Ένας άντρας με καλυμμένο το στόμα του. Φωτογραφία: Valentin Angel Fernandez. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Αυτό το άρθρο γράφτηκε από τη Δρ. Stellah Wairimu Bosire, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του CIVICUS και Εκτελεστική Διευθύντρια του Αφρικανικού Κέντρου για τα Συστήματα Υγείας και τη Δικαιοσύνη των Φύλων.

Ο Brian Bright Tamuka Kagoro προσγειώθηκε στο Διεθνές Αεροδρόμιο Τζόμο Κενυάτα αργά το βράδυ μιας Δευτέρας νωρίτερα φέτος, χωρίς όπλο, λαθραία αντικείμενα ή οποιαδήποτε σχέδια αποσταθεροποίησης του κράτους. Κουβαλούσε μόνο τις ιδέες του, τις πεποιθήσεις του και το βάρος τεσσάρων δεκαετιών που πέρασε αγωνιζόμενος για δικαιοσύνη.

Ως διακεκριμένος Παναφρικανιστής, συνταγματολόγος και υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο Kagoro εισήλθε στην Κένυα μέσω επίσημων διαύλων. Το διαβατήριό του σφραγίστηκε και πέρασε τις διαδικασίες μετανάστευσης. Ωστόσο, στα μισά της διαδρομής του, κρατικοί αξιωματούχοι τον σταμάτησαν, κατάσχεσαν τα τηλέφωνά του και τον εμπόδισαν να επικοινωνήσει με δικηγόρους, φίλους ή προξενική υποστήριξη. Για 14 ώρες, η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (NIS) της Κένυας τον κράτησε εντελώς απομονωμένο.

Όταν τελικά τον κήρυξαν ανεπιθύμητο πρόσωπο και τον απέλασαν, δεν έδωσαν καμία εξήγηση, καμία δίκαιη διαδικασία και καμία δημόσια κατηγορία. Ενώ το «έγκλημά» του δεν ειπώθηκε ποτέ δυνατά, το υποκείμενο μήνυμα ήταν αδιαμφισβήτητο: η διαφωνία, η αλληλεγγύη και η ανεξάρτητη σκέψη είναι επικίνδυνες.

Αυτή είναι μια πραγματικότητα, που γνωρίζουν πολύ καλά οι υπέρμαχοι ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλη την Αφρική. Το κλείσιμο του αστικού χώρου δεν είναι πλέον απλώς ένα αφηρημένο πρόβλημα για τους ηγέτες της αντιπολίτευσης υψηλού προφίλ. Αποτελεί καθημερινό κίνδυνο για ερευνητές, δημοσιογράφους, δικηγόρους, φεμινίστριες και απλούς πολίτες, που τολμούν να θέσουν ερωτήσεις ή να σταθούν στο πλευρό όσων δέχονται επίθεση.

Τα σύνορα μετατρέπονται σε εμπόδια

Βλέπουμε μια επικίνδυνη, επιταχυνόμενη τάση σε όλη την ήπειρο, όπου τα κράτη χρησιμοποιούν ενεργά τα σύνορά τους ως όπλα για να παρακολουθούν και να φιμώνουν ακτιβιστές. Στο παρελθόν, η κρατική καταστολή περιοριζόταν σε μεγάλο βαθμό εντός των συνόρων μιας χώρας. Σήμερα, οι αυταρχικοί ηγέτες συνεργάζονται πέρα ​​από τα σύνορα χρησιμοποιώντας ψηφιακή επιτήρηση, κοινές πληροφορίες και συντονισμένες απελάσεις για να προσεγγίσουν τους διαφωνούντες, ακόμη και μετά τη φυγή τους στην εξορία. Η μεταχείριση του Kagoro από την Κένυα αποτελεί μια έντονη υπενθύμιση ότι η εγκατάλειψη του σπιτιού δεν εγγυάται πλέον ασφάλεια.

Αυτός ο διασυνοριακός εκφοβισμός ακολουθεί ένα τρομακτικά συνεπές σχέδιο. Πιο δυτικά, είδαμε μια παρόμοια αρχιτεκτονική ελέγχου να σαρώνει τον Mubarak Bala, Νιγηριανό ανθρωπιστή blogger, που καταδικάστηκε σε 24 χρόνια φυλάκισης με κατηγορίες βλασφημίας, απλώς και μόνο επειδή εξέφρασε τις πεποιθήσεις του. Ενώ η έντονη διεθνής κινητοποίηση τελικά βοήθησε στην απελευθέρωσή του δύο χρόνια αργότερα, η δοκιμασία του υπογραμμίζει την τεράστια κλίμακα της απειλής που αντιμετωπίζει η ελευθερία της έκφρασης.

Τα δεδομένα που υποστηρίζουν αυτές τις ατομικές ιστορίες είναι συγκλονιστικά. Σύμφωνα με τα τελευταία ευρήματα του CIVICUS Monitor, περισσότερο από το 80% των ανθρώπων στην Υποσαχάρια Αφρική ζουν πλέον σε χώρες, όπου ο αστικός χώρος χαρακτηρίζεται επίσημα ως «κατασταλμένος» ή «κλειστός». Από τις 50 χώρες και εδάφη που παρακολουθούνται στην περιοχή, οι 44 αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια ή ολοκληρωτικό κλείσιμο των θεμελιωδών ελευθεριών. Επιπλέον, τα δεδομένα αποκαλύπτουν ότι η κράτηση δημοσιογράφων έχει γίνει η κύρια τακτική, που χρησιμοποιούν οι αφρικανικές κυβερνήσεις για να φιμώσουν την ανεξάρτητη δημοσιογραφία, με τις Aρχές σε 33 χώρες να έχουν φυλακίσει εργαζόμενους στα MME μόνο τον τελευταίο χρόνο.

Αυτή η επίθεση έρχεται σε μια εποχή, που η προσοχή του κόσμου είναι επικίνδυνα κατακερματισμένη. Απορροφημένοι από πολέμους, οικονομικές κρίσεις και μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές συμμαχίες, πολλοί παραδοσιακοί διεθνείς σύμμαχοι έχουν σιωπηλά υποβιβάσει τα ανθρώπινα δικαιώματα σε δεύτερη μοίρα. Οι κυβερνήσεις, που κάποτε χαρακτηρίζονταν «πρωταθλήτριες» της δημοκρατίας, δίνουν ολοένα και περισσότερο προτεραιότητα στις διμερείς εμπορικές συμφωνίες και τις συμφωνίες ασφαλείας έναντι των αντιπαραθέσεων Αρχών με καταπιεστικά καθεστώτα. Όταν οι υπέρμαχοι ανθρωπίνων δικαιωμάτων αφήνονται να αντιμετωπίσουν μόνοι τους αυτή την απομόνωση, ο αυταρχισμός διεισδύει στα κενά που αφήνουν πίσω τους.

Οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης χωρίς σύνορα μπορούν να αντιμετωπιστούν με ανθεκτικότητα

Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι αυτές οι έκτακτες ανάγκες χωρίς σύνορα μπορούν να αντιμετωπιστούν με ανθεκτικότητα. Ο τοπικός ακτιβισμός δεν επαρκεί πλέον για να προστατεύσει τους ακτιβιστές της πρώτης γραμμής από την υπερβολή σε κρατικό επίπεδο. Η κοινωνία των πολιτών πρέπει να αναπτύξει μια συνεργατική, διασυνοριακή αμοιβαιότητα. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο, για να συμπέσει με την Παγκόσμια Ημέρα Νέλσον Μαντέλα, η παγκόσμια έναρξη της εκστρατείας #StandAsMyWitness προσφέρει ένα ζωτικό σχέδιο για την αντίσταση με επικεφαλής τους πολίτες μέσω της διακρατικής αλληλεγγύης.

Έχουμε δει, τόσο επαγγελματικά όσο και προσωπικά, πώς τα κινήματα στηρίζουν τους ανθρώπους πολύ καιρό αφότου τα θεσμικά όργανα τους απογοητεύουν. Μερικές φορές αυτό που προστατεύει έναν κρατούμενο ακτιβιστή δεν είναι μια δικαστική εντολή ή μια κυβερνητική δήλωση, αλλά η γνώση ότι άλλοι παρακολουθούν, τεκμηριώνουν, μιλούν, οργανώνονται και αρνούνται να αφήσουν την ιστορία του να εξαφανιστεί. Η οργάνωση πέρα ​​από τα σύνορα δημιουργεί πίεση μέσω εκστρατειών υπεράσπισης, δημοκρατικής κινητοποίησης, διπλωματικών πιέσεων και κόστους φήμης. Η διακρατική αλληλεγγύη υπενθυμίζει στις κυβερνήσεις ότι ο κόσμος δίνει προσοχή. Βοηθά να διασφαλιστεί ότι οι κρατούμενοι δεν θα ξεχαστούν, μειώνοντας τον κίνδυνο βασανιστηρίων, αναγκαστικής εξαφάνισης και επ’ αόριστον φυλάκισης. Οι διεθνείς νόμοι ενισχύουν επίσης αυτές τις προσπάθειες υπεράσπισης. Σύμφωνα με πράξεις όπως το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, η αυθαίρετη σύλληψη απαγορεύεται, δίνοντας στα παγκόσμια κινήματα τη νομική ισχύ για να επιβάλουν τη συμμόρφωση.

Αυτή η εκστρατεία φέρνει ένα κρίσιμο μήνυμα ελπίδας σε ένα ζοφερό τοπίο. Μας υπενθυμίζει ότι η διεθνής δημόσια κινητοποίηση λειτουργεί απτά, γεγονός που αποδεικνύεται από την επιτυχημένη φυσική απελευθέρωση 31 υπέρμαχων ανθρωπίνων δικαιωμάτων παγκοσμίως, οι οποίοι κάποτε κρατούνταν στο σκοτάδι, αλλά απελευθερώθηκαν, επειδή τα παγκόσμια κινήματα αρνήθηκαν να τους αφήσουν να ξεχαστούν.

Για να παραμείνει αποτελεσματική αυτή η αλληλεγγύη, ωστόσο, πρέπει να προσαρμοστεί. Η αληθινή αλληλεγγύη πέρα ​​από τα σύνορα δεν μπορεί απλώς να αναπαράγει παλιές δυναμικές εξουσίας ή ιεραρχίες από πάνω προς τα κάτω. Απαιτεί μια «οικολογία γνώσης», μια γνήσια αναγνώριση ότι οι πιο ζωτικές γνώσεις και στρατηγικές προέρχονται απευθείας από τις τοπικές κοινότητες και τα κινήματα βάσης που αγωνίζονται στην πρώτη γραμμή.

Η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ολόκληρη την Αφρική και τον ευρύτερο Νότο πρέπει να ξεκινήσει με την ενεργή ακρόαση. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι οι ατομικοί μας αγώνες για δικαιοσύνη είναι βαθιά αλληλένδετοι. Οι υπέρμαχοι ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν αποτελούν απειλές για την εθνική ασφάλεια. Είναι η κρίσιμη υποδομή, που κρατά τις κοινωνίες μας ενωμένες και μια γραμμή άμυνας, που δεν μπορούμε να αφήσουμε απροστάτευτη.