Ασσύριοι πρόσφυγες σε ένα κάρο που μετακινούνται προς ένα νεόκτιστο χωριό στον ποταμό Χαμπούρ στη Συρία. Φωτογραφία από τη συλλογή John D. Whiting/ Matson (G. Eric και Edith) στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου στο Wikimedia Commons. Δημόσια χρήση.

Της JR Younan

Αυτό το άρθρο αποτελεί μέρος της σειράς Spotlight του Global Voices για τον Αύγουστο του 2026, με τίτλο «Δικαιώματα των Αυτόχθονων». Αυτή η σειρά προσφέρει μια εικόνα για τη ζωή και τις εμπειρίες των αυτόχθονων πληθυσμών, για την οικοδόμηση συνδέσεων μεταξύ περιοχών, την εστίαση στις εμπειρίες των αυτόχθονων πληθυσμών και την κοινοποίηση ιστοριών και ειδήσεων για ηγετικά πρόσωπα, ακτιβιστικές ομάδες και μέλη της κοινότητας. Μπορείτε να υποστηρίξετε αυτήν την κάλυψη κάνοντας δωρεά εδώ.

Ήμουν 11 χρονών την πρώτη φορά που ένας φίλος μου είπε ότι δεν υπάρχουν οι Ασσύριοι. Γύρισα σπίτι, σωριάστηκα σε ένα σκαμπό και άνοιξα απότομα ένα πακέτο τσιπς με γεύση γαρίδες. 

Οι Ασσύριοι είναι μια αυτόχθονη εθνοτική ομάδα από τη Δυτική Ασία, της οποίας η καταγωγή ανάγει σε έναν αρχαίο λαό. Τμήματα της Συρίας, της Τουρκίας, του Ιράν και του Ιράκ αποτελούν την πατρίδα μας. Μιλάμε τη νεοαραμαϊκή ασσυριακή γλώσσα. Ενώ είμαστε κυρίως χριστιανοί, διατηρούμε αρχαίες πολιτιστικές παραδόσεις όπως το Ακίτου και το Μουσάρντα. 

Με τη διαίσθησή της σε πλήρη εγρήγορση, η μητέρα μου δεν άργησε να καταλάβει τι με απασχολούσε εκείνη την ημέρα. Με τον άνηθο απλωμένο σε μια σανίδα κοπής, μου μίλησε για πρώτη φορά για τη σφαγή στο Σιμέλε.

Η Σφαγή του Σιμέλε

Η σφαγή έλαβε χώρα το 1933. Ο ιρακινός στρατός, με τη βοήθεια κουρδικών φυλών, πραγματοποίησε επίθεση στην πόλη Σιμέλε και στις γύρω περιοχές, που κατοικούνταν από Ασσυρίους. Ήταν μια συστηματική εκστρατεία εθνοκάθαρσης, με εκτεταμένη προπαγάνδα που εξαπέλυσε εκ των προτέρων το κράτος για να επηρεάσει την κοινή γνώμη, χαρακτηρίζοντάς μας ως «ξένους» και «αποικιακούς πράκτορες».

Στο προοίμιο της σφαγής, Ασσύριοι άνδρες αφοπλίστηκαν βίαια, ενώ αραβικές οικογένειες έλαβαν ειδοποιήσεις εκκένωσης. Η βρετανική διοίκηση στο Ιράκ, γνωρίζοντας την επικείμενη βία, παρέμεινε αδρανής. Χιλιάδες Ασσύριοι σκοτώθηκαν στα βίαια επεισόδια που ακολούθησαν και στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν δημόσιοι εορτασμοί. Σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, ορισμένοι μάλιστα τιμήθηκαν με καρπούζια σκαλισμένα ώστε να μοιάζουν με κρανία. Ο διοικητής του στρατού που ηγήθηκε των επιχειρήσεων, Μπακρ Σίντκι, έγινε εθνικός ήρωας. Το ιρακινό κράτος δεν έχει αναγνωρίσει ποτέ επίσημα τη σφαγή.

Στις 7 Αυγούστου, τιμούμε την Ημέρα των Ασσυρίων Μαρτύρων, η οποία καθιερώθηκε για όσους έχασαν τη ζωή τους στο Σιμέλε, αλλά τώρα περιλαμβάνει τη μνήμη όλων των Ασσυρίων που έχουν διωχθεί. 

Το άκουσμα για το Σιμέλε ήταν μια γροθιά στο στομάχι. Καθώς βυθιζόμουν στη σύγχρονη ιστορία μας, ο κυκλικός της χαρακτήρας ήταν εμφανής: γενοκτονίες, εκτοπισμοί και η αιώνια έλλειψη λογοδοσίας. Μια πτυχή αποδείχθηκε ιδιαίτερα ηχηρή: η δεινή θέση των Ασσυρίων γυναικών και κοριτσιών. 

Είδα το ίδιο μοτίβο: κορίτσια που πάρθηκαν από τα σπίτια τους, γυναίκες που εξαφανίστηκαν χωρίς ίχνος, οικογένειες που έφυγαν ψάχνοντας για απαντήσεις που δεν ήρθαν ποτέ. Μέσα στις οικογένειές μας, ζουν ανεκδοτολογικά: μια αδερφή που δραπετεύει, μια θεία που αντιστέκεται. Αλλά πόσες ήταν; Πώς ονομάζονταν; Τι απέγιναν μετά;

Ένας αόρατος λαός

Κανένα σύνταγμα στη Μέση Ανατολή δεν αναγνωρίζει τους Ασσυρίους ως αυτόχθονα λαό. Παραμένουμε μια από τις πιο κοινωνικοπολιτικά αποξενωμένες ομάδες. Τόσο το δυτικό όσο και το ανατολικό βλέμμα έχουν περιοριστεί στις πλειοψηφικές δημογραφικές ομάδες. Οι Ασσύριοι δεν δικαιολογούν σχεδόν καμία υποσημείωση. Η μη αναγνωρισμένη γενοκτονία του 1915 (γνωστή ως «Σεϊφό», «σπαθί» στα αραμαϊκά) εξαφάνισε περίπου το 75% του πληθυσμού μας.

Ο Οργανισμός Μη Εκπροσωπούμενων Εθνών και Λαών (UNPO) προειδοποιεί ότι η κλοπή γης, οι απειλές για την ασφάλεια και η υποβάθμιση του πολιτικού μας κύρους συνεχίζουν να οδηγούν στην έξοδό μας. Στη Δυτική Ασία, είμαστε οι περιθωριοποιημένοι των περιθωριοποιημένων. Πού καταλήγουν, λοιπόν, οι γυναίκες και τα κορίτσια μας; 

Η σεξουαλική βία ως εργαλείο γενοκτονίας

Η ακαδημαϊκή κοινότητα για τη γενοκτονία κατανοεί ολοένα και περισσότερο τη σεξουαλική βία ως μέσο καταστροφής. Οι απαχθείσες γυναίκες και κορίτσια, ο βιασμός, οι αναγκαστικές μεταστροφές και οι γάμοι διασπούν τις οικογενειακές δομές. Οι γυναίκες είναι οι θεματοφύλακες της συνέχειας διατηρώντας οικογενειακές συνταγές, πολιτιστικές τελετουργίες και λαογραφία, ενώ παράλληλα αποτελούν την πρώτη φωνή, μέσω της οποίας ένα παιδί ακούει τη μητρική του γλώσσα. 

Ο Ραφαέλ Λέμκιν, ο νομικός που επινόησε τον όρο «γενοκτονία» το 1944, και του οποίου η σκέψη διαμορφώθηκε από τη Σφαγή του Σιμέλε, υποστήριξε ότι η γενοκτονία δεν είναι απλώς η δολοφονία ενός λαού ή η απομάκρυνση από τη γη του. Είναι η καταστροφή της κοινωνικής ύπαρξης μιας ομάδας. Η έμφυλη βία είναι κεντρικής σημασίας σε αυτή τη διαδικασία αντηχώντας σε όλες τις γενιές. Για να μην ξεχνάμε τις γυναίκες και τα κορίτσια, στα οποία συνέβη αυτό. Είναι αδύνατο να κατανοήσουμε πώς έζησαν με ό,τι ακολούθησε. Η βία δεν τελείωσε, όταν τελείωσε ο βιασμός ή όταν άλλαξαν τα ονόματά τους. Διήρκεσε για το υπόλοιπο της ζωής τους. Πώς μπορούμε καν να αρχίσουμε να το μετράμε αυτό; 

Μνημείο γενοκτονίας των Ασσυρίων στο Ερεβάν της Αρμενίας. Φωτογραφία από τον Divot στο Wikimedia Commons ( CC BY-SA 3.0 ).

Μίλησα με έναν Βρετανο-Άραβα δημοσιογράφο σχετικά με τις διακρίσεις που αντιμετωπίζουν οι Ασσύριοι στο Ιράκ. Το απέρριψε, επικαλούμενος την Ασσύρια προγιαγιά του από το Σιμέλε. Δεν γνώριζε τίποτα για τη σφαγή ούτε ενδιαφερόταν να μάθει. Ήταν παράξενο: ένας Άραβας ισχυριζόταν ότι είχε ασσυριακή καταγωγή, ενώ αγνοούσε εντελώς τη βία που μπορεί να την προκάλεσε. 

Ιστορική απουσία

Έξω από τη δική μας κοινή μνήμη, αυτές οι γυναίκες και τα κορίτσια απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από τον ακαδημαϊκό χώρο. Η παραβίασή τους ήταν τριπλή: πρώτα ως αυτόχθονες, στη συνέχεια μέσω σεξουαλικής βίας και τέλος μέσω της αρχειακής σιωπής που ακολουθεί. Αν δεν καταγραφεί στα βιβλία ιστορίας, δεν συνέβη ποτέ: η κορύφωση της εθνοκάθαρσης μέσω της χειραγώγησης της συλλογικής μνήμης. 

Αυτή η σιωπή δεν είναι καθολική. Μετά τη γενοκτονία του 1915, διεθνή νομικά πλαίσια, όπως η Συνθήκη των Σεβρών, απαιτούσαν από την τουρκική κυβέρνηση να συνεργαστεί στις έρευνες για τις αγνοούμενες γυναίκες και κορίτσια από την Αρμενία και να βοηθήσει στον εντοπισμό τους. Ανθρωπιστικές οργανώσεις, όπως το Aleppo Rescue Home και το Near East Relief,  διευκόλυναν τον εντοπισμό οικογενειών. Η Κοινωνία των Εθνών ανέθεσε έρευνες για τους αγνοούμενους μέχρι τη δεκαετία του '30, συνοδευόμενες από σχολαστική αρχειακή τεκμηρίωση.  

Αυτό ισχύει, όπως θα έπρεπε. Οι Ασσύριες γυναίκες και νεαρά κορίτσια δεν είχαν ποτέ τους ίδιους μηχανισμούς ταυτοποίησης, τεκμηρίωσης ή ανάκτησης. Ενώ υπάρχουν καταγεγραμμένες λεπτομέρειες σχετικά με τους διωγμούς των Ασσυρίων από τους Βρετανούς και τις ιεραποστολικές οργανώσεις, είναι ελάχιστες. Ως διεθνικός λαός διαιρεμένος σε αυθαίρετα χαραγμένα σύνορα, οι Ασσύριοι αντιμετώπισαν προκλήσεις στη δημιουργία συνεκτικών θεσμών και πολιτικής εκπροσώπησης, σε αντίθεση με τους Αρμένιους, οι οποίοι, παρά τη σημαντική διασπορά τους, έχουν επωφεληθεί από την μόχλευση, που παρέχει το γεγονός ότι είναι ένα έθνος με κράτος. 

Οι Ασσύριοι ήταν παραδοσιακά γεωπολιτικά ανίσχυροι. Εν μέσω του νεοσύστατου μεταπολεμικού αγώνα για την ηγεμονία επί των πετρελαϊκών πόρων, δεν είναι περίεργο που δεν εμπνεύσαμε καμία βοήθεια.

Μια επιπόλαιη δικαιολογία ήταν ο μικρότερος αριθμός μας. Ωστόσο, πριν από λίγο περισσότερο από έναν αιώνα, οι Ασσύριοι αποτελούσαν την πλειοψηφική δημογραφική ομάδα σε μεγάλο μέρος της πατρίδας μας. Τα κράτη της Δυτικής Ασίας έχουν περάσει τον τελευταίο αιώνα αναδιαμορφώνοντας τους Ασσύριους ως οτιδήποτε άλλο εκτός από Ασσύριους μέσω της αναγκαστικής αφομοίωσης, της ταξινόμησης κρατών (Άραβες, Σημίτες Τούρκοι, Κούρδοι Χριστιανοί) και των θρησκευτικών διαιρέσεων, που έσπειραν οι ιεραπόστολοι στα τέλη του 19ου αιώνα, με αποτέλεσμα την εμφάνιση θρησκευτικών αναγνωριστικών οντοτήτων αντί για Ασσύριους. Όλοι αυτοί οι παράγοντες έχουν συμβάλει σε μια κατάφωρη υποτίμηση του πληθυσμού μας και, κατ’ επέκταση, στον αντίκτυπο στις κοινότητές μας.

Το τρέχον καθεστώς της μειονότητας δεν θα πρέπει να μειώνει τη σημασία μας κοινωνικοπολιτικά και ιστορικά. Αντιθέτως, την αναβαθμίζει, απαιτώντας την εξέταση του γιατί έχουμε γίνει μειονότητα εξαρχής. Γιατί ένας αυτόχθονας λαός, του οποίου η παρουσία εκτείνεται σε χιλιετίες, θα μπορούσε μέσα σε έναν αιώνα να αντιμετωπίσει την προοπτική της εξαφάνισης από τις προγονικές του πατρίδες.

Δεν πρέπει να υποβαθμίζουμε τις προσπάθειες της κοινότητάς μας για ιστορική διατήρηση. Οργανισμοί όπως το Κέντρο Seyfo, ο Σύνδεσμος Ασσυριακών Σπουδών και οι Μελέτες Γενοκτονίας των Ασσυρίων έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν αυτά τα ιστοριογραφικά κενά, με τις τελευταίες να αρχειοθετούν τις μαρτυρίες γυναικών. Ωστόσο, πρόκειται για σχετικά πρόσφατες προσπάθειες, με την ευθύνη να βαρύνει πάντα τους ίδιους τους Ασσυρίους, οι οποίες προσπάθειες στηρίζονται κυρίως στην εθελοντική καλή θέληση.

Συνεχιζόμενη έμφυλη βία

Η άνοδος του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) έφερε ανανεωμένες διώξεις, καθώς οι ασσυριακές κοινότητες έγιναν στόχος δολοφονιών, εκτοπισμών και απαγωγών και υποδούλωσης γυναικών και κοριτσιών. Τα δυτικά ΜΜΕ και ο φιλελεύθερος λόγος έχουν αφιερώσει σημαντική προσοχή στην εστίαση των εμπειριών των «νυφών» του ISIS, οι οποίες απεικονίζονται πάντα ως θύματα, παρά τα αυξανόμενα στοιχεία που δείχνουν ότι πολλές δεν ήταν παθητικοί δρώντες. 

Ωστόσο, οι γυναίκες-θύματα του ISIS έχουν σε μεγάλο βαθμό παραμεληθεί. Κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης γυναικών για τον διατομεακό φεμινισμό, τόνισα αυτό το διπλό πρότυπο. Αντί για εμπλοκή, η μαρτυρία των Ασσυρίων απορρίφθηκε ως ισλαμοφοβική και εθνικιστική και αποκάλυψε τα όρια του ευρέως διαδεδομένου δυαδικού πολιτικού λόγου.

Οι Γιαζίντι, δικαίως, έχουν λάβει διεθνή υποστήριξη για τα εγκλήματα που διέπραξε το ISIS εναντίον των γυναικών και των κοριτσιών τους. Η δίωξή τους γρήγορα χαρακτηρίστηκε διεθνώς ως γενοκτονία εναντίον μιας ξεχωριστής εθνοθρησκευτικής μειονότητας. 

Οι Ασσύριοι εντάχθηκαν σε ευρύτερες αφηγήσεις περί χριστιανικών διωγμών. Αυτή η κατηγοριοποίηση έχει συσκοτίσει την ασσυριακή εθνικότητα και τις συγκεκριμένες έμφυλες εμπειρίες, κάτι που επιδεινώνεται από το γεγονός ότι μια κυρίως κοσμική Δύση έχει θεωρήσει τον Χριστιανισμό ως χαρακτηριστικό της δεξιάς, γεγονός που μπορεί να έχει συμβάλει στη μειωμένη αναγνώριση.

Θα ήταν αφελές να αγνοήσουμε το πιθανό στίγμα, που περιβάλλει τις εμπειρίες σεξουαλικής βίας. Ο φόβος της ντροπής και οι κοινωνικές επιπτώσεις μπορούν να εμποδίσουν την κατάθεση των θυμάτων, καθώς και τις διαγενεακές συνέπειες, ιδίως εντός των νομικών και κοινωνικών πλαισίων της Δυτικής Ασίας, όπου τα παιδιά, που γεννιούνται από βιασμό, κληρονομούν τη θρησκευτική ταυτότητα του δράστη και όχι αυτή της μητέρας τους. 

Συνεχιζόμενη απώλεια

Έχοντας εμφανιστεί σε χώρους της Δυτικής Ασίας, κάποια μέλη του κοινού με πλησίαζαν. Οι ιστορίες τους ήταν παράξενα παρόμοιες. Μεγαλωμένοι ως Άραβες, πολλοί ανακάλυψαν μόνο ως ενήλικες ότι οι μητέρες τους ήταν Ασσύριες. Μίλησαν για μητέρες, στις οποίες απαγορευόταν να μιλούν ασσυριακά, για πατέρες που απέρριπταν την ασσυριακή ταυτότητα ως «νοοτροπία μειονότητας» και για αποξένωση από τις μητρικές οικογένειες. 

Δεν υπονοώ ότι αυτές οι γυναίκες δεν είχαν αυτονομία στους γάμους τους ούτε εξισώνω αυτές τις εμπειρίες με τη σεξουαλική βία που συζητήθηκε. Αντίθετα, επισημαίνω ένα δυσανάλογο βάρος, που επιβάλλεται στις γυναίκες: να εγκαταλείψουν τη γλώσσα, τον πολιτισμό και την ταυτότητά τους για να αφομοιωθούν στην ταυτότητα των συζύγων τους, η οποία υποστηρίζεται από τους πατριαρχικούς νόμους περί κοινωνικής τάξης της Δυτικής Ασίας. Ξανά και ξανά, οι άνθρωποι ένιωθαν την ανάγκη να μου πουν αυτές τις ιστορίες, επειδή ένιωθαν ότι κάτι είχε χαθεί, ακόμα κι αν δεν μπορούσαν πάντα να το κατονομάσουν. 

Μνήμη

Η προ-προ-προθεία μου, η Σοράγια, ήταν μια από τις επιζώσες του Σεϊφό. Έζησε μαζί μας για ένα διάστημα, όταν ήμουν παιδί. Ήταν γεμάτη ιστορίες. Μιλούσε για το ταξίδι της στην Ιερουσαλήμ, για το ότι ήπιε ένα ουίσκι πριν κάνει τατουάζ έναν σταυρό, για το ότι μεταμφιέστηκε σε στρατιώτη για να κάνει φάρσες στους γείτονες και για τις περιπέτειες που είχε ως νταντά ενός Αμερικανού πρέσβη στη Βαγδάτη. Μα ποτέ δε μιλούσε για το Σεϊφό. 

Μέχρι να καταλάβω ότι αυτές οι σιωπές ήταν μέρος της ιστορίας, ήταν πολύ αργά. Δεν ήταν πια ζωντανή για να τη ρωτήσω. Καθώς οι παλαιότερες γενιές πεθαίνουν, οι ευκαιρίες να διατηρήσουμε τις άμεσες και κληρονομημένες αναμνήσεις των Ασσυρίων γυναικών και κοριτσιών διαβρώνονται. Υπάρχουν περιορισμοί στη μνήμη μας, φυσικά. Όντας το λιγότερο που μπορούμε να προσφέρουμε, είναι ατελής, περιορισμένη από ιστορίες που δεν ειπώθηκαν ποτέ, από εκείνες, των οποίων τα ονόματα χάθηκαν, με ζωές που διαταράχθηκαν και δικαιοσύνη που παραμένει άλυτη.