
Μια ομάδα ανθρώπων που κρατούν τα διαβατήριά τους σε μια εκδήλωση Wikimania το 2024. Εικόνα από Ahmad Ali Karim, CC0 μέσω Wikimedia Commons.
Αυτό το άρθρο αποτελεί μέρος της σειράς Spotlight του Global Voices για τον Ιούλιο του 2026 με τίτλο «Ανιθαγένεια». Αυτή η σειρά προσφέρει μία οπτική στο ζήτημα της ανιθαγένειας και το πώς αυτή περιορίζει την ελευθερία μετακινήσεων των ανθρώπων, τις ακαδημαϊκές τους ευκαιρίες, την πολιτική πρόσβαση και άλλα. Μπορείτε να υποστηρίξετε αυτό το ρεπορτάζ με δωρεά εδώ.
Έχω επίγνωση της ανιθαγένειας ως ένα εξαιρετικά σημαντικό και υποαναφερόμενο πρόβλημα εδώ και χρόνια και έγραψα για πρώτη φορά γι’ αυτήν το 2017. Με συναρπάζει σε μεγάλο βαθμό λόγω του ότι είναι σχεδόν αόρατη. Όπως αναφέρουν πολλά από τα άρθρα μας αυτόν τον μήνα, η ιθαγένεια είναι εύκολο να θεωρηθεί δεδομένη, όταν την λαμβάνεις αυτόματα κατά τη γέννηση και δεν χρειάζεται ποτέ να την υπερασπιστείς.
Παρά το μακροχρόνιο ενδιαφέρον μου, μόνο από τότε που το Global Voices άρχισε να συνεργάζεται στενά με το Παγκόσμιο Κίνημα κατά της Ανιθαγένειας (GMAS), συνεργάτη μας στη σειρά Spotlight του Ιουλίου 2026 «Ανιθαγένεια», άρχισα να κατανοώ την μεγάλη ποικιλία τρόπων, με τους οποίους οι άνθρωποι γίνονται ανιθαγενείς και τις μεταβλητές επιπτώσεις που έχει. Συνέδεσα την ανιθαγένεια με το καθεστώς του πρόσφυγα, με ομάδες που, συνήθως για λόγους μισαλλοδοξίας, ήταν ανεπιθύμητες στις χώρες προέλευσής τους. Αυτός είναι σίγουρα ένας λόγος για την ανιθαγένεια και μπορούμε να δούμε μερικές από τις πολλές μορφές της στο προσκήνιο, όπως σε αυτό το δημοσίευμα για μια καλλιτέχνιδα από τη Μιανμάρ, που αγωνίζεται να ξαναχτίσει τη ζωή της στη Γαλλία, ή σε αυτό το δημοσίευμα για μια τρανς γυναίκα, που έφυγε από τη Ρωσία.
Μιλώντας με μέλη του GMAS και παρακολουθώντας μερικές από τις εκδηλώσεις τους, έμαθα για άλλους τρόπους, με τους οποίους η ανιθαγένεια μπορεί να συμβεί σε ανθρώπους, συχνά μέσω της κοινοτοπίας της γραφειοκρατίας, που δεν είναι πρόθυμη να αντιμετωπίσει ακραίες υποθέσεις. Πολύ συχνά, αυτές οι διοικητικές παγίδες περιλαμβάνουν επίσης ενσωματωμένη μισαλλοδοξία: για παράδειγμα, η περίπτωση των παιδιών Ιάπωνων-Φιλιππινέζων, που γεννήθηκαν στην Ιαπωνία ή ο τρόπος, με τον οποίο οι γυναίκες στα κράτη του Κόλπου δεν μπορούν να μεταβιβάσουν την υπηκοότητά τους στα παιδιά τους.
Για άλλους, είναι η χώρα που έχει αλλάξει, όπως όταν κατέρρευσε η ΕΣΣΔ. Ή, υπάρχουν ομάδες που δεν είχαν ποτέ το δικό τους κράτος και δεν τους επετράπη ποτέ να ενταχθούν πλήρως στη χώρα όπου ζουν, όπως σε αυτό το συλλογικό άρθρο για τους Ρομά στην Ουκρανία και τους Τατάρους στη Ρωσία. Παρόμοια δυναμική ισχύει και για τους Ρομά στην πρώην Γιουγκοσλαβία.
Ίσως το πιο φριχτό είναι, όταν η απειλή της ανιθαγένειας χρησιμοποιείται για την επιβολή καταπίεσης και αυταρχισμού, όπως στην περίπτωση του νέου νόμου, που επιτρέπει στην Καμπότζη να ανακαλεί την υπηκοότητα για ορισμένα αδικήματα. Η στήλη αφηγηματικής ανάλυσης Undertones αυτού του μήνα εξετάζει πώς δικαιολογούνται τέτοιες απειλές στο πλαίσιο της Νικαράγουας, η οποία θέσπισε παρόμοιο νόμο το 2023.
Παρόλ’ αυτά, μερικά από τα έργα που βρήκα πιο συγκινητικά αυτόν τον μήνα ήταν τα δοκίμια ανθρώπων, που ένιωθαν εκτοπισμένοι από την πατρίδα ή τη χώρα τους: ένας Βενεζουελάνος εξόριστος, που δεν μπορεί να επιστρέψει από το Μεξικό για να βοηθήσει μετά τον σεισμό, επειδή ένα επισφαλές καθεστώς δεν επιτρέπει το ταξίδι· μια καντονέζικη όπερα, που υπενθυμίζει σε κάποιον, που έφυγε από το Χονγκ Κονγκ όλα όσα έχουν αλλάξει.
Υπάρχουν επίσης άρθρα, που μας υπενθυμίζουν την επισφαλή, αβέβαιη, διοικητική τεκμηρίωση, που διέπει όλες τις εθνικότητές μας. Στην Ινδία, για παράδειγμα, μια πρόσφατη σειρά τίτλων υπενθύμισε στους ανθρώπους ότι ένα διαβατήριο δεν αποτελεί στην πραγματικότητα απόδειξη υπηκοότητας. Ειδικά σε μια χώρα, όπου οι απαιτήσεις για την υπηκοότητα έχουν αλλάξει πρόσφατα, αυτό σημαίνει ότι η απόδειξη της υπηκοότητας μπορεί να είναι μια περίπλοκη διαδικασία. Όπως μας λέει το άρθρο, «Ένα πιστοποιητικό γέννησης […] είναι συνήθως αρκετό, αν γεννήθηκες πριν από το 1987. Όσοι γεννήθηκαν μεταξύ 1987 και 2003 πρέπει να αποδείξουν ότι τουλάχιστον ένας από τους γονείς τους ήταν επίσης πολίτης της Ινδίας, και όσοι γεννήθηκαν μετά το 2003 πρέπει να αποδείξουν ότι και οι δύο γονείς τους ήταν πολίτες ή τουλάχιστον νόμιμα στην Ινδία». Αυτό είναι περίπλοκο και για πολλούς ανθρώπους αδύνατο, αφού «ακόμα και το 2019, σχεδόν το 40% των παιδιών κάτω των πέντε ετών δεν είχαν πιστοποιητικό γέννησης».
Η υπηκοότητα μπορεί να μας ξεφύγει και τα κράτη δεν τηρούν πάντα τις δικές τους υποχρεώσεις να αναλύουν τις πολύπλοκες, συχνά αυθαίρετες, αποδείξεις που απαιτούν.
Η ανιθαγένεια είναι σημαντική από μόνη της λόγω των καταστροφικών επιπτώσεων που μπορεί να έχει στη ζωή των ανθρώπων. Είναι επίσης μια υπενθύμιση για όσους από εμάς συνήθως δεν το σκεφτόμαστε ότι δεν πρέπει ποτέ να θεωρούμε την υπηκοότητα δεδομένη. Αυτό σημαίνει όχι μόνο να εκτιμούμε αυτά που έχουμε, αλλά και να αμφισβητούμε γιατί είναι όπως είναι. Η υπηκοότητα δεν είναι αυτόματη, αναπόφευκτη ή ακόμα και ομοιόμορφη σε διαφορετικά έθνη. Ο τρόπος που λειτουργεί είναι το αποτέλεσμα μιας σειράς αποφάσεων. Αυτή η προβολή της ανιθαγένειας φωτίζει τους τρόπους, με τους οποίους αυτές οι επιλογές πλήττουν άσκοπα εκατομμύρια ανθρώπους.







