Εικόνα από SyriaUntold, χρησιμοποιείται με άδεια.

Αυτό το κείμενο της Arya Haji δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο SyriaUntold στις 2 Απριλίου 2026. Αυτή η επεξεργασμένη έκδοση δημοσιεύεται στο Global Voices ως μέρος συμφωνίας κοινής χρήσης περιεχομένου.

Αυτό το άρθρο αποτελεί επίσης μέρος της σειράς Spotlight του Global Voices για τον Ιούλιο του 2026 με τίτλο «Ανιθαγένεια». Αυτή η σειρά προσφέρει μία οπτική στο ζήτημα της ανιθαγένειας και το πώς αυτή περιορίζει την ελευθερία μετακινήσεων των ανθρώπων, τις ακαδημαϊκές τους ευκαιρίες, την πολιτική πρόσβαση και άλλα. Μπορείτε να υποστηρίξετε αυτό το ρεπορτάζ με δωρεά εδώ.

Οι ιστορίες των μη καταγεγραμμένων Σύριων υφίστανται για δεκαετίες, μια ανοιχτή πληγή για έναν τεράστιο πληθυσμό, που αρνείται να επουλωθεί μέσω πρόχειρων «λύσεων».

Αυτή η τραγωδία επηρεάζει εκατοντάδες χιλιάδες Σύριους Κούρδους . Ξεκίνησε το 1962, όταν η αυτονομιστική κυβέρνηση εξέδωσε διάταγμα για τη διεξαγωγή εσπευσμένης απογραφής μόνο στην επαρχία Αλ-Χασάκα, η οποία ολοκληρώθηκε σε μία μόνο ημέρα.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι δεκάδες χιλιάδες Σύριοι Κούρδοι στην αλ-Χασάκα έχασαν την υπηκοότητά τους μέσω μιας γραφειοκρατικής διαδικασίας, που αγνόησε την βασική δικαιοσύνη και την ίση μεταχείριση. Όσοι επηρεάστηκαν χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: άτομα που διατήρησαν την υπηκοότητά τους, τους «Ατζανίμ» (Αλλοδαπούς της αλ-Χασάκα) και τους «Μακτουμίν» (Μη εγγεγραμμένους), που έμειναν χωρίς καμία νομική αναγνώριση.

Το 2018, η οργάνωση Σύριοι για την Αλήθεια και τη Δικαιοσύνη επικαλέστηκε επίσημες πηγές εντός της Διεύθυνσης Πολιτικού Μητρώου της Αλ-Χασάκα δηλώνοντας ότι ο αριθμός των Κούρδων, στους οποίους αφαιρέθηκε η υπηκοότητα ή τους αρνήθηκαν την υπηκοότητα μεταξύ 1962 και 2011 έφτασε τους 517.000. Μετά την εξέγερση του 2011, το καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ εξέδωσε το Νομοθετικό Διάταγμα αριθ. 49 χορηγώντας συριακή αραβική υπηκοότητα σε όσα άτομα εγγεγραμμένα ως «Αλλοδαποί της Αλ-Χασάκα» (Ajanib al-Hasakah), ενώ συνέχισε να αποκλείει τους «μη εγγεγραμμένους» (Maktoum al-Qayd).

Οι Αλλοδαποί της Αλ-Χασάκα

Στην πόλη Καμισλί, η Helbest Mohammed, μια 28χρονη Κούρδισσα, γεννήθηκε «μη εγγεγραμμένη» από έναν μη εγγεγραμμένο πατέρα. Σήμερα, είναι απόφοιτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Δαμασκού, ωστόσο δεν έχει συριακή υπηκοότητα ούτε διαθέτει καμία επίσημη ταυτότητα. Αυτό το καθεστώς της στερεί από τα πιο βασικά πολιτικά δικαιώματα, που άλλοι Σύριοι πολίτες θεωρούν δεδομένα.

Όταν ήρθε η ώρα να ξεκινήσει το σχολείο, ήταν πολύ μικρή για να κατανοήσει τις δυσκολίες, που έπρεπε να ξεπεράσει η οικογένειά της. Τα χαρακτηριστικά της κρίσης έγιναν ξεκάθαρα κατά τη διάρκεια των χρόνων του γυμνασίου. Παρά το γεγονός ότι πέρασε τις εξετάσεις, της αρνήθηκαν το απολυτήριο. Το ίδιο σενάριο επαναλήφθηκε, όταν πέτυχε υψηλή βαθμολογία στις τελικές εξετάσεις του λυκείου, που της επέτρεπε να εισαχθεί στην ιατρική σχολή, μόνο και μόνο για να αντιμετωπίσει το ίδιο θεσμικό τείχος.

«Το να είμαστε μη εγγεγραμμένοι ήταν μια καθημερινή συζήτηση στο σπίτι μας», εξηγεί η Mohammed.

Όταν εκδόθηκε το διάταγμα του 2011 για την πολιτογράφηση των Αλλοδαπών της Αλ-Χασάκα, απέκλειε την κατηγορία Maktoum al-Qayd . Ενώ όσοι ταξινομούνταν ως «Αλλοδαποί» είχαν κόκκινο πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης, εμείς είχαμε μόνο ένα πιστοποιητικό ταυτότητας από τον μουχτάρη, εκλεγμένο τοπικό αξιωματούχο που εκπροσωπεί ένα χωριό ή γειτονιά, για να αποδείξουμε την κατοικία μας. Εκείνη την εποχή, στην πραγματικότητα επιθυμούσαμε να γίνουμε «Αλλοδαποί» ελπίζοντας ότι αυτό θα μπορούσε μια μέρα να οδηγήσει στην απόκτηση υπηκοότητας. Ωστόσο, η καταδίωξη του πατέρα μου από τις υπηρεσίες ασφαλείας το εμπόδισε αυτό. Δεν κάναμε ποτέ ούτε ένα βήμα για να αλλάξουμε το νομικό μας καθεστώς.

Ένα αδύνατο μονοπάτι

Σύμφωνα με την οργάνωση Σύριοι για την Αλήθεια και τη Δικαιοσύνη, ο αριθμός των «μη εγγεγραμμένων» ατόμων στην Αλ-Χασάκα έφτασε τα 171.300 άτομα μέχρι το 2011. Μέχρι το 2018, περίπου 50.400 από αυτά τα άτομα είχαν αποκτήσει υπηκοότητα μετά τη μετατροπή του νομικού τους καθεστώτος από «μη εγγεγραμμένοι» σε «αλλοδαποί» και τελικά σε «Σύριοι πολίτες».

Παρόλ’ αυτά, σχεδόν 41.000 άτομα δεν μπόρεσαν να αλλάξουν την κατάστασή τους λόγω τεχνικών προβλημάτων που αντιμετώπισε η Διεύθυνση Μητρώου Πολιτών κατά τη μετεγκατάσταση των αρχείων τους στα αρχεία «Αλλοδαποί της Αλ-Χασάκα». Επιπλέον, 5.000 άτομα δεν εμφανίστηκαν στη διεύθυνση για να διορθώσουν τη νομική τους κατάσταση. Μέχρι το 2018, η συντριπτική πλειοψηφία όσων χαρακτηρίστηκαν ως «Αλλοδαποί της Αλ-Χασάκα» – 326.489 από τα 346.242 άτομα – είχαν αποκτήσει με επιτυχία υπηκοότητα, σύμφωνα με την ίδια πηγή.

«Από παιδί, είχα μια έντονη φιλοδοξία να ολοκληρώσω την εκπαίδευσή μου και να αποκτήσω τα υψηλότερα πτυχία», συνεχίζει η Helbest Mohammed. «Η οικογένειά μου με στήριξε με όλα όσα είχε και η ιδιότητά μας ως «μη εγγεγραμμένοι» δεν με αποθάρρυνε ποτέ από το να ακολουθήσω το ακαδημαϊκό μου ταξίδι. Ακόμα και οι καθηγητές μου με έβλεπαν ως ένα κορίτσι με έντονη επιθυμία. Το 2016, ταξίδεψα στη Δαμασκό χωρίς απολυτήριο. Αψήφησα την πραγματικότητα και πήγα στην Ιατρική Σχολή για να εγγραφώ, παρά το γεγονός ότι δεν είχα καμία απόδειξη για τους υψηλούς βαθμούς, που μου εξασφάλιζαν την ιατρική σχολή».

Της είπαν να συμβουλευτεί το Υπουργείο Παιδείας για μια αναλυτική βαθμολογία, αλλά αυτό δεν ήταν αρκετό για να ολοκληρώσει την εγγραφή της στο πανεπιστήμιο. «Έτσι, υπέβαλα αίτηση στο Υπουργείο Ανώτατης Εκπαίδευσης και εκεί ξεκίνησε το πραγματικό μου βάσανο: να μετακινούμαι μεταξύ δύο υπουργείων σε μια πόλη που δεν γνώριζα, μακριά από την οικογένειά μου, αντιμετωπίζοντας μια αβέβαιη μοίρα. Τελικά, κατάφερα να πραγματοποιήσω το όνειρό μου μέσω μιας εγγραφής υπό όρους, με την προϋπόθεση ότι δεν θα μου χορηγούνταν απολυτήριο με την ολοκλήρωση των σπουδών μου».

Η Mohammed γνώριζε πλήρως ότι δεν θα λάμβανε απολυτήριο, ωστόσο επέμενε να ολοκληρώσει τις σπουδές της. Αντιμετώπιζε συνεχή παρενόχληση σε στρατιωτικά σημεία ελέγχου και στο αεροδρόμιο κατά τη διάρκεια των ταξιδιών της στη Δαμασκό. Παρά το γεγονός ότι είχε ορισμένες εξαιρέσεις ως φοιτήτρια πανεπιστημίου, αναγκαζόταν συχνά να παρέχει εξαντλητικές εξηγήσεις για το νομικό της καθεστώς σε κάθε αξιωματούχο που συναντούσε. Έπρεπε ακόμη και να βασιστεί σε έναν φίλο για να εισπράξει το μηνιαίο επίδομα, που έστελνε η οικογένειά της μέσω τραπεζικού εμβάσματος. Επιπλέον, αναγκάστηκε να καταχωρήσει το κινητό της τηλέφωνο στο όνομα ενός κατόχου συριακής ταυτότητας. Η καταχώρησή της στο όνομά της θα της είχε στερήσει τα περισσότερα προνόμια φοιτητικής επικοινωνίας, που είναι διαθέσιμα στους Σύριους πολίτες.

Η Mohammed εξηγεί περαιτέρω: «Είχα πλήρη επίγνωση της ακαδημαϊκής μου μοίρας, ωστόσο επέμενα στην ελπίδα ότι η πραγματικότητα που βιώναμε θα άλλαζε, μια πραγματικότητα, όπου αποφεύγαμε οποιαδήποτε εγγύτητα με τμήματα ασφαλείας ή κυβερνητικά ιδρύματα λόγω του καθεστώτος ασφαλείας του πατέρα μου. Όταν αποφοίτησα στα τέλη του 2021, δεν έλαβα κανένα έγγραφο, που να αποδεικνύει το πτυχίο μου. Ένα βαθύ αίσθημα πόνου με κατέκλυσε, όπως και την οικογένειά μου, βλέποντας χρόνια κόπου να πηγαίνουν χαμένα. Δεν μπόρεσα να ακολουθήσω ιατρική εξειδίκευση μετά την αποφοίτησή μου. Εργαστήκαμε ακούραστα για να βρούμε μια λύση και η οικογένειά μου τελικά αποφάσισε να προσλάβει έναν δικηγόρο για να μας βγάλει έγγραφα, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, παρά την κατάσταση του πατέρα μου».

Ελπίδες για δικαιοσύνη

Όταν η πενταμελής οικογένεια της Mohammed αποφάσισε να προχωρήσει με την εγγραφή της στο ληξιαρχείο το 2022, σοκαρίστηκε από το οικονομικό κόστος που απαιτήθηκε για τη διόρθωση της κατάστασής τους μέσω δικηγόρου. Τα έξοδα πλησίασαν τα 4.000 δολάρια, σε μια εποχή που όλοι πάλευαν με άθλιες συνθήκες διαβίωσης. «Παρά ταύτα», λέει, «αποφασίσαμε να αναλάβουμε αυτό το κόστος για χάρη μου, ώστε να μπορέσω επιτέλους να αποκτήσω ένα πιστοποιητικό, που θα μου επέτρεπε να ολοκληρώσω την ιατρική μου εξειδίκευση».

«Υποτίθεται ότι διανύω το τρίτο έτος της ιατρικής μου ειδικότητας μέχρι τώρα, αλλά οι διαδικασίες ήταν βασανιστικά αργές, με αποτέλεσμα να χάσω την ευκαιρία να ξεκινήσω την εξειδίκευσή μου. Τελικά έλαβα έγκριση από το τμήμα Πολιτικής Ασφάλειας λίγο πριν την πτώση του καθεστώτος, μετά από μια μακρά και εξαντλητική αναμονή. Ωστόσο, οι κυβερνητικοί θεσμοί στην περιοχή μας έκλεισαν μετά την κατάρρευση και το ειδικό ψηφιακό δίκτυο για τους «μη εγγεγραμμένους» παραμένει κλειστό. Έχω χάσει κάθε ελπίδα να προχωρήσω με τη διαδικασία».

Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η Mohammed αποφάσισε να ταξιδέψει στη Δαμασκό έχοντας μαζί της τα έγγραφά της και την πρόσφατα ληφθείσα έγκριση. Η απάντηση που έλαβε ήταν απογοητευτική: «Μέχρι στιγμής δεν έχει εκδοθεί συγκεκριμένο διάταγμα σχετικά με τους μη εγγεγραμμένους. Συνεπώς, το ψηφιακό δίκτυο δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί για την επεξεργασία των αρχείων τους».

«Ελπίζω να μας αποδοθεί δικαιοσύνη και να αποζημιωθούμε για τις ευκαιρίες που χάσαμε σε όλη μας τη ζωή… περάσαμε μια ολόκληρη ζωή υποφέροντας», λέει η Mohammed. Στις 16 Ιανουαρίου 2026, ο μεταβατικός πρόεδρος Αχμέντ Αλ-Σαράα, εξέδωσε το Διάταγμα αριθ. 13 σχετικά με τους Σύριους Κούρδους. Το άρθρο 4 του διατάγματος ορίζει: «Όλοι οι έκτακτοι νόμοι και τα μέτρα που προέκυψαν από την απογραφή του 1962 στο Κυβερνείο Αλ-Χασάκα καταργούνται. Η συριακή υπηκοότητα χορηγείται σε όλους τους πολίτες κουρδικής καταγωγής, που διαμένουν σε συριακό έδαφος, συμπεριλαμβανομένων των μη εγγεγραμμένων εξασφαλίζοντας την πλήρη ισότητα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους».

Λίγο πριν από τη δημοσίευση αυτου του άρθρου, η Helbest Mohammed επιβεβαίωσε ότι πρόσφατα απέκτησε υπηκοότητα.