Στη Λατινική Αμερική, η άνθηση των κέντρων δεδομένων έχει πυροδοτήσει εκτεταμένη δημόσια συζήτηση και αντίσταση, με ορισμένες κοινότητες να οδηγούν τεχνολογικούς κολοσσούς στα δικαστήρια, σταματώντας με επιτυχία εκμεταλλευτικά έργα, και άλλες να αναγκάζουν τις εταιρείες να επανασχεδιάσουν και να αξιολογήσουν τα σχέδιά τους. Οι κυβερνήσεις στην περιοχή, όσο αργά κι αν είναι, αρχίζουν να συζητούν την εφαρμογή κανόνων και κανονισμών. Στην Ασία, ένα άλλο διεθνές κέντρο ανάπτυξης κέντρων δεδομένων, αυτή η συζήτηση μόλις ξεκινά. 

Από τα τροπικά κέντρα δεδομένων της Μαλαισίας μέχρι τα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας από άνθρακα στο Καζακστάν και τις περιοχές της Ινδίας που έχουν πληγεί από την ξηρασία, οι κυβερνήσεις αγωνίζονται να προσελκύσουν επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων, με λίγους μηχανισμούς σε ισχύ για την αξιολόγηση των επιπτώσεων ή τον περιορισμό της περιβαλλοντικής και κοινωνικής ζημίας. Πολλές από αυτές τις χώρες δεν έχουν καμία απαίτηση για εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων και τα κανονιστικά πλαίσια, όπου υπάρχουν, είναι χρόνια πίσω από τον ρυθμό κατασκευής. Οι κοινότητες που επηρεάζονται περισσότερο σπάνια ερωτούνται για συμβουλές. Αυτός είναι σε μεγάλο βαθμό ο λόγος, για τον οποίο οι διεθνείς τεχνολογικοί γίγαντες στρέφονται σε αυτήν την περιοχή: λιγότεροι κανονισμοί και λιγότερη αντίδραση από την κοινότητα σημαίνουν ευκολότερη διαδικασία εφαρμογής και καλύτερο τελικό αποτέλεσμα. 

Ενώ οι εταιρείες και οι κυβερνήσεις συνεχίζουν με λίγα προστατευτικά κιγκλιδώματα, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το κόστος θα μπορούσε να είναι υψηλό. Εκτός από τους καλά τεκμηριωμένους κινδύνους για το περιβάλλον και την ηχορύπανση, ορισμένοι παρατηρητές έχουν εκφράσει την ανησυχία τους ότι η τρέχουσα άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης δεν θα διαρκέσει υποστηρίζοντας ότι η ταχεία επέκταση των κέντρων δεδομένων θα οδηγήσει σε πρόβλημα πλεονάζουσας χωρητικότητας, αφήνοντας αυτές τις εγκαταστάσεις ως άδεια μνημεία της διαφημιστικής εκστρατείας. Οι ραγδαίες αλλαγές στην ανάπτυξη υλικού και λογισμικού σημαίνουν επίσης ότι ορισμένα από αυτά τα κέντρα θα είναι απαρχαιωμένα αμέσως μετά την ολοκλήρωσή τους αυξάνοντας τον κίνδυνο οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου να κολλήσουν με ξεπερασμένες ακριβές υποδομές χωρίς δυνατότητα προσφυγής. 

Όπως εξήγησε σε συνέντευξή του στο Global Voices ο Steven Gonzalez Monserrate, εθνογραφικός ερευνητής υποδομών cloud και συγγραφέας του βιβλίου «Cloud Ecologies»:

Αυτό που βλέπετε με την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) είναι πραγματικά τρομακτικό, επειδή κατασκευάζουν κέντρα δεδομένων για την ΤΝ, αλλά η ίδια η ΤΝ δεν είναι ακόμη κερδοφόρα. Και όταν εγκρίνεις την κατασκευή του κέντρου δεδομένων, χρειάζονται μερικά χρόνια για να το κατασκευάσεις πραγματικά. Έτσι, ελπίζουν απλώς ότι μέχρι τότε η ΤΝ θα γίνει κερδοφόρα. Δεν υπάρχουν, όμως, ενδείξεις ότι αυτό θα συμβεί. Έτσι, αυτό που μπορεί να συμβεί είναι ότι το κέντρο δεδομένων θα είναι μισοκατασκευασμένο και στη συνέχεια θα το εγκαταλείψουν, θα το ξεγράψουν και θα γίνει απλώς ερείπιο. Αυτό είναι πολύ πιθανό.

Σε αυτό το διασυνοριακό άρθρο, το Global Voices μοιράζεται ειδήσεις από διάφορες ασιατικές χώρες διερευνώντας πώς η έκρηξη των κέντρων δεδομένων επηρεάζει τους πολίτες, πώς οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν την αυξημένη ανάπτυξη και τι κάνουν οι κοινότητες γι’ αυτό. Δείτε πώς οι κοινότητες στη Λατινική Αμερική αντιμετωπίζουν το ίδιο ζήτημα εδώ.

Νότια Ασία

Η Ινδία βρίσκεται εν μέσω ραγδαίας κατασκευής και επέκτασης κέντρων δεδομένων. Μεγαλουπόλεις όπως η Βομβάη, το Τσενάι, το Μπανγκαλόρ και το Δελχί βιώνουν ραγδαία διαρθρωτική ανάπτυξη, καθώς οι παγκόσμιοι τεχνολογικοί γίγαντες αγωνίζονται να εγκαταστήσουν τις υποδομές τους σε μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες ψηφιακές αγορές στον κόσμο. Πίσω, όμως, από τους τίτλους των επενδύσεων, αναδύεται μια πιο περίπλοκη εικόνα, όπου το κόστος αυτής της άνθησης επιβαρύνει δυσανάλογα τις κοινότητες, που είναι λιγότερο εξοπλισμένες για να το αντέξουν.

Ο KT Rama Rao, Υπουργός Πληροφορικής, Δημοτικής Διοίκησης και Αστικής Ανάπτυξης, Βιομηχανίας και Εμπορίου, Δημόσιων Επιχειρήσεων, Ζάχαρης, Ορυχείων και Γεωλογίας της Τελανγκάνα στην Ινδία, μιλώντας κατά τη διάρκεια της συνεδρίας Παγκόσμια Τεχνολογία, Τοπικές Λύσεις: Τεχνητή Νοημοσύνη στην Ετήσια Συνάντηση 2018 του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός. Εικόνα μέσω Flickr . Άδεια CC BY-NC-SA 2.0.

Εντός της Ινδίας, το μεγαλύτερο μέρος της έντασης επικεντρώνεται σε ένα ζήτημα: το νερό.

Ένα μόνο κέντρο δεδομένων 1 MW μπορεί να καταναλώνει περίπου 26 εκατομμύρια λίτρα ετησίως. Όταν κλιμακωθεί σε μια εγκατάσταση 30 MW, η οποία γίνεται ο κανόνας, πάνω από 2 εκατομμύρια λίτρα θα μπορούσαν να αντλούνται από το έδαφος κάθε μέρα. Κάθε ένας από τους μεγάλους κόμβους κέντρων δεδομένων της Ινδίας βρίσκεται σε περιοχή, που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη νερού. Στην περιοχή Γκαουτάμ Μπούντα Ναγκάρ της πολιτείας Ουτάρ Πραντές, όπου τα κέντρα δεδομένων έχουν συγκεντρωθεί για να σχηματίσουν έναν ψηφιακό διάδρομο, η άντληση υπόγειων υδάτων έχει ξεπεράσει το 104% των βιώσιμων επιπέδων. Οι κάτοικοι στην κοντινή Χόρα πληρώνουν πλέον 1.500 ρουπίες (16,89 δολάρια) για μόλις 500 λίτρα νερού, που παραδίδονται με βυτιοφόρο, αφού οι τοπικές γεωτρήσεις στέρεψαν. 

Ινδοί κάτοικοι συγκεντρώνονται γύρω από μια δεξαμενή νερού μετά από ξηρασία που στέρεψε τις τοπικές γεωτρήσεις. Στιγμιότυπο οθόνης από το YouTube .

Η εικόνα της γης και των θέσεων εργασίας δεν είναι λιγότερο ανησυχητική. Στην Ταρλουβάντα της Άντρα Πραντές προσφέρθηκαν στους αγρότες 2 εκατομμύρια ινδικές ρουπίες (24.000 δολάρια ΗΠΑ) ανά στρέμμα για γη με αγοραία αξία 11,5 εκατομμύρια ινδικές ρουπίες (122.200 δολάρια ΗΠΑ). Αυτό το τεράστιο χάσμα έχει προκαλέσει ισχυρισμούς για καταναγκασμό και ενεργές νομικές προσφυγές. Και όταν η σκόνη των κατασκευών καταλαγιάσει, η απόδοση της απασχόλησης είναι στην καλύτερη περίπτωση μέτρια: οι εγκαταστάσεις της Microsoft στη Μεκαγκούντα προβλέπεται να δημιουργήσουν περίπου 180 μόνιμες θέσεις εργασίας.  Αυτό υπογραμμίζει τη φύση του κλάδου, ο οποίος είναι ιδιαίτερα αυτοματοποιημένος και απαιτεί μεγάλο κεφάλαιο εγείροντας  το ερώτημα εάν είναι πραγματικά ωφέλιμος για τις τοπικές κοινότητες.

Όλα αυτά εκτυλίσσονται μέσα σε ένα κανονιστικό κενό. Η εθνική πολιτική της Ινδίας για τα κέντρα δεδομένων, η οποία καταρτίστηκε το 2020, δεν έχει οριστικοποιηθεί ποτέ. Δεν υπάρχει υποχρεωτική εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων για την έγκριση νέων εγκαταστάσεων και τα κέντρα δεδομένων βρίσκονται επί του παρόντος εκτός ορισμένων απαιτήσεων του συμβουλίου ελέγχου της ρύπανσης για τα εφεδρικά συστήματα ισχύος τους. Η επένδυση προχωρά ταχύτερα από τους κανόνες που προορίζονται να τη διέπουν.

Νοτιοανατολική Ασία

Η Νοτιοανατολική Ασία αποτελεί εδώ και καιρό διεθνή προορισμό για κόμβους δεδομένων, αλλά η σύνθεσή της αλλάζει ραγδαία. Ενώ η Σιγκαπούρη ήταν κάποτε πρωτοπόρος στα κέντρα δεδομένων στην περιοχή, το 2019, οι αξιωματούχοι εφάρμοσαν μορατόριουμ στην ανάπτυξη κέντρων δεδομένων, σε μια προσπάθεια να προστατεύσουν τους περιορισμένους χερσαίους πόρους, το νερό και την οικονομική κυριαρχία της πόλης. Μετά από μια παύση ενός έτους, οι αξιωματούχοι ήραν το μορατόριουμ, αλλά εισήγαγαν απίστευτα αυστηρούς κανονισμούς για να δώσουν προτεραιότητα στα «πράσινα» κέντρα δεδομένων. Από την άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης, αυτοί οι κανονισμοί έχουν αυστηροποιηθεί ακόμη περισσότερο. 

Κέντρο Δεδομένων Google στη Μαλαισία στο Επιχειρηματικό Πάρκο Elmina. Στιγμιότυπο οθόνης από το YouTube .

Καθώς η Σιγκαπούρη απορρίπτει την περαιτέρω ανάπτυξη κέντρων δεδομένων, μεγάλο μέρος αυτών των επενδύσεων έχει εκτραπεί στη Μαλαισία, την Ταϊλάνδη και την Ινδονησία. 

Αυτή η μετακόμιση συνοδεύεται από τις δικές της επιπλοκές, κυρίως λόγω της έντονης ζέστης και των υψηλών επιπέδων υγρασίας στις τροπικές περιοχές. Όπως εξήγησε ο Steven Gonzalez σε μια συνέντευξη με το Global Voices:

Το ενδιαφέρον είναι ότι στην πραγματικότητα αποτελεί και πρόβλημα, επειδή τα κέντρα δεδομένων δεν έχουν σχεδιαστεί για να λειτουργούν καλά στις τροπικές περιοχές. Είναι πολύ, πολύ, πολύ ακριβά, επειδή η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας είναι πολύ υψηλότερη λόγω της υγρασίας στον αέρα. Έτσι, έχουν εφεύρει νέα είδη κατασκευής και τεχνολογίας κέντρων δεδομένων για να λειτουργήσουν εκεί ένα τροπικό κέντρο δεδομένων. Γι’ αυτό και η Μαλαισία βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε άνθηση για την κατασκευή κέντρων δεδομένων, επειδή η Σιγκαπούρη έχει σχεδόν όλα τα όρια.

Δεν είναι όλοι ευχαριστημένοι με την «καινοτομία» που έρχεται στην περιοχή. Τον Φεβρουάριο του 2026, μέλη της κοινότητας στο Τζοχόρ της Μαλαισίας πραγματοποίησαν την πρώτη δημόσια διαμαρτυρία της χώρας κατά της ταχείας επέκτασης των κέντρων δεδομένων. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν τις ανησυχίες για τη ρύπανση και τους φόβους σχετικά με τη λειψυδρία ως τον λόγο πίσω από τις διαδηλώσεις.

Η Διεθνής Βιομηχανική Πόλη Καραουάνγκ στη Δυτική Ιάβα της Ινδονησίας. Στιγμιότυπο οθόνης από το YouTube .

Η Ινδονησία αντιμετωπίζει παρόμοια κρίση, με ορισμένους να υποστηρίζουν ότι δεν είχαν κανένα λόγο στις κυβερνητικές συμφωνίες για την κατασκευή κέντρων δεδομένων σε κοινοτική γη. Τα κέντρα εγείρουν επίσης ανησυχίες για τη λειψυδρία στο αρχιπέλαγος, όπου ορισμένα νησιά αντιμετωπίζουν επίμονες ξηρασίες.

Ένα άλλο ερώτημα παραμένει σχετικά με το κατά πόσον οι υποδομές της Νοτιοανατολικής Ασίας μπορούν να υποστηρίξουν μια τόσο μαζική ανάπτυξη. Μια έκθεση της Wood Mackenzie, διεθνούς ενεργειακής εταιρείας, εκτιμά ότι η ενέργεια που απαιτείται για την τροφοδοσία κέντρων δεδομένων αναμένεται να τετραπλασιαστεί στη Νοτιοανατολική Ασία από 2,6 GW σε 10,7 GW μεταξύ 2025 και 2035. Αυτό θα μπορούσε να ασκήσει τεράστια πίεση στα δίκτυα και ακόμη και να αυξήσει τις τιμές για τις τοπικές κοινότητες.

Κεντρική Ασία

Τα κράτη της Κεντρικής Ασίας επιταχύνουν επίσης την κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων για να αξιοποιήσουν την αυξανόμενη ζήτηση για υπολογιστική ισχύ για ψηφιακές υπηρεσίες και Τεχνητή Νοημοσύνη. Οι περιφερειακοί ηγέτες, το Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν, εργάζονται για να προσελκύσουν ξένες και τοπικές επενδύσεις και να καθιερωθούν ως ψηφιακοί κόμβοι, υπογραμμίζοντας τη σημασία των κέντρων δεδομένων για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης. Οι περιβαλλοντικές και ενεργειακές ανησυχίες σπάνια αναφέρονται, δεδομένου ότι τα μεγάλης κλίμακας κέντρα δεδομένων βρίσκονται ακόμη υπό κατασκευή και είναι νέα στην περιοχή, και η συζήτηση σχετικά με τη βλάβη που προκαλούν στο περιβάλλον και την εξάντληση των πόρων απουσιάζει από τον κυρίαρχο δημόσιο διάλογο. 

Ένα κέντρο δεδομένων της Google. Στιγμιότυπο οθόνης από το YouTube για τη βιωσιμότητα της Google .

Ένα παράδειγμα αυτού είναι η λεγόμενη Κοιλάδα Κέντρων Δεδομένων (Data Center Valley), ένα εμβληματικό έργο συμπλέγματος κέντρων δεδομένων από την κυβέρνηση του Καζακστάν, που πρόκειται να κατασκευαστεί στην πόλη Εκιμπαστούζ στα ανατολικά. Έχοντας υποσχεθεί να γίνει ένας ολοκληρωμένος διεθνής κόμβος πληροφορικής, το έργο αναμένεται να βασίζεται σε εξαιρετικά ρυπογόνο άνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και να απαιτεί 300 MW στη μέγιστη χωρητικότητα. Αυτό σίγουρα δεν αποτελεί καλό οιωνό για τους κατοίκους του Εκιμπαστούζ, οι οποίοι ήδη παλεύουν με την ατμοσφαιρική ρύπανση λόγω των κοντινών βιομηχανικών μονάδων που λειτουργούν με άνθρακα. Η πόλη βρίσκεται στη λίστα με τα μέρη με «αυξημένα επίπεδα [ατμοσφαιρικής] ρύπανσης». 

Ένα άλλο μεγάλο έργο είναι το Κέντρο Δεδομένων Akashi κοντά στην πρωτεύουσα Αστάνα, το πρώτο και μοναδικό κέντρο δεδομένων Κατηγορίας Δ’ της περιοχής, το οποίο αναμένεται να γίνει το μεγαλύτερο της περιοχής μετά την ολοκλήρωσή του στα τέλη του 2026, με 4.200 racks. Οι φορείς εκμετάλλευσης σχεδιάζουν να κατασκευάσουν έναν ειδικό σταθμό παραγωγής ενέργειας με φυσικό αέριο, ισχύος έως και 1 GW, μια περίεργη απόφαση δεδομένου ότι η υπόλοιπη χώρα αντιμετωπίζει αυξανόμενο ενεργειακό έλλειμμα και ατμοσφαιρική ρύπανση λόγω της έντονης χρήσης άνθρακα για την παραγωγή ενέργειας . 

Στο γειτονικό Ουζμπεκιστάν, η κυβέρνηση συνεργάστηκε με την κινεζική Shanghai LinkWise Data για την κατασκευή ενός υπερσύγχρονου κέντρου δεδομένων για Τεχνητή Νοημοσύνη και τεχνολογίες υψηλής πληροφορικής στη βορειοδυτική περιοχή Καρακαλπακστάν. Με την ολοκλήρωσή της, η εγκατάσταση θα φτάσει την ισχύ των 300 MW και θα γίνει ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα δεδομένων στην περιοχή. Θα τροφοδοτείται από τον Θερμοηλεκτρικό Σταθμό Τακιάτας, ο οποίος χρησιμοποιεί φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αν και υπάρχουν σχέδια για χρήση υδρογόνου, ηλιακής και αιολικής ενέργειας στο μέλλον. 

Δορυφορική άποψη της Αράλης μεταξύ 1989 και 2014, που υπογραμμίζει την ακραία συρρίκνωση. Εικόνα από το Wikimedia Commons . Δημόσιος Κτήμα .

Η έλλειψη συζητήσεων σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις αυτού του έργου, το οποίο απαιτεί σημαντικές δεσμεύσεις για το νερό και την ενέργεια, είναι περίεργη, δεδομένων των σημαντικών προβλημάτων έλλειψης ενέργειας και νερού στο Ουζμπεκιστάν. Το πρόβλημα της έλλειψης νερού είναι ιδιαίτερα έντονο στο Καρακαλπακστάν, το οποίο φιλοξενεί την αποξηραμένη θάλασσα Αράλης και αντιμετωπίζει οξεία λειψυδρία. 

Θεωρούμενη ως μία από τις πιο ευάλωτες περιοχές στην κλιματική αλλαγή και με τους πληθυσμούς και τις οικονομίες να αυξάνονται ταχέως, τα τρέχοντα ζητήματα που σχετίζονται με την έλλειψη νερού και ενέργειας στην Κεντρική Ασία προειδοποιούν για την βιαστική κατασκευή κέντρων δεδομένων μεγάλης κλίμακας χωρίς την κατάλληλη αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεών τους. 

Σε καθένα από τα παραπάνω πλαίσια — Νοτιοανατολική Ασία, Νότια Ασία και Κεντρική Ασία — οι κυβερνήσεις προχωρούν με ιλιγγιώδη ρυθμό στην υποδοχή των τεχνολογικών επενδύσεων, ανεξάρτητα από το πώς αυτές μπορεί να επηρεάσουν τις κοντινές κοινότητες. Στη Λατινική Αμερική, ορισμένες κοινότητες αντέδρασαν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, νίκησαν.

Η αναμέτρηση της Ασίας με την άνθηση των κέντρων δεδομένων μόλις ξεκινά. Μένει να δούμε αν οι κυβερνήσεις εδώ θα λάβουν υπόψη αυτά τα μαθήματα ή θα επαναλάβουν τα ίδια λάθη υπό το λάβαρο της ανάπτυξης και της καινοτομίας. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι το κόστος των σφαλμάτων δεν θα το επωμιστούν οι τεχνολογικοί γίγαντες που κατασκευάζουν αυτές τις εγκαταστάσεις, αλλά οι άνθρωποι που ζουν στη σκιά τους.