Φωτογραφία της πορείας για τη Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας στην Αργεντινή από TV Prensa Pública Uruguay, 2015. (CC BY 2.0)

Της Daniela Poblete Ibáñez

Το παρόν άρθρο του Revista Emancipa δημοσιεύτηκε αρχικά στις 7 Μαΐου 2026. Μια επεξεργασμένη εκδοχή αναδημοσιεύεται στο Global Voices στο πλαίσιο συμφωνίας συνεργασίας περιεχομένου.

Το παρόν άρθρο αποτελεί μέρος της σειράς Spotlight του Global Voices «Ποικιλομορφία φύλου» για τον Ιούνιο του 2026. Η σειρά αυτή προσφέρει πληροφορίες σχετικά με την ποικιλομορφία φύλου και πώς αυτή απειλείται, προστατεύεται και διατηρείται ανά τον κόσμο. Μπορείτε να υποστηρίξετε αυτήν την κάλυψη κάνοντας δωρεά εδώ.

Υπάρχουν εκφράσεις γεννημένες από τον πιο βαθύ πόνο, που έχουν αλλάξει την ιστορία. Το 1995 η Μεξικανή ποιήτρια Σουσάνα Τσάβεζ Καστίγιο έγραψε «Ούτε μία λιγότερη, καμία άλλη νεκρή», ενώ περπατούσε στους δρόμους της Σιουδάδ Χουάρες αποδοκιμάζοντας τις συστηματικές δολοφονίες γυναικών, τις οποίες το κράτος προτιμούσε να αποκαλεί «ατυχή γεγονότα». Το 2011 την δολοφόνησαν και αυτή, τη βίασαν και την ακρωτηρίασαν όπως πολλές από τις γυναίκες που είχε υπερασπιστεί.

Η Τσάβεζ Καστίγιο δεν επέζησε για να δει τον αντίκτυπο που είχαν τα λόγια της στον κόσμο. Τέσσερα χρόνια μετά τη γυναικοκτονία της, το σύνθημά της μεταφέρθηκε σε όλη την ήπειρο.

Στις 10 Μαΐου 2015 στη Σάντα Φε της Αργεντινής, η Chiara Páez, 14 ετών και δύο μηνών έγκυος, ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου από τον σύντροφό της, ο οποίος την έθαψε στην πίσω αυλή του σπιτιού της οικογένειάς του. Όλη η πόλη την έψαχνε. Ο πατέρας της είπε αυτό που καμία δημόσια πολιτική δεν πρέπει να ξεχνάει: « Η Chiara ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Η βία δεν ξεκίνησε εκείνη την ημέρα. Συμβαίνει εδώ και πολλά χρόνια».

Έναν μήνα μετά το έγκλημα 300.000 άτομα γέμισαν την Πλατεία Συντάγματος στο Μπουένος Άιρες και συγκεντρώθηκαν σε 80 ακόμη πόλεις της Αργεντινής για μια τεράστια διαμαρτυρία κατά της έμφυλης βίας, ενωμένοι υπό ένα σύνθημα. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, το σύνθημα Ni Una Menos (Ούτε μία λιγότερη) ηχούσε στο Μεξικό, τη Χιλή, το Περού, την Ουρουγουάη, τη Βολιβία, την Κολομβία και την Παραγουάη.

Η Λατινική Αμερική αναγνώρισε σε αυτό το σύνθημα κάτι που γνώριζε ήδη, αλλά που κανείς δεν είχε κατονομάσει τόσο ξεκάθαρα: ότι οι γυναίκες σκοτώνονται, επειδή είναι γυναίκες, και αυτό λέγεται γυναικοκτονία.

Το κίνημα τοποθέτησε τη γυναικοκτονία στην κρατική ατζέντα σε όλη την περιοχή. Το ίδιο έτος, το Ανώτατο Δικαστήριο της Αργεντινής δημιούργησε το Εθνικό Μητρώο Γυναικοκτονιών. Για πρώτη φορά, το κράτος υπολόγισε τον αριθμό των γυναικών, που δολοφονήθηκαν λόγω του φύλου τους. Στη Χιλή, την Κολομβία και σε όλη την ήπειρο, οι οργανισμοί απαίτησαν κάτι ανάλογο: δεδομένα, νομική αναγνώριση και θεσμική λογοδοσία. Κάποια κράτη ανταποκρίθηκαν, τα περισσότερα μόνο εν μέρει. Σήμερα, έντεκα χρόνια μετά, ο αγώνας συνεχίζεται.

Σύμφωνα με το ECLAC, τουλάχιστον 4.855 γυναίκες ήταν θύματα γυναικοκτονίας στη Λατινική Αμερική το 2024, αριθμός που ισοδυναμεί με 13 φόνους λόγω φύλου καθημερινά. Ο συνολικός αριθμός τα τελευταία πέντε έτη υπερβαίνει τις 19.254 γυναικοκτονίες στην περιοχή. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από επίσημα αρχεία, που μεταβιβάστηκαν από τις κυβερνήσεις στο Παρατηρητήριο Ισότητας Φύλων του ECLAC, συμπληρώνονται όμως (και συχνά υπερβαίνονται) από δεδομένα, που συλλέχθηκαν από οργανισμούς της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίοι παρακολουθούν ρεπορτάζ σε ΜΜΕ, καταγράφουν περιστατικά και καλύπτουν τα κενά, σε περιπτώσεις που τα κράτη είτε δεν καταγράφουν ή επιλέγουν να αγνοήσουν γεγονότα.

Σύμφωνα με το μητρώο του Ανώτατου Δικαστηρίου, η Αργεντινή αποχαιρέτισε το 2025 με 200 γυναικοκτονίες, ένα θύμα κάθε 44 ώρες, αλλά το Εθνικό Παρατηρητήριο του Συνήγορου του Πολίτη κατέγραψε 247, όταν συμπεριέλαβε τις γυναικοκτονίες τρανς ατόμων, τις γυναικοκτονίες από μέλος της οικογένειας και τις σχετικές με τη γυναικοκτονία αυτοκτονίες. Πρόκειται για 247 εγκλήματα με κίνητρο το φύλο, τα οποία διαπράττονται ενώ η κυβέρνηση του Προέδρου Χαβιέρ Μιλέι κατήργησε το Υπουργείο Γυναικών και διέκοψε το 90% της χρηματοδότησης προγραμμάτων για την υποστήριξη των θυμάτων.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του SernamEG, η Χιλή κατέγραψε 40 επιτυχείς γυναικοκτονίες και 283 απόπειρες το 2025, κατά κύριο λόγο από συντρόφους, εντός της κατοικίας. Ο αριθμός αυτός είναι παρόμοιος με τα στοιχεία του 2024, αλλά η στασιμότητα δεν εκφράζει λιγότερη βία. Αντίθετα, αποκαλύπτει την ανικανότητα του κράτους να αλλάξει τις δομές που την παράγουν.

Η Κολομβία βιώνει μια κρίση που καταγράφεται από την ίδια την κοινωνία των πολιτών. Σύμφωνα με το Κολομβιανό Παρατηρητήριο Γυναικοκτονιών, μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουνίου 2025 καταγράφηκαν 342 περιστατικά, αύξηση 6,5% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους. Το 98% των υποθέσεων δεν έχει αποτελέσει σε ποινή.

Η Παραγουάη ολοκλήρωσε το 2025 με 37 γυναικοκτονίες σύμφωνα με το Γραφείο της Εισαγγελίας, αφήνοντας 69 παιδιά χωρίς τη μητέρα τους. Το 85% αυτών των εγκλημάτων από νυν ή πρώην συντρόφους. Το ίδιο έτος, καταγράφηκαν 37.825 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας (μέσος όρος των 104 θυμάτων την ημέρα), οι οργανισμοί κοινωνίας των πολιτών ωστόσο θεωρούν ότι ο πραγματικός αριθμός είναι μεγαλύτερος, δεδομένων των αδυναμιών στο σύστημα προστασίας.

Η κατάσταση παραμένει σε μεγάλο βαθμό απαράλλαχτη μετά από 11 χρόνια. Ενώ ο θεσμικός διάλογος πολλαπλασιάζεται μέσω συμβολικών δηλώσεων, η πραγματική δράση με την υποστήριξη πόρων και πολιτικής θέλησης είναι ακόμα ανεπαρκής στα περισσότερα μέρη της Λατινικής Αμερικής.

Οι υπερσυντηρητικές,αυταρχικές κυβερνήσεις, που κερδίζουν έδαφος στην περιοχή και σε όλο τον κόσμο, δεν αποτυγχάνουν απλώς να προστατεύσουν τις γυναίκες, αλλά ενεργούν επίσης για την κατάργηση των θεσμικών πλαισίων προστασίας και δικαιωμάτων που χρειάστηκαν δεκαετίες για να οικοδομηθούν. Τα υπουργεία για θέματα φύλου καταργούνται, οι προϋπολογισμοί μειώνονται και τα προγράμματα υποστήριξης των θυμάτων παραλύονται.

Εκτός αυτού, εμφανίζεται μια συλλογιστική επίθεση που κανονικοποιεί το μίσος: οι γυναίκες χαρακτηρίζονται υστερικές, ο φεμινισμός καταδικάζεται ως «ιδεολογία» και οι διαφορετικές ταυτότητες απεικονίζονται ως «απειλές για τη χώρα». Αυτά τα συναισθήματα, που δεν είναι καθόλου συμβολικά, εκφράζονται μέσω της εργασιακής επισφάλειας, του αποκλεισμού από τη δημόσια ζωή και της ποινικοποίησης της άμβλωσης ως μέσου ελέγχου του σώματος των γυναικών.

Το κίνημα Ni Una Menos δεν υποσχέθηκε ποτέ το τέλος των γυναικοκτονιών. Υποσχέθηκε ότι οι γυναίκες δεν θα εξακολουθούν να σωπαίνουν, ότι κάθε φορά που μία από εμάς δολοφονείται, θα λέμε το όνομά της. Ότι ο αγώνας της Σουσάνα Τσάβεζ Καστίγιο στη Σιουδάδ Χουάρες, της οργάνωσης Μητέρες της Πλατείας Μαΐου και των γυναικών που οργάνωσαν κοινότητες σε όλη τη Λατινική Αμερική δεν θα πάει χαμένος.

Ωστόσο, η υπόσχεση αυτή απαιτεί περισσότερα από ένα σύνθημα. Η αγανάκτηση πρέπει να γίνει οργάνωση και αυτή η οργάνωση να γίνει δύναμη. Οι κυβερνήσεις πρέπει να υποχωρήσουν και οι πολίτες να προχωρήσουν μπροστά. Έντεκα χρόνια μετά την πρώτη κραυγή, αυτό είναι απαραίτητο. Όχι γιατί το κίνημα δεν έχει κάνει πρόοδο, αλλά γιατί η πατριαρχία δεν έχει παραιτηθεί. Ούτε οι γυναίκες παραιτούνται.