Πολλοί απάτριδες με βιετναμέζικες ρίζες ζουν σε πλωτά σπίτια στη λίμνη Τονλέ Σαπ. Φωτογραφία: Esin Üstün. Πηγή: Wikipedia. CC BY 2.0

Αυτό το άρθρο αποτελεί μέρος της σειράς Spotlight του Global Voices για τον Ιούλιο του 2026 με τίτλο «Ανιθαγένεια». Αυτή η σειρά προσφέρει μία οπτική στο ζήτημα της ανιθαγένειας και το πώς αυτή περιορίζει την ελευθερία μετακινήσεων των ανθρώπων, τις ακαδημαϊκές τους ευκαιρίες, την πολιτική πρόσβαση και άλλα. Μπορείτε να υποστηρίξετε αυτό το ρεπορτάζ με δωρεά εδώ.

Χιλιάδες Βιετναμέζοι που ζουν στην Καμπότζη εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν διακρίσεις και πολλοί θεωρούνται ανιθαγενείς, επειδή δεν διαθέτουν έγγραφα τεκμηρίωσης της υπηκοότητάς τους. Τα ανιθαγενή άτομα μπορεί να αντιμετωπίσουν εμπόδια στην πρόσβαση σε κρατικές υπηρεσίες, ιατρική περίθαλψη, εκπαίδευση, γάμο και δεν μπορούν να ταξιδέψουν, μεταξύ άλλων προβλημάτων.

Μια κυβερνητική απογραφή του 2019 κατέγραψε 78.090 άτομα, των οποίων η μητρική γλώσσα ήταν τα βιετναμέζικα. Το Υπουργείο Εσωτερικών δήλωσε ότι υπήρχαν 180.690 «Βιετναμέζοι υπήκοοι», που διαμένουν στην Καμπότζη. Ωστόσο, ομάδες της κοινωνίας των πολιτών εκτιμούν ότι περίπου 400.000 έως 700.000 άτομα αποτελούν τον εθνοτικό βιετναμέζικο πληθυσμό της χώρας. Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες επικαλέστηκε μια κυβερνητική έκθεση, που απαριθμούσε 75.000 απάτριδες, η πλειοψηφία των οποίων έχει εθνοτικές βιετναμέζικες ρίζες.

Το Βιετνάμ και η Καμπότζη είναι δύο γειτονικά κράτη στη Νοτιοανατολική Ασία με μακρά και περίπλοκη ιστορία. Οι αποικιακές κατοχές, ο Ψυχρός Πόλεμος και οι εσωτερικές συγκρούσεις έχουν προκαλέσει μαζικές εκκενώσεις και στενότητα στα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών. Κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας των Ερυθρών Χμερ από το 1975 έως το 1979, ο βιετναμέζικος πληθυσμός δέχτηκε επίθεση και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Καμπότζη. Ακολούθησε η κατοχή της Καμπότζης από το Βιετνάμ για μια δεκαετία, η οποία προκάλεσε έντονα αντιβιετναμέζικα αισθήματα στην καμποτζιανή κοινωνία. Πολλοί πολιτικοί θεωρούν τους Βιετναμέζους εθνοτικούς «παράνομους μετανάστες».

Σε μια έκθεση των οργανώσεων Women Peace Makers και Nationality For All, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2024, εντοπίστηκαν τα εμπόδια, που αντιμετωπίζουν οι βιετναμέζικες εθνοτικές ομάδες στην απόκτηση υπηκοότητας στην Καμπότζη.

Η ομάδα που δυσκολεύεται περισσότερο να αποδείξει την καταγωγή της είναι οι μακροχρόνιοι κάτοικοι της Καμπότζης βιετναμέζικης καταγωγής — ειδικά εκείνοι που κατοικούν στην Καμπότζη για γενιές και πριν από τη δημιουργία του σύγχρονου βιετναμέζικου κράτους — πολλοί από τους οποίους είναι απάτριδες ή κινδυνεύουν με ανιθαγένεια, καθώς δεν έχουν ούτε απόδειξη καμποτζιανής ούτε βιετναμέζικης υπηκοότητας.

Πρόσθεσε ότι οι εθνοτικοί Βιετναμέζοι δεν έχουν αποτελεσματική πρόσβαση σε διαδικασίες γέννησης και άλλες διαδικασίες αστικής καταγραφής, αντιμετωπίζουν νομικά εμπόδια λόγω των μεταβαλλόμενων κυβερνητικών πολιτικών σχετικά με την πολιτογράφηση και αντιμετωπίζουν συνεχείς προκαταλήψεις στην κοινωνία.

Σε άρθρο που δημοσιεύτηκε το 2020, το LiCAS.news παρουσίασε αρκετά άτομα, που τόνισαν την επισφαλή κατάσταση των απάτριδων Βιετναμέζων στην Καμπότζη. Ο Anh Nguyen, ο οποίος γεννήθηκε στην Καμπότζη, μοιράστηκε τις διακρίσεις που ασκούνται εναντίον του και εναντίον όσων έχουν βιετναμέζικες ρίζες.

Θα ήθελα πολύ να έχω καμποτζιανή υπηκοότητα. Θα μου έκανε τη ζωή ευκολότερη, θα μπορούσα να πάω οπουδήποτε χωρίς προβλήματα, αλλά δεν μου τη δίνουν. Τώρα πρέπει να πληρώσω για να βεβαιώσω ότι εγώ και η οικογένειά μου θα μπορέσουμε να μείνουμε εδώ.

Όταν μιλάμε χμερ, μας προσβάλλουν και μας αποκαλούν «γιουόν» [υποτιμητικός όρος που αναφέρεται στους Βιετναμέζους]. Με θυμώνει, αλλά δεν μπορώ να κάνω τίποτα γι’ αυτό. Και ξέρεις κάτι; Μερικές φορές λένε ότι ήρθαμε να πάρουμε τη γη τους. Αλλά πώς μπορούμε να το κάνουμε αυτό; Δεν έχουμε τίποτα εδώ.

Το LiCAS.news πήρε επίσης συνέντευξη από την Giang Duong, η οποία περιέγραψε τις δυσκολίες που αντιμετώπισε στην απόκτηση καμποτζιανού διαβατηρίου.

Γεννήθηκα στην Καμπότζη και έχω καμποτζιανή υπηκοότητα, αλλά, επειδή οι γονείς μου ήταν Βιετναμέζοι, είναι πολύ δύσκολο για μένα να αποκτήσω καμποτζιανό διαβατήριο. Μου λένε ότι πρέπει πρώτα να μιλήσω σωστά χμερ, επειδή έχω βιετναμέζικη προφορά. Δεν είμαι ευχαριστημένη με αυτό. Πρέπει να βγάλω διαβατήριο, επειδή έχω όλα τα απαραίτητα έγγραφα.

Το 2024, η Mai Nguyen πραγματοποίησε την πρακτική της άσκηση στο Κέντρο Παγκόσμιας Δικαιοσύνης του Πανεπιστημίου Regent, εμβαθύνοντας σε βιετναμέζικες κοινότητες στην Καμπότζη. Παρέθεσε τα λόγια μιας ηλικιωμένης κυρίας, που εξέφρασε το όνειρό της για ένα καλύτερο μέλλον για την οικογένειά της.

Θέλουμε εκπαίδευση για τα παιδιά μας. Είμαστε γέροι πια. Μπορεί να πεθάνουμε χωρίς πατρίδα και αμόρφωτοι, αλλά τα παιδιά έχουν όλη τους τη ζωή μπροστά τους. Το επόμενο είναι ένα ασφαλές και σταθερό μέρος για να ζήσουν. Ακόμα και τα πουλιά έχουν φωλιές κι όμως εγώ δεν μπορώ να προσφέρω στα παιδιά μου ένα μέρος που θα το αποκαλούν σπίτι!

Ο Tran Dinh Thuc, πρώην πρόσφυγας, πέρασε χρόνο στην Καμπότζη φέτος και προέτρεψε τις Αρχές να αναγνωρίσουν και όσους έχουν βιετναμέζικη καταγωγή ως πολίτες τους.

Η συντριπτική πλειοψηφία των απάτριδων στην Καμπότζη είναι βιετναμέζικης καταγωγής, αριθμός που ανέρχεται σε περίπου 77.000. Δεν είναι ούτε Βιετναμέζοι ούτε Καμποτζιανοί. Δεν μπορούν να διαβάσουν βιετναμέζικα και δεν γνωρίζουν χμερ. Τους στερούνται όλα τα πολιτικά δικαιώματα και ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Πολλοί κατοικούν στη λίμνη Τονλέ Σαπ, νότια του Σιέμ Ριπ.

Η μόνη μου ελπίδα είναι ότι η κυβέρνηση της Καμπότζης θα αλλάξει την πολιτική της και θα χορηγήσει υπηκοότητα σε αυτά τα 77.000 άτομα χωρίς ιθαγένεια. Με αυτόν τον τρόπο, αυτοί οι άνθρωποι θα μπορούν να συμμετέχουν ελεύθερα στην κοινωνία και να εκπληρώνουν τα καθήκοντα και τις ευθύνες τους για τη χώρα.

Η Sovinda Po, επισκέπτρια ερευνήτρια στο Πρόγραμμα Σπουδών Βιετνάμ στο ISEAS – Ινστιτούτο Yusof Ishak της Σιγκαπούρης, έγραψε ότι ένα βήμα μπροστά είναι η προώθηση της ένταξης και της κατανόησης, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η αντιβιετναμέζικη προκατάληψη στην Καμπότζη.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των αντιβιετναμέζικων αισθημάτων στην Καμπότζη απαιτεί μια λεπτή, πολύπλευρη προσέγγιση που υπερβαίνει τις βραχυπρόθεσμες πολιτικές δράσεις. Απαιτεί την καλλιέργεια μιας αφήγησης γνήσιας ένταξης και κοινών μελλοντικών φιλοδοξιών, μιας αφήγησης που προωθεί τον αμοιβαίο σεβασμό, την ενσυναίσθηση και την κατανόηση.