muhammad Aurangzeb δήλωσε στην COP30 ότι το Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα ήταν βουτηγμένο στην γραφειοκρατία και το Ταμείο Απωλειών και Καταστροφών δεν έχει κάνει καμία πραγματική πρόοδο. Το Πακιστάν συνεχίζει να δανείζεται χρήματα μέσα από δαπανηρά πολύπλευρα δάνεια για να πληρώσει τις ζημιές που δεν προκάλεσε.

Κενά στην ανταπόκριση στις υπερχειλίσεις των παγετωδών λιμνών

Εντός του Πακιστάν, η αντίδραση έχει τα δικά της κενά. Το έργο GLOF-II, μία κοινή πρωτοβουλία του Υπουργείου Κλιματικής Αλλαγής και του Προγράμματος του ΟΗΕ για την Ανάπτυξη, που χρηματοδοτείται από το Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα, έχει στόχο να κατασκευάσει 250 μηχανικές δομές και να εκτείνει τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης κατά μήκος 24 ευάλωτων κοιλάδων. Όταν ολοκληρωθεί το έργο, θα πρέπει να επιτρέψει στο 95% των νοικοκυριών των κοινοτήτων-στόχων να λάβουν και να δράσουν στις προειδοποιήσεις για πλημμύρες προστατεύοντας έτσι περίπου 29 εκατομμύρια ανθρώπους.

Αυτοί είναι σημαντικοί στόχοι. Το έργο, όμως, τρέχει από το 2018 και δεν έχει προλάβει καταστροφές στο Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν. Αυτό που σχεδιάζεται στο Ισλαμαμπάντ δεν φτάνει πάντα σε μια μακρινή κοιλάδα του Μπαλτιστάν. Μία έκθεση της UNESCO για το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για πλυμμήρες του Πακιστάν βρήκε σταθερά κενά μεταξύ των εταιρειών παρακολούθησης και των ομάδων ανταπόκρισης. Μία προειδοποίηση που αποστέλλεται στην πρωτεύουσα δεν φτάνει αυτόματα σε έναν αγρότη στην Άνω Σουάτ. Όταν φτάσει, ο αγρότης μπορεί να μην έχει τρόπο διαφυγής, καταφύγιο ή εκπαιδευμένους γείτονες για βοήθεια.

Η Εθνική Αρχή Διαχείρισης Καταστροφών (NDMA) και οι επαρχιακοί και περιφερειακοί φορείς δημιουργούν μία αλυσίδα, όπου οι πληροφορίες καθυστερούν σε κάθε κρίκο της. Τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης καλύπτουν μόλις 24 κοιλάδες σε 18 περιοχές σε ένα τοπίο με περισσότερες από 3.000 λίμνες σε δεκάδες απομακρυσμένες εκτάσεις.

Federal Minister for @ClimateChangePK Dr. Musadik Malik called on Prime Minister Shehbaz Sharif today to provide an update on monsoon preparedness.

The PM reviewed the operational readiness of GLOF early warning systems and directed continuous monitoring of high-risk areas.

— Υπουργείο Κλιματικής Αλλαγής και Περιβάλλοντος(@ClimateChangePK)   13 Μαΐου, 2026

Ο Ομοσπονδιακός Υπουργός για το @ClimateChangePK δόκτωρ Musadik Malik κάλεσε σήμερα τον Πρωθυπουργό Shehbaz Sharif για να παράσχει ενημέρωση όσον αφορά την ετοιμότητα για τους μουσώνες.

Ο Πρωθυπουργός εξέτασε τη λειτουργική ετοιμότητα των συστημάτων και διέταξε συνεχή παρακολούθηση των περιοχών υψηλού κινδύνου. https://t.co/gGLWJs0WJB

Η ανθρώπινη πίεση οξύνει περαιτέρω τον κίνδυνο. Ο μη προγραμματισμένος τουρισμός, το χτίσιμο αυθαίρετων κτιρίων και η συνεχής αποψίλωση των δασών απογυμνώνουν τα φυσικά φράγματα, που κάποτε καθυστερούσαν την διάβρωση των εδαφών και απορροφούσαν τις απορροές. Στις περιοχές Χούνζα και Αστόρ, ξενοδοχεία ξεφυτρώνουν ανάμεσα στις κορυφές των δέντρων, χωρίς καμία διαχείριση των αποβλήτων και χωρίς κανένα συνεκτικό σχέδιο για την χρήση της γης. Οι κατασκευές δρόμων για τους τουρίστες έχουν οδηγήσει σε εκτεταμένη αποψίλωση των δασών και διάβρωση του εδάφους στις βόρειες κοιλάδες. Η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος του Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν έχει προτείνει μία πενταετούς διάρκειας απαγόρευση οικοδόμησης ξενοδοχείων σε πολλά μέρη του Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν. Αυτή η πρόταση δεν έχει εφαρμοστεί πλήρως. Ο τουρισμός φέρνει αληθινό εισόδημα στις ορεινές περιοχές και οι τοπικές κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με πραγματική πίεση να μην τις περιορίσουν. Κάθε ένα ξενοδοχείο, όμως, που χτίζεται στην εύθραυστη λοφοπλαγιά και κάθε γωνιά του δάσους, που αποψιλώνεται για έναν δρόμο, αφήνει ένα εξαντλημένο τοπίο ακόμα πιο ευάλωτο.

Η επιστήμη είναι απαράλλαχτη για πάνω από μία δεκαετία. Μόνο στο Ανατολικό Χίντου Κους, ο αριθμός παγετώδων λιμνών ανέβηκε από 101 το 2000 σε 162 το 2020, ενώ η μεικτή τους επιφάνεια επεκτάθηκε από 9,72 σε 12,36 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η Μετεωρολογική Υπηρεσία του Πακιστάν έχει κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου, λέγοντας πως αν συνεχιστούν οι υψηλές θερμοκρασίες, ο ρυθμός τήξης και η υπερχείλιση των λιμνών αυτών θα αυξηθούν.

Μία έκθεση του ΟΗΕ πριν την COP30 υπολόγισε ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες χρειάζονται ετησίως 310 με 365 δισεκατομμύρια δολάρια για την κλιματική προσαρμογή μέχρι το 2035. Τα εύρωστα έθνη παρείχαν 26 δισεκατομμύρια δολάρια το 2023. Για τις ορεινές κοινότητες του Πακιστάν, αυτό το νούμερο δεν είναι αφηρημένο. Το 2024, μία υπερχείλιση στην κοιλάδα Χούνζα κατέστρεψε μια γέφυρα που συνέδεε δύο μέρη ενός χωριού και ρήμαξε σπίτια και ορεινούς κήπους. Αυτή η γέφυρα δεν ήταν απλώς μια ευκολία. Ήταν μία σανίδα σωτηρίας. Ήταν ο τρόπος με τον οποίο οι οικογένειες μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε αγορές, σχολεία και νοσοκομεία. Η απώλειά της δεν είναι στατιστικό στοιχείο, είναι μία αποκομμένη κοινότητα.

Πώς να προστατέψουμε τους ανθρώπους στο μέλλον

Το Πακιστάν δεν προκάλεσε την κλιματική κρίση, αλλά απορροφά κάποια από τα χειρότερα τιμήματά της. Οι παγετώδεις λίμνες, που γεννιούνται στις βορινές οροσειρές του Πακιστάν, είναι άμεσα αποτελέσματα των εκπομπών από τις βιομηχανικές οικονομίες. Οι κοινότητες των περιοχών αυτών στερούνται υποδομών, πόρων και συχνά πολιτικής φωνής για να απαιτήσουν γρηγορότερη δράση.

Η διεθνής χρηματοδότηση μέσω έργων όπως το GLOF-II είναι απαραίτητη, αλλά ανεπαρκής. Τα πλούσια έθνη δεσμεύτηκαν να διπλασιάσουν τον προϋπολογισμό διπλής προσαρμογής και έδωσαν λιγότερα από το ένα τρίτο αυτού. Το Ταμείο Απωλειών και Καταστροφών, το οποίο κερδήθηκε μετά από χρόνια προσπαθειών, άνοιξε με 250 εκατομμύρια δολάρια για αντιμετώπιση καταστροφών δεκάδων δισεκατομμυρίων.

Οι Αρχές του Πακιστάν πρέπει να αντιμετωπίσουν την πρόληψη ως βασική και σταθερή εσωτερική προτεραιότητα, όχι ως ένα παραδοτέο έργο από ξένες επιδοτήσεις. Η αυστηρότερη επιβολή των περιβαλλοντικών νόμων, ο διαφανής σχεδιασμός αξιοποίησης της γης και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης πλήρους εμβέλειας δεν είναι πολυτελή όνειρα. Είναι το ελάχιστο που αξίζουν οι εκατομμύρια άνθρωποι, που βρίσκονται εκτεθειμένοι σε αυτές τις συνθήκες. Οι λίμνες βρίσκονται ήδη εκεί. Το ερώτημα είναι αν τα χρήματα, οι θεσμοί και η βούληση για την προστασία των ανθρώπων από αυτές θα φτάσει πριν το επόμενο ξέσπασμα.